Y Bih Alêô
Y Bih Alêô (1901–1987) là một nhà hoạt động cách mạng người Ê Đê, có nhiều đóng góp trong các cuộc kháng chiến và công tác vận động đồng bào các dân tộc ở Tây Nguyên. Ông được Nhà nước Việt Nam phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, đồng thời được ghi nhận là một trong những nhân vật tiêu biểu của Đắk Lắk và Tây Nguyên.
Dấu mốc hoạt động
Ông sinh tại Buôn Niêng, nay thuộc xã Ea Nuôl, thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk. Được đào tạo tại trường Pháp–Ê Đê, ông từng làm thông ngôn và phục vụ trong lực lượng bảo an của Pháp. Sau khi phản đối việc đàn áp các phong trào chống sưu thuế và bị giam giữ, ông được giác ngộ cách mạng trong thời gian ở tù rồi tham gia Việt Minh. Trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và các cuộc kháng chiến sau đó, ông chỉ huy lực lượng Cứu quốc quân Đắk Lắk, tham gia nhiều chiến dịch và tích cực vận động đồng bào các dân tộc Tây Nguyên tham gia cách mạng.
Vai trò chính trị và công tác dân tộc
Năm 1960, Y Bih Alêô được bầu làm Chủ tịch Phong trào tự trị Tây Nguyên, một tổ chức tham gia vào phong trào đấu tranh ở miền Nam thời kỳ đó. Ông dẫn đầu đoàn đại biểu Tây Nguyên tham dự Đại hội thành lập Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam. Sau này, ông là thành viên Hội đồng cố vấn của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam và, sau năm 1975, giữ cương vị Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Đắk Lắk.
Ghi nhận và di sản
Trong suốt cuộc đời hoạt động, Y Bih Alêô được trao tặng nhiều phần thưởng như Huân chương Độc lập hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến chống Pháp hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất và Huân chương Đại đoàn kết. Ông qua đời năm 1987 tại quê hương. Hiện nay, tên ông được đặt cho một tuyến đường ở thành phố Buôn Ma Thuột, và phần mộ của ông là địa điểm được nhiều đoàn học sinh, đoàn thể đến dâng hương, tìm hiểu lịch sử địa phương.
