Mẹ Võ Thị Nhã và những đêm không ngủ giữa vùng chiến sự Mộ Đức

Năm 11 tuổi, khi nhiều đứa trẻ còn được sống trong vòng tay gia đình, Mẹ Võ Thị Nhã đã theo du kích, rồi tham gia tự vệ, làm liên lạc và nuôi giấu cán bộ. Từ một cô bé ở vùng quê Mộ Đức, Mẹ bước vào cuộc kháng chiến và trải qua những năm tháng mà sự sống luôn cận kề hiểm nguy.

Sau này, Mẹ không chỉ được biết đến là Bà mẹ Việt Nam Anh hùng mà còn là một trong số ít những người được phong tặng cả hai danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng và Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

11 tuổi đã theo du kích

Mẹ Võ Thị Nhã sinh năm 1921, quê xã Đức Chánh, huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi, trong một gia đình bần nông có tám anh chị em.

Năm 11 tuổi, Mẹ đã tự tách mình khỏi gia đình để theo du kích. Sau đó, Mẹ tham gia lực lượng tự vệ, làm nhiệm vụ liên lạc và nuôi giấu cán bộ cách mạng.

Tuổi nhỏ nhưng Mẹ sớm phải đối mặt với chiến tranh.

Trong một lần địch càn quét, Mẹ cùng hai du kích rút khỏi trận địa thì vấp phải mìn. Hai đồng đội hy sinh, còn Mẹ bị thương nặng, người bê bết máu.

Quân địch phong tỏa khu vực và tổ chức truy tìm. Trong hoàn cảnh ấy, Mẹ vẫn cố gắng chôn cất hai đồng đội. Mẹ vội lấy những tàu lá chuối lót xuống huyệt rồi tự tay khâm liệm những người đã chiến đấu bên mình.

Đó cũng là lần đầu tiên Mẹ phải đối diện với cái chết của những người đồng đội.

Đêm mưa vượt cầu đưa đồng đội về với đất

Một trong những câu chuyện đặc biệt nhất trong cuộc đời hoạt động của Mẹ Võ Thị Nhã gắn với đồng chí Võ Cẩn, Chủ tịch Mặt trận giải phóng huyện Mộ Đức.

Sau khi sát hại đồng chí Võ Cẩn, quân Pháp thả thi thể xuống sông, còn chặt đầu đem bêu trên cầu sông Vệ để uy hiếp tinh thần nhân dân. Bên cạnh chiếc đầu còn treo hai quả lựu đạn.

Tổ chức cách mạng quyết định bằng mọi giá phải đưa phần thi thể ấy về chôn cất.

Nhưng cây cầu luôn có lính Pháp canh gác. Nhiều lần du kích mai phục nhưng không thể tiếp cận.

Hai tuần trôi qua.

Mẹ Võ Thị Nhã, khi ấy đang hoạt động hợp pháp, được giao nhiệm vụ. Ban ngày, Mẹ giả làm người đi chợ, nhiều lần tìm cách tiếp cận nhưng không thành công.

Rồi một đêm, cơ hội xuất hiện.

Quá nửa đêm, trời đổ mưa lớn. Lợi dụng lúc lính Pháp tập trung trú mưa, Mẹ một mình băng qua cầu, ôm phần thi thể của đồng chí Võ Cẩn chạy suốt 4 km về với đồng đội để chôn cất.

Hai quả lựu đạn bên cạnh rơi xuống nhưng may mắn không phát nổ.

Một người phụ nữ nhỏ bé đã làm việc mà ngay cả những người du kích khác cũng nhiều lần không thể thực hiện.

Những đêm lặng lẽ đi tìm đồng đội

Mỏ Cày là một địa danh gắn với phong trào cách mạng ở Mộ Đức. Trong những năm chiến tranh ác liệt, quân địch từng sát hại 21 chiến sĩ đặc công tại đây nhằm đàn áp và thị uy phong trào cách mạng.

Chứng kiến đồng đội bị sát hại rồi bỏ mặc ngoài chiến trường, Mẹ Võ Thị Nhã nhiều đêm lặng lẽ đi tìm thi thể để đưa về chôn cất.

Có những lần Mẹ chỉ tìm được xương cốt của đồng đội.

Chiến tranh thiếu thốn đến mức không có khăn áo để khâm liệm. Mẹ chỉ có thể đào một huyệt nhỏ, đặt thi thể xuống rồi lấp đất. Khi quân địch càn quét dữ dội, ngay cả một nén nhang tiễn biệt cũng không thể thắp.

Những công việc ấy diễn ra trong bóng tối, giữa nguy cơ bị phát hiện bất cứ lúc nào.

Nhưng Mẹ vẫn làm.

Chồng hy sinh, hai người con cũng lần lượt nằm lại

Chiến tranh không chỉ lấy đi những người đồng đội của Mẹ mà còn cướp mất những người thân yêu nhất trong gia đình.

Chồng Mẹ Võ Thị Nhã hy sinh trong lúc đào công sự.

Nhưng nỗi đau lớn hơn đối với Mẹ lại là sự hy sinh của hai người con trai.

Người con trai đầu hy sinh. Chưa đầy 50 ngày sau, khi gia đình còn chưa nguôi nỗi đau, Mẹ lại nhận tin người con trai còn lại cũng đã hy sinh.

Ba người thân yêu nhất của Mẹ — chồng và hai người con trai — lần lượt ra đi.

Mẹ từng nói rằng mất chồng, Mẹ đau một; nhưng mất con, Mẹ đau mười.

Có những trận đánh, những lần bị địch truy bắt, Mẹ không khóc và không khai báo. Nhưng trước những mất mát của gia đình, nước mắt đã khiến đôi mắt Mẹ ngày càng mờ đi.

Người mẹ vừa là Anh hùng LLVTND, vừa là Bà mẹ Việt Nam Anh hùng

Những năm tháng hoạt động cách mạng của Mẹ Võ Thị Nhã đã để lại nhiều dấu ấn trong phong trào đấu tranh tại Mộ Đức.

Mẹ không chỉ là người mẹ có chồng và hai con hy sinh. Bản thân Mẹ đã trực tiếp tham gia hoạt động cách mạng từ khi còn rất nhỏ, làm liên lạc, nuôi giấu cán bộ, cứu và chôn cất đồng đội trong những hoàn cảnh đặc biệt nguy hiểm.

Báo Nhân Dân ghi nhận Mẹ Võ Thị Nhã là một trong 10 người vừa được phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, vừa là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Đây là một điểm rất đặc biệt trong cuộc đời Mẹ: danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng ghi nhận những mất mát của gia đình, còn danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân gắn với chính những đóng góp và hoạt động cách mạng của Mẹ.

Một cuộc đời đi qua chiến tranh bằng lòng gan dạ

Ở tuổi 84, khi được Báo Nhân Dân nhắc đến, đôi mắt Mẹ đã không còn nhìn rõ. Nhưng những ký ức về chiến tranh vẫn còn nguyên.

Từ cô bé 11 tuổi theo du kích đến người phụ nữ nhiều lần đối mặt với hiểm nguy, từ những đêm đi tìm thi thể đồng đội đến những mất mát của chính gia đình, cuộc đời Mẹ Võ Thị Nhã là một câu chuyện đặc biệt về sức chịu đựng và lòng gan dạ của người phụ nữ Quảng Ngãi trong chiến tranh.

Mẹ không chỉ mất đi chồng và hai người con. Mẹ còn chứng kiến biết bao đồng đội hy sinh và tự tay đưa họ về nơi an nghỉ trong những đêm tối giữa vùng chiến sự.

Những năm tháng ấy đã qua, nhưng hình ảnh người phụ nữ từng một mình vượt cây cầu giữa đêm mưa để đưa đồng đội về với đất vẫn còn là một dấu ấn đặc biệt trong câu chuyện về Mẹ Võ Thị Nhã — người mẹ đã dành cả tuổi trẻ và phần đời còn lại cho cách mạng, để rồi mang theo những mất mát ấy đến cuối cuộc đời.