Y Ngông Niê Kdăm – Người giữ ngọn lửa cách mạng giữa buôn làng

Giữa đại ngàn Tây Nguyên, nơi mỗi buôn làng đều gắn với núi rừng và những truyền thống lâu đời của đồng bào các dân tộc, có một người con Ê Đê đã dành gần như trọn cuộc đời mình cho cách mạng, cho giáo dục và cho quê hương.

Đó là Y Ngông Niê Kdăm (1922–2001).

Ông sinh ra tại buôn Ea Sut, Đắk Lắk, trong một gia đình người Ê Đê. Được học hành từ sớm, Y Ngông Niê Kdăm trở thành một trí thức người dân tộc thiểu số tiêu biểu. Nhưng thay vì lựa chọn một cuộc sống bình yên, ông đã lựa chọn con đường trở về với đồng bào và đất nước.

Người trí thức trở về với buôn làng

Năm 1945, khi Cách mạng Tháng Tám lan rộng, Y Ngông Niê Kdăm trở về quê hương và tham gia vận động đồng bào Ê Đê hưởng ứng cách mạng.

Ông hiểu rằng muốn cách mạng bén rễ ở Tây Nguyên thì trước hết phải đến được với buôn làng.

Ông nói với đồng bào bằng chính tiếng nói của họ.

Hiểu phong tục của họ.

Chia sẻ những điều họ đang lo lắng.

Từ đó, ông từng bước vận động đồng bào tham gia phong trào cách mạng, góp phần xây dựng cơ sở ở Tây Nguyên.

Với ông, làm cách mạng không chỉ là cầm súng.

Đôi khi, một lời nói đúng lúc cũng có thể tập hợp được cả một buôn làng.

Người bác sĩ bước vào kháng chiến

Y Ngông Niê Kdăm được đào tạo về y khoa và tham gia công tác quân y.

Trong những năm kháng chiến chống Pháp, ông đảm nhiệm nhiều công việc phục vụ cách mạng.

Đặc biệt, năm 1954, ông tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ trong lực lượng quân y.

Từ Tây Nguyên, ông đi ra Việt Bắc.

Một hành trình dài giữa núi rừng.

Nhưng đó cũng là hành trình đưa một trí thức người Ê Đê từ quê hương Tây Nguyên đến một trong những chiến trường quyết định của cuộc kháng chiến chống Pháp.

Ở Điện Biên, ông cùng đồng đội chăm sóc và vận chuyển thương binh, góp phần bảo đảm công tác cứu chữa cho những người lính ngoài mặt trận.

Ông không đứng ở tuyến đầu với khẩu súng.

Nhưng ông đứng ở nơi giành giật sự sống cho những người đang chiến đấu.

29 năm xa quê

Có một chi tiết rất xúc động trong cuộc đời Y Ngông Niê Kdăm.

Sau khi rời Tây Nguyên đi hoạt động cách mạng, ông đã phải 29 năm mới có thể trở lại quê hương.

29 năm.

Đủ dài để một người trưởng thành, đủ dài để một quê hương thay đổi.

Nhưng tình cảm của ông với buôn làng chưa bao giờ mất đi.

Suốt những năm tháng xa quê, ông vẫn mang trong mình hình ảnh của Tây Nguyên và mong muốn một ngày được trở lại để tiếp tục đóng góp cho quê hương.

Người giữ ngọn lửa sau chiến tranh

Sau năm 1954, rồi sau ngày đất nước thống nhất, Y Ngông Niê Kdăm tiếp tục đảm nhiệm nhiều công việc quan trọng.

Ông tham gia công tác giáo dục, công tác dân tộc và xây dựng đội ngũ cán bộ người dân tộc thiểu số.

Ông từng giữ nhiều cương vị quan trọng trong bộ máy Nhà nước, trong đó có Bí thư Tỉnh ủy Đắk Lắk, đại biểu Quốc hội và Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội.

Nhưng dù ở vị trí nào, ông vẫn hướng về Tây Nguyên.

Ông hiểu rằng sau chiến tranh, quê hương vẫn còn rất nhiều việc phải làm.

Không còn tiếng súng, nhưng vẫn còn cái nghèo, sự thiếu hụt về giáo dục, cán bộ và tri thức.

Vì vậy, cuộc chiến của ông chuyển sang một hình thức khác:

xây dựng con người.

Từ chiến đấu đến gieo chữ

Nếu trong chiến tranh, Y Ngông Niê Kdăm góp sức bằng công tác quân y và vận động đồng bào, thì trong hòa bình, ông tiếp tục cống hiến bằng giáo dục và tri thức.

Ông quan tâm đến việc đào tạo cán bộ người dân tộc thiểu số.

Ông mong muốn đồng bào Tây Nguyên không chỉ được bảo vệ mà còn phải được học tập, được nâng cao dân trí và tự mình làm chủ quê hương.

Đó là một cách yêu nước rất đặc biệt.

Không phải bằng tiếng súng.

Mà bằng những lớp học, những người cán bộ và những thế hệ trẻ được đào tạo.

Một cuộc đời dành cho Tây Nguyên

Y Ngông Niê Kdăm qua đời năm 2001.

Ông đã đi qua một chặng đường rất dài:

Từ một người con Ê Đê ở buôn Ea Sut,

trở thành trí thức,

rồi người hoạt động cách mạng,

bác sĩ quân y,

người tham gia phục vụ Chiến dịch Điện Biên Phủ,

và sau này là một cán bộ có nhiều đóng góp cho Tây Nguyên và công tác dân tộc.

Điều đáng quý là dù đi xa đến đâu, ông vẫn hướng về nơi mình sinh ra.

Buôn làng vẫn là điểm bắt đầu và cũng là nơi ông muốn cống hiến cả cuộc đời.

Điều còn lại

Câu chuyện của Y Ngông Niê Kdăm cho chúng ta thấy rằng cống hiến cho đất nước không chỉ có một cách.

Có người cầm súng nơi chiến trường.

Có người cứu chữa thương binh.

Có người vận động đồng bào.

Có người gieo chữ và đào tạo thế hệ trẻ.

Tất cả đều có thể trở thành những cách để một con người góp sức cho quê hương.

Y Ngông Niê Kdăm đã lựa chọn tri thức và trách nhiệm làm con đường cống hiến của mình.

“Giữ lửa bằng tri thức – Cống hiến cho quê hương.”

Và có lẽ đó chính là điều đẹp nhất trong câu chuyện của Y Ngông Niê Kdăm:

Ông không chỉ chiến đấu để giành lại quê hương, mà còn dành phần đời còn lại để xây dựng quê hương ấy tốt đẹp hơn.