Yết Kiêu – Danh tướng thủy quân thời Trần

Yết Kiêu (1242 - 1303), tên thật là Phạm Hữu Thế, quê tại làng Hạ Bì, huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương. Sinh ra trong gia đình chài lưới nghèo khó ven sông Quát, cuộc sống sông nước từ nhỏ đã hun đúc nên ở ông khả năng bơi lặn phi thường. Với sức vóc hơn người, ông trở thành gia nô trung thành và là một trong năm tùy tướng kiệt xuất của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, được chủ tướng ban tên Yết Kiêu - danh xưng của loài kình ngư nơi biển lớn.

Lòng trung thành sắt son của Yết Kiêu đã đi vào sử sách trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ hai (1285). Khi quân ta phải rút lui chiến lược, Yết Kiêu nhận lệnh giữ thuyền chờ chủ tướng tại Bãi Tân. Trước thế giặc mạnh, dù Hưng Đạo Vương định rút theo đường bộ, ông vẫn kiên cường bám giữ thuyền chiến đến cùng, giúp chủ tướng thoát khỏi vòng vây hiểm nghèo.

Trên chiến trường sông nước, Yết Kiêu cùng đội quân lặn biển tinh nhuệ đã biến tài thủy chiến thành nỗi khiếp đảm của kẻ thù. Vào những đêm tối trời, ông lặng lẽ lặn xuống sông, dùng dùi sắt đục thủng hàng loạt thuyền chiến giặc Nguyên Mông. Khi vô tình rơi vào tay địch, bằng sự mưu trí xuất thần, ông giả vờ nhận dẫn đường bắt các toán người nhái khác rồi thừa cơ nhảy xuống nước lặn sâu về doanh trại tiếp tục chiến đấu, góp công lớn vào thắng lợi vĩ đại trên sông Bạch Đằng (1288).

Không chỉ là vị danh tướng tài ba được phong chức Triều Trần Hữu Tướng Đệ Nhất Bộ Đô Soái Thủy Quân, Yết Kiêu còn là bậc trượng phu nặng tình nặng nghĩa. Nhờ vẻ ngoài khôi ngô, ông từng khiến công chúa Ngọc Hoa của nhà Nguyên cùng hai công chúa, quận chúa Đại Việt đem lòng yêu mến nhưng ông đều khéo léo từ chối. Trái tim vị danh tướng trọn đời hướng về người cô thôn nữ đã lấy thân mình đỡ mũi tên độc thay ông trên chiến trường.

Yết Kiêu qua đời vào năm 1303, hưởng thọ 61 tuổi. Tưởng nhớ công lao cùng tấm lòng trung nghĩa bất diệt của ông, nhân dân đã lập Đền Quát bên bờ sông Đò Đáy và tôn ông làm Thành hoàng làng. Danh xưng Yết Kiêu mãi mãi là biểu tượng tự hào về trí tuệ, lòng dũng cảm và khí tiết thủy chung của dân tộc Việt Nam.