Yết Kiêu - người có công giúp đỡ cách mạng trước năm 1945
Yết Kiêu (tên thật Phạm Hữu Thế; 1242–1303) là danh tướng và gia nô trung thành của Trần Hưng Đạo dưới triều nhà Trần. Ông nổi tiếng về tài bơi lặn và lòng trung nghĩa, góp phần quan trọng trong các cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông.
Tên thật: Phạm Hữu Thế
Năm sinh–mất: 1242 – 1303
Quê quán: Làng Hạ Bì, nay thuộc xã Yết Kiêu, huyện Gia Lộc, Hải Dương
Chức tước: “Trần triều đệ nhất đô soái thủy quân,” tước Hầu
Đền thờ chính: Đền Quát, xã Yết Kiêu, Hải Dương
Xuất thân và gắn bó với Trần Hưng Đạo
Yết Kiêu sinh trong gia đình ngư dân nghèo, cha là Phạm Hữu Hiệu, mẹ là Vũ Thị Duyên. Sớm quen sông nước, ông có tài bơi lội phi thường. Khi Trần Quốc Tuấn chiêu mộ hiền tài, Phạm Hữu Thế theo phò, được ban tên Yết Kiêu — theo tên một loài cá lớn — và trở thành gia nô trung tín cùng đồng đội Dã Tượng.
Chiến công chống Nguyên–Mông
Trong các cuộc kháng chiến lần thứ hai và ba chống quân Nguyên, Yết Kiêu được giao nhiệm vụ đặc trách thủy chiến. Ông lặn ngầm đục thủng thuyền địch, phá rối đội hình thủy quân xâm lược, góp phần giúp quân Trần giành chiến thắng. Tài “nhập thủy như hành địa” (vào nước như đi trên đất bằng) của ông được xem là huyền thoại trong lịch sử quân sự Việt Nam.
Vinh danh và tưởng niệm
Sau khi mất (1303), Yết Kiêu được phong tước Hầu, thờ phụng tại đền Quát quê nhà, nơi được xếp hạng di tích quốc gia năm 1989. Hằng năm, lễ hội đền Quát (rằm tháng Giêng và tháng Tám) thu hút hàng nghìn du khách với nghi thức rước, tế, đua thuyền và bơi chải tưởng nhớ ông .
Di sản văn hóa và hình tượng
Hình tượng Yết Kiêu trở thành biểu tượng lòng trung thành, dũng cảm của người Việt. Tên ông được đặt cho nhiều đường phố, trường học. Nghệ thuật đương đại còn tái hiện cuộc đời ông qua vở múa rối nước Huyền sử Yết Kiêu do Nhà hát Nghệ thuật Phương Nam dàn dựng, góp phần lan tỏa niềm tự hào dân tộc
