10 cô gái TNXP tại Ngã ba Đồng Lộc

55 năm đã trôi qua nhưng sự ngã xuống của 10 cô gái TNXP

tại Ngã ba Đồng Lộc để bảo vệ huyết mạch giao thông nối liền

hậu phương - tiền tuyến đã dệt nên những kỳ tích, những huyền

thoại còn vang vọng mãi đến mai sau.

Trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc, cái tên “Ngã ba Đồng Lộc”

được nhắc đến như một khúc tráng ca về tinh thần bất khuất, anh hùng

của lực lượng thanh niên xung phong trong công cuộc kháng chiến

chống Mỹ cứu nước. Nơi đây, đúng 55 năm về trước, vào ngày

24/7/1968 đã chứng kiến sự ngã xuống đầy anh dũng của 10 cô gái

thanh niên xung phong.

Ngã ba Đồng Lộc (nay thuộc thị trấn Đồng Lộc, huyện Can Lộc,

tỉnh Hà Tĩnh), nằm trên đường Hồ Chí Minh, là giao điểm của Quốc

lộ 15A và Tỉnh lộ 2. Trong những năm chiến tranh, Ngã ba Đồng Lộc

là mạch máu giao thông để hậu phương chi viện sức người, sức của

cho miền Nam. Ngã ba Đồng Lộc được coi là “yết hầu” của mạch

giao thông nối liền "hậu phương lớn miền Bắc" với "tiền tuyến lớn

miền Nam" nên đế quốc Mỹ đã tập trung toàn lực để cắt đứt con

đường này nhằm chặn chi viện của hậu phương ra tiền tuyến.

Theo các tư liệu lịch sử, giai đoạn những năm 1964 đến 1972,

Ngã ba Đồng Lộc bị đánh phá liên tục và năm 1968 là ác liệt nhất.

Ông Vũ Trọng Kim, nguyên UVTW Đảng, nguyên Bí thư thứ nhất

TƯ Đoàn TNCSHCM, Chủ tịch Trung ương Hội Cựu Thanh niên

xung phong (TNXP), Đại biểu Quốc hội khóa XV cho biết: “Không

quân Mỹ đã liên tục đánh phá ngã ba Đồng Lộc nhằm cắt đứt tuyến

đường huyết mạch giao thông của ta hướng về chiến trường miền

Nam ác liệt, nhất là 240 ngày đêm từ tháng 4 đến tháng 10 năm 1968,

Mỹ đã đánh phá 2.000 lần và gần 50.000 quả bom các loại. Bình quân

mỗi mét vuông ở đây là trên 3 quả bom tấn, cho nên gọi đây là tọa độ

chết”.

Địch càng quyết phá nát con đường này, ta càng quyết giữ, bằng

mọi giá không để cắt đứt tuyến đường chi viện cho miền Nam. Chiến

đấu ở chiến trường Đồng Lộc lúc đó gồm nhiều lực lượng như bộ đội,

công an, công nhân giao thông, dân quân, nhân viên y tế, bưu điện, lái

xe, thông tin… nhưng đông đảo nhất, hùng hậu nhất chính là lực

lượng thanh niên xung phong. Vào thời gian cao điểm nhất, số lượng

người có mặt tại chiến trường Đồng Lộc lên tới 16.000 người. Những

chiến sĩ thanh niên xung phong ngày ấy đa phần tuổi đời còn rất trẻ.

Họ sống bám cầu, bám đường, kiên cường, quyết tử cho Tổ quốc

quyết sinh.

Mệnh lệnh từ trái tim của tất cả các chiến sĩ Ngã ba Đồng Lộc

thời đó là: “Máu có thể ngừng chảy, tim có thể ngừng đập nhưng

mạch máu giao thông không bao giờ tắc”. Trên tuyến đường này, máu

của hàng trăm, hàng ngàn các anh hùng liệt sĩ đã đổ xuống ngã ba trận

địa, viết nên những khúc tráng ca bất tử. Đặc biệt là sự hy sinh của 10

cô gái TNXP vào chiều ngày 24/7/1968.

Sự kiện này được anh Phan Công Lệ cũng như nhiều thuyết

minh viên Khu Di tích Lịch sử Quốc gia đặc biệt Ngã ba Đồng Lộc kể

không biết bao nhiêu lần cho du khách tới thăm nơi đây, nhưng lần

nào cũng trào dâng cảm xúc: “Ngày 24/7/1968, máy bay của đế quốc

Mỹ kéo đến trinh sát và giội bom dữ dội. Mặt đường 15A đã nham

nhở các hố bom. Nhận lệnh, đúng 12h trưa, 10 cô gái thanh niên xung

phong do chị Võ Thị Tần làm Tiểu đội trưởng chưa kịp ăn cơm, vội

chia nhau nắm mỳ luộc, rồi cầm cuốc xẻng, í ới gọi nhau ra mặt

đường san lấp hố bom. Dưới mặt đất các chị cứ đào, xúc... bằng bất

cứ giá nào để tuyến đường 15A phải được thông suốt cho đoàn xe chi

viện đặc biệt cho chiến trường miền Nam đi qua được an toàn trong

đêm đó. 16h cùng ngày, đến lượt ném bom thứ 15, một tốp máy bay

Mỹ lao tới trút bom dữ dội, nhằm thẳng mục tiêu nơi các chị đang làm

đường phía dưới. Mười cô gái không còn cách nào khác đã cùng nhau

lánh tạm vào một căn hầm gần nhất bên đường, đợi cho máy bay đi

qua sẽ ra làm tiếp cung đường còn lại. Bỗng một loạt bom rơi, đánh

sập hầm… và tất cả bị vùi lấp…”

10 cô gái thanh niên xung phong ở Ngã ba Đồng Lộc ấy thuộc

Tiểu đội 4, Đại đội 552, Tổng đội 55, bao gồm: Võ Thị Tần (24 tuổi,

Tiểu đội trưởng), Hồ Thị Cúc (24 tuổi, Tiểu đội phó), Nguyễn Thị

Nhỏ (24 tuổi), Dương Thị Xuân (21 tuổi), Võ Thị Hợi (20 tuổi),

Nguyễn Thị Xuân (20 tuổi), Hà Thị Xanh (19 tuổi), Trần Thị Hường

(19 tuổi), Trần Thị Rạng (18 tuổi), Võ Thị Hà (17 tuổi), họ đã ngã

xuống khi tuổi còn quá trẻ. Cùng với các chị còn có hơn 4.000 anh

hùng liệt sĩ đã nằm lại nơi con đường huyết mạch này.

Biết bao lời ca, biết bao tiếng thơ, tiếng lòng đã cất lên gửi tới

hương linh 10 cô gái Ngã ba Đồng Lộc cùng những anh hùng liệt sĩ

đã hy sinh vì đất nước. Nơi đây cũng chứa đựng vô vàn những câu

chuyện cảm động. Cũng từng là TNXP, Ông Vũ Trọng Kim chia sẻ:

“Những áng văn thơ, những câu chuyện kể không bao giờ hết, không

giấy mực nào tả hết được tinh thần đó. Chuyện về 10 cô gái TNXP

ngã ba Đồng Lộc thì rất nhiều, nhưng tôi ấn tượng nhất là bức thư của

chị Võ Thị Tần, chị 24 tuổi là đội trưởng của tiểu đội 4 TNXP, chị đã

từng viết thư về cho mẹ: “Mẹ ơi chúng con vui lắm. Ban đêm chúng

nó thả pháo sáng, thắp đèn cho chúng con làm đường, ban ngày thì

bom Mỹ nổ làm cho bao nhiêu cá chết cho chúng con đem về để cải

thiện bữa ăn. Bom đạn của chúng có thể làm rung chuyển cả núi rừng

nhưng không thể làm rung chuyển những trái tim của chúng con. Mẹ

ơi, thời gian này mặc dù địch đánh phá ác liệt nhưng bọn con vẫn tập

được nhiều bài hát mới. Cuốn sổ tay mẹ gửi cho con dạo nọ đã gần

hết giấy rồi, mẹ gửi thêm cho con ít giấy. Mới về thăm mẹ mà sao con

thấy nhớ mẹ quá, mẹ nhớ giữ gìn sức khỏe và đừng lo cho con nhiều”.

Tất cả các chị đã hy sinh khi đang ở độ tuổi mười tám, đôi mươi

và vẫn chưa có ai lập gia đình. Càng cảm động hơn nữa khi đến ngày

thứ 3 đồng đội mới tìm thấy thi thể của chị Hồ Thị Cúc trên đồi Trọ

Voi trong tư thế ngồi, đầu đội nón, bên cạnh là cái cuốc, 10 đầu ngón

tay bị ứa máu vì đang bới đất để tìm đường ra. Thương xót người em,

người đồng đội, nhà thơ Yến Thanh nghẹn ngào viết bài thơ: “Cúc ơi”

trong lúc đồng đội tìm thi thể cô:

“Tiểu đội đã về xếp một hàng ngang

Cúc ơi! Em ở đâu không về tập hợp

Chín bạn đã quây quần đủ hết

Nhỏ, Xuân, Hà, Hường, Hợi, Rạng, Xuân, Xanh

A trưởng Võ Thị Tần đã điểm danh

Chỉ thiếu mình em

Chín bỏ làm mười răng được

Bọn anh đã bới tìm vẹt cuốc

Chỉ sợ em đau nên nhát cuốc chùng

Cúc ơi! Em ở đâu?...

…Gọi em,

Gào em

Khản cổ cả rồi

Cúc ơi!”

55 năm đã trôi qua, các con đường ở Đồng Lộc nay cũng đã

được trải nhựa hoặc đổ bê tông, những ngọn đồi đã được phủ kín màu

xanh cây lá, không còn những hố bom xoáy thành từng vũng như xưa.

Nhưng những huyền thoại về Ngã ba Đồng Lộc vẫn còn đó, như khúc

tráng ca hào hùng, bất tử.

Ghi nhớ tinh thần anh dũng của 10 cô gái tại Ngã ba Đồng Lộc,

ngày 7/6/1972, Chủ tịch nước đã truy tặng danh hiệu Anh hùng Lao

động cho tiểu đội 10 cô gái. Ngã ba Đồng Lộc cũng đã được công

nhận là di tích lịch sử cấp Quốc gia. Ngày nay, Khu di tích Ngã ba

Đồng Lộc được xây khang trang để tưởng niệm hàng nghìn chiến sĩ

và người dân đã ngã xuống để giữ vững mạch máu giao thông Bắc -

Nam.

Chiến tranh lùi xa, cuộc sống mới với cung đường giao thông

hiện đại, cây xanh mọc lên đã hồi sinh tọa độ chết năm xưa. Thời gian

có thể khiến người ta quên đi bao nhiêu ngã ba trong cuộc đời, nhưng

khó có ai một lần đi qua mà có thể quên được Ngã ba Đồng Lộc với

những câu chuyện cảm động. Biết bao lời ca, biết bao tiếng thơ, tiếng

lòng đã cất lên là những nén tâm hương thành kính dâng lên hương

linh 10 cô gái Ngã ba Đồng Lộc cùng những anh hùng liệt sĩ đã hy

sinh vì đất nước. Thế hệ trẻ hôm nay sẽ noi gương và viết tiếp những

bài ca, những ước vọng còn dang dở để tinh thần ý chí quật cường

không sợ gian nguy của các thế hệ thanh niên xung phong được tiếp

nối mãi đến mai sau.