13 ngày làm vợ

Trong buổi gặp mặt các cựu chiến binh Đoàn 125 (Đoàn tàu không số) do Bộ tư lệnh Thủ đô Hà Nội tổ chức, chúng tôi gặp một người phụ nữ lấy chồng 7 năm, nhưng chỉ có 13 ngày làm vợ. Vì chiến tranh, nhiệm vụ đặc biệt, họ không có một địa chỉ, một lá thư động viên chia sẻ, song tình yêu, hạnh phúc của họ vẫn nở hoa kết trái. Đó là tình yêu của bà Nguyễn Thị Loan và anh Lý Khánh Hồng, nhân viên báo vụ Tàu 165, Đoàn tàu không số.

Mùa xuân năm 1959, bà Nguyễn Thị Loan mới 20 tuổi. Người con gái Hà Nội trẻ trung, xinh đẹp, năng động, ngụ ở phố Vĩnh Hồ, quận Đống Đa. Nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, bà đã tình nguyện gia nhập thanh niên xung phong tỉnh Hà Sơn Bình, thực hiện nhiệm vụ khó khăn vất vả trong tham gia xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển sản xuất, khai hoang tại vùng rừng núi các huyện của tỉnh Hà Sơn Bình. Quá trình công tác, bà tình cờ quen và đem lòng yêu anh Lý Khánh Hồng, sinh năm 1937, người con của xã Nhơn Ái, huyện Phong Điền, tỉnh Cần Thơ. Anh Hồng là thiếu sinh quân miền Nam tập kết ra Bắc. Anh đang huấn luyện nghiệp vụ tại Trường Sĩ quan Lục quân 1.

Bà Loan tâm sự: Anh Lý Khánh Hồng ngày đó đẹp người, nói chuyện rất duyên, dễ gần, gương mẫu, luôn nỗ lực phấn đấu hoàn thành tốt nhiệm vụ. Thế nên, cho dù hoàn cảnh khó khăn, tình yêu của anh chị luôn đằm thắm. Mặc dù có người thân trong gia đình không đồng ý, nhưng được sự động viên, giúp đỡ của đơn vị, đồng đội, vượt qua những lễ giáo phong kiến, sau 3 năm yêu nhau tha thiết, đến tháng 2-1961, anh chị chính thức tổ chức lễ thành hôn tại đơn vị. Hết 10 ngày trăng mật, Lý Khánh Hồng được cấp trên tuyển chọn sang công tác tại đơn vị Hải quân, biên chế vào Đoàn tàu không số. Thực hiện yêu cầu nhiệm vụ, anh Lý Khánh Hồng cũng không cho vợ biết nhiệm vụ, phiên hiệu đơn vị mình đang công tác, mà chỉ cho biết anh là bộ đội. Ngưng một lát, bà kể tiếp: “Ai ngờ lần chia tay hôm ấy, hai chúng tôi đằng đẵng xa nhau gần 6 năm. Chúng tôi cũng không có một tin tức, không một dòng địa chỉ, mà chỉ có niềm tin vào trái tim mình, cầu mong cho hòa bình, chiến thắng, anh sẽ trở về. Thật hạnh phúc, ngày cuối năm 1961, tôi sinh cháu thứ nhất. Tôi mừng vui và mong tìm địa chỉ để báo tin cho anh, nhưng tôi không thể có cách nào liên hệ được”. Nhiều lần bà Loan tìm đến các đơn vị quân đội trên địa bàn thành phố Hà Nội, cũng như mỗi lần thấy anh bộ đội nào đó trên đường phố là bà lại tìm đến để hỏi thăm tin tức, địa chỉ, đơn vị của chồng. Nhưng tất cả đều bặt vô âm tín. Có lúc, bà nghĩ dại, hay là anh đã hy sinh mà đơn vị chưa kịp báo tin. Cứ nghĩ thế nước mắt bà lại giàn giụa. Bà tự an ủi, động viên mình can đảm vượt lên số phận.

“Một ngày đầu năm 1967, vào buổi chiều xuân mưa lất phất, tiết trời giá rét, tôi như không tin vào mắt mình. Anh trong bộ quân phục đã sờn màu bất ngờ xuất hiện trước căn nhà. Tôi chạy lại ôm chầm lấy anh. Cả hai chúng tôi nước mắt ứa tràn. Anh nói nhỏ với tôi: Anh chỉ được về nghỉ phép có 3 ngày. Thời gian vẻn vẹn 3 ngày, tình cảm, hạnh phúc của chúng tôi dồn nén lại như tính từng phút, từng giờ. Chúng tôi dành cho nhau tất cả những gì tốt đẹp nhất. Tôi vui mừng cùng anh đi thăm một số đường phố Hà Nội, thăm Bờ Hồ thơ mộng, công viên… như muốn bù đắp lại những ngày nhớ nhung xa cách tưởng chừng chẳng bao giờ gặp lại. Giọng chị chùng xuống: Vì chụp ảnh lúc bấy giờ rất đắt tiền, chúng tôi chỉ có đủ số tiền để chụp với nhau duy nhất một tấm ảnh làm kỷ niệm. Thời gian nghỉ phép của anh vùn vụt trôi nhanh. Anh lại chia tay mẹ con tôi vào chiến trường. Lần này, mẹ con tôi có khóc và năn nỉ xin anh dòng địa chỉ, nhưng ánh mắt anh nhìn về phía xa xa. Anh bảo rằng, chiến tranh ác liệt, đơn vị thường xuyên di chuyển, không thể có địa chỉ được. Anh ôm con vào lòng âu yếm và động viên vỗ về mẹ con tôi. Vì tin anh, vì hạnh phúc và nhiệm vụ, tôi lại âm thầm chịu đựng tiếp những tháng năm căng thẳng không tin tức, địa chỉ về anh. Cuối năm đó, tôi lại được thêm tin vui, sinh cháu thứ hai. Lần này, tôi cũng không thể hỏi tin tức, báo tin cho chồng được. Cuối năm 1970, tôi đang nuôi hai con nhỏ vất vả trăm bề thì một tin như sét đánh, chồng tôi đã hy sinh ở Mặt trận phía Nam vào tháng 2-1968. Thế là, anh hy sinh hơn hai năm, tôi mới hay biết tin. 7 năm lấy chồng, mà chỉ làm vợ có 13 ngày” - bà Loan xúc động nhớ lại.

Câu chuyện của chúng tôi đến đây đứt đoạn. Giọng bà nghẹn lại. Bà trải lòng mình, chiến tranh ngày càng khốc liệt, địch leo thang đánh phá ác liệt cả Hà Nội. Một mình bà phải ôm hai con nhỏ đi sơ tán ở tỉnh Hà Sơn Bình. Nhiều hôm nhìn con khóc mà lòng bà quặn lại, không lẽ giặc Mỹ có thể giết chết cả con anh nữa. Sự hy sinh của chồng làm bà vẫn khó hiểu và ngay cả chính quyền cơ sở cũng không rõ. Và mãi đến sau ngày giải phóng, nhất là vào dịp kỷ niệm 50 năm Ngày truyền thống Đoàn tàu không số (23-10-1961/23-10-2011), bà mới hiểu rõ hành động hy sinh anh dũng của chồng trên Tàu 165 cảm tử. Để tiếp tế cho quân và dân ta trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968, Tàu 165 rời bến vào đêm 25-2-1968. Dự kiến, Tàu 165 sẽ cơ động cập bến Vàm Lũng (tỉnh Cà Mau). Khi tàu chuyển hướng vào bờ, cách bờ biển tỉnh Cà Mau khoảng 20 hải lý thì bất ngờ bị 8 tàu địch bao vây. Lần thứ nhất, 18 giờ ngày 29-2, tàu phát đi bức điện: Chuyến vào gặp máy bay trinh sát đi qua tàu - Lương (Lương tức là Nguyễn Văn Lương, Chính trị viên Tàu 165). Nghe kể, ngày ấy không khí trong cán bộ, chỉ huy Đoàn 125 cũng hết sức hồi hộp và căng thẳng. Bức điện thứ 2 đề ngày 1-3: “Tàu chúng tôi gặp 8 tàu địch bao vây. Quyết cảm tử”. Đó là những bức điện cuối cùng của Tàu 165, cũng là lời nhắn cuối cùng của 18 cán bộ, chiến sĩ trên tàu. Chồng bà - Lý Khánh Hồng - người đã thực hiện mệnh lệnh của Chính trị viên Nguyễn Văn Lương phát đi các bức điện cuối cùng đó. Cán bộ, chiến sĩ Tàu 165 đã quyết định ấn nút cho tàu nổ tung trước sự kinh hoàng của quân địch. Lý Khánh Hồng và 17 cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng hy sinh để giữ sự bí mật con đường huyền thoại. Hành động chiến đấu của chồng đã vượt xa sức tưởng tượng của bà.

Sau giải phóng, bà dắt hai con lặn lội hơn 10 ngày vào Nam mới tìm được quê chồng. Bà kể, tại xã Nhơn Ái, ba mẹ con cứ đi từng nhà hỏi thăm, nhưng không ai biết, vì người miền Nam gọi theo thứ. Cuối cùng, khi bà hỏi tên bố chồng là Lý Hồng Thịnh, có người phụ nữ chỉ phải đi vào bưng biền cách xã khoảng 10km. Ba mẹ con lại bắt xe ôm đi 10km nữa mới đến được khu bưng biền, gặp được gia đình nhà chồng. Sau này tìm hiểu bà mới biết, gia đình nhà chồng vì có người theo cách mạng nên bọn địch o ép, bắt bớ, đánh đập. Cả nhà phải trốn vào vùng bưng biền để ở ẩn trong căn nhà như một túp lều. Bà tâm sự, sau chuyến thăm ấy, bà càng hiểu và thương gia đình anh. Trở về Hà Nội, là công nhân, bà càng lao động chăm chỉ. Hiện nay, hai con của bà Loan là Lý Khánh Trung và Lý Thanh Thủy đã trưởng thành, có việc làm ổn định. Bà cũng đã có cháu nội, ngoại. Ngày tôi đến thăm nhà, bà đang vui đùa cùng con cháu. Giờ đây, mỗi khi nói về người chồng của mình, trò chuyện với ai, bà cũng mở đầu câu chuyện bằng việc đọc bốn câu thơ, bà đã làm sau khi biết tin anh Lý Khánh Hồng hy sinh:

“Hai trái tim này đã kết tinh

Vì dân vì nước anh hy sinh

Kẻ thù đế quốc ác quá nhỉ?

Cướp cả non sông lẫn ái tình!”.