7. Lê Đức Thọ – Người xây dựng An toàn khu trước giờ tổng khởi nghĩa

Tháng 9 năm 1944, Phan Đình Khải ra khỏi Nhà tù Hòa Bình. Dù bị chính quyền thực dân theo dõi, ông nhanh chóng bắt liên lạc với tổ chức. Một cán bộ tên Mười Hương đón ông về gặp Tổng Bí thư Trường Chinh và Hoàng Quốc Việt tại An toàn khu của Trung ương ở vùng ngoại thành Hà Nội.

Từ giai đoạn này, do yêu cầu bảo đảm bí mật, Phan Đình Khải sử dụng tên Lê Đức Thọ. Cái tên ấy theo ông trong toàn bộ chặng đường hoạt động về sau, từ công tác tổ chức, chiến trường Nam Bộ đến Hội nghị Paris. Việc thay đổi tên là một biện pháp hoạt động bí mật phổ biến, giúp cán bộ tránh sự theo dõi của mật thám.

Trung ương giao cho Lê Đức Thọ phụ trách công tác tổ chức, huấn luyện cán bộ và xây dựng An toàn khu. Đây là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng bởi cơ quan lãnh đạo của Đảng phải được bảo vệ trong lúc quân Pháp, phát xít Nhật và hệ thống mật thám đều tăng cường kiểm soát.

An toàn khu không phải một địa điểm duy nhất mà là mạng lưới gồm nhiều cơ sở, gia đình và tuyến liên lạc. Mỗi nơi chỉ nắm phần công việc cần thiết nhằm hạn chế tổn thất nếu có người bị bắt. Việc lựa chọn địa điểm, bố trí cán bộ, bảo vệ tài liệu và tổ chức di chuyển đều đòi hỏi sự thận trọng.

Những kinh nghiệm từ Côn Đảo, Sơn La và Hòa Bình giúp Lê Đức Thọ thích ứng nhanh chóng với nhiệm vụ. Ông hiểu cách đối phương điều tra, theo dõi và tìm cách phá vỡ tổ chức. Vì vậy, việc bảo vệ An toàn khu không chỉ dựa vào thay đổi nơi ở mà phải xây dựng được những cơ sở quần chúng đáng tin cậy.

Sau cuộc đảo chính của Nhật đối với Pháp ngày 9 tháng 3 năm 1945, tình hình Đông Dương biến đổi nhanh chóng. Ban Thường vụ Trung ương Đảng ban hành chỉ thị xác định kẻ thù chính và đề ra nhiệm vụ chuẩn bị khởi nghĩa. Các cấp bộ Đảng cần được thông báo, tổ chức lại và sẵn sàng hành động khi thời cơ xuất hiện.

Trên cương vị phụ trách Xứ ủy Bắc Kỳ, Lê Đức Thọ tham gia tổ chức các hội nghị cán bộ vào cuối tháng 3 và giữa tháng 5 năm 1945. Những hội nghị này quán triệt chủ trương của Trung ương, đánh giá tình hình từng địa phương và chuẩn bị lực lượng chính trị, vũ trang cho cuộc khởi nghĩa.

Công việc tổ chức trong thời điểm ấy vô cùng khẩn trương. Cán bộ vừa phải phát triển cơ sở, xây dựng các đoàn thể cứu quốc, vừa giữ bí mật và đối phó với nạn đói đang làm hàng triệu người kiệt quệ. Phong trào phá kho thóc, cứu đói gắn nhiệm vụ cách mạng với yêu cầu sống còn của nhân dân.

Tháng 8 năm 1945, Nhật Bản đầu hàng Đồng minh. Thời cơ giành chính quyền xuất hiện. Trong hai ngày 14 và 15 tháng 8, Hội nghị cán bộ toàn quốc của Đảng họp tại Tân Trào, quyết định phát động tổng khởi nghĩa. Lê Đức Thọ được cử vào Ban Thường vụ Trung ương Đảng.

Từ một người vừa ra khỏi nhà tù chưa đầy một năm, ông đã trở thành thành viên cơ quan lãnh đạo chủ chốt của Đảng. Sự chuyển biến ấy phản ánh kinh nghiệm, bản lĩnh và năng lực tổ chức được tích lũy qua nhiều năm hoạt động.

Cách mạng Tháng Tám thành công không chỉ nhờ thời cơ quốc tế mà còn dựa trên quá trình chuẩn bị lâu dài về tổ chức và cán bộ. Trong quá trình ấy, Lê Đức Thọ góp phần giữ an toàn cho cơ quan lãnh đạo, truyền đạt chủ trương và xây dựng bộ máy đủ khả năng đưa quyết định của Trung ương thành hành động tại các địa phương.