9. Lê Đức Thọ – Hành trình vào Nam Bộ giữa vòng vây chiến tranh

Năm 1948, Lê Đức Thọ được cử thay mặt Trung ương trong đoàn đại biểu của Đảng và Chính phủ vào Nam Bộ. Đây là một chuyến đi kéo dài, nguy hiểm và đòi hỏi tuyệt đối bí mật. Giữa lúc thực dân Pháp kiểm soát nhiều tuyến giao thông, việc đưa cán bộ cấp cao từ Việt Bắc vào chiến trường phía nam là một thử thách lớn.

Đoàn công tác phải vượt qua nhiều vùng rừng núi, khu vực đối phương kiểm soát và những tuyến đường chưa có hệ thống bảo đảm hoàn chỉnh. Mỗi chặng đi phụ thuộc vào cán bộ giao liên cùng sự che chở của nhân dân. Nếu bị lộ, không chỉ tính mạng của đoàn mà liên lạc giữa Trung ương với chiến trường Nam Bộ cũng bị ảnh hưởng.

Khi đến căn cứ Xứ ủy tại Đồng Tháp Mười, Lê Đức Thọ trực tiếp tìm hiểu tình hình. Sau hơn ba năm kháng chiến, quân dân Nam Bộ đã xây dựng được nhiều căn cứ và lực lượng vũ trang, nhưng các địa bàn hoạt động tương đối phân tán. Đặc điểm sông nước, khoảng cách xa và sự càn quét của quân Pháp gây khó khăn cho việc chỉ đạo thống nhất.

Năm 1949, ông được giao làm Phó bí thư Xứ ủy Nam Bộ. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là kiện toàn cơ quan lãnh đạo của Xứ ủy. Các ban chuyên môn như tổ chức, dân vận, công vận, nông vận, thanh vận, tôn giáo, Hoa vận và Khmer vận được củng cố hoặc thành lập để đáp ứng đặc điểm đa dạng của Nam Bộ.

Việc hình thành các ban không nhằm tạo ra một bộ máy nặng nề mà để từng lĩnh vực có cán bộ theo dõi và chịu trách nhiệm. Nam Bộ có đô thị lớn, vùng nông thôn, khu vực đồng bào Khmer, cộng đồng người Hoa và nhiều tôn giáo. Nếu không hiểu đặc điểm từng nhóm dân cư, phong trào khó có thể phát triển bền vững.

Lê Đức Thọ yêu cầu cán bộ Xứ ủy trực tiếp xuống các khu và tỉnh để nắm tình hình. Báo cáo từ cơ sở phải phản ánh đúng thực tế, không chỉ nêu thành tích. Người lãnh đạo muốn đưa ra quyết định chính xác phải biết đời sống nhân dân, khả năng của lực lượng và những vấn đề đang làm phong trào suy yếu.

Ông cũng chú trọng duy trì liên lạc giữa Nam Bộ với Trung ương và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong điều kiện đường sá cách trở, mỗi bức điện, tài liệu hoặc chuyến giao liên đều có giá trị lớn. Liên lạc thông suốt giúp chiến trường nắm được chủ trương chung, đồng thời để Trung ương hiểu rõ những yêu cầu đặc thù của Nam Bộ.

Một vấn đề khác là xây dựng sự thống nhất giữa lực lượng chính trị và quân sự. Kháng chiến không thể chỉ dựa vào các trận đánh. Bộ đội cần có hậu phương, cơ sở và sự ủng hộ của nhân dân; ngược lại, phong trào chính trị cần lực lượng vũ trang bảo vệ trước những cuộc càn quét, bắt bớ.

Trong quá trình công tác, Lê Đức Thọ sống và làm việc giữa điều kiện thiếu thốn của chiến khu. Ông cùng cán bộ di chuyển bằng xuồng, ở trong những căn nhà đơn sơ và thường xuyên đối mặt với nguy cơ bị không quân hoặc lực lượng càn quét phát hiện. Phong cách sâu sát ấy giúp ông hiểu rõ khả năng thực tế của từng địa phương.

Những năm đầu tại Nam Bộ cho thấy năng lực nổi bật của Lê Đức Thọ trong việc xây dựng tổ chức giữa chiến tranh. Ông không trực tiếp chỉ huy từng trận đánh nhưng góp phần tạo nên hệ thống có khả năng lãnh đạo cả mặt trận quân sự, chính trị, kinh tế và vận động quần chúng.

Từ nền móng được kiện toàn, Xứ ủy Nam Bộ từng bước nâng cao khả năng chỉ đạo. Khi Trung ương Cục miền Nam được thành lập, Lê Đức Thọ tiếp tục phụ trách công tác tổ chức, đào tạo cán bộ và xây dựng một bộ máy lãnh đạo phù hợp với chiến trường rộng lớn.