AHLLVT Trần Văn Lai
Ông là nhà tình báo ẩn danh dưới vỏ bọc một nhà thầu khoán giàu có tại Sài Gòn. Ông đã dùng tài sản cá nhân để mua nhà, xây dựng hệ thống hầm ngầm bí mật ngay sát các cơ quan đầu não của địch để nuôi giấu cán bộ và chứa hàng tấn vũ khí phục vụ các trận đánh kinh điển của biệt động Sài Gòn.
Giữa đô thành Sài Gòn hoa lệ những năm 1960, có một người đàn ông hào hoa, lái chiếc xe Citron sang trọng, thường xuyên ra vào Dinh Độc Lập để trang trí nội thất. Không ai ngờ rằng, đằng sau vỏ bọc của một nhà thầu khoán giàu có mang tên Mai Hồng Quế lại là một chiến sĩ biệt động trung kiên, người đã âm thầm chuẩn bị "những quả đấm thép" cho ngày giải phóng.
Vỏ bọc hoàn hảo và hầm ngầm bí mật Trần Văn Lai thâm nhập Sài Gòn với nhiệm vụ xây dựng cơ sở kinh tế và mạng lưới tiếp tế cho lực lượng biệt động. Để tạo lòng tin với chính quyền Sài Gòn, ông đóng vai một nhà thầu trang trí nội thất cho Phủ Tổng thống. Nhờ tài ngoại giao và nghề nghiệp khéo léo, ông có thẻ ra vào các cơ quan đầu não, thậm chí còn được sự tin cậy của những quan chức cao cấp nhất.
Thế nhưng, ít ai biết rằng, số tiền lợi nhuận từ các hợp đồng thầu khoán đều được ông dùng để mua những ngôi nhà ở các vị trí chiến lược. Điển hình nhất là căn nhà số 287/70 đường Trần Quý Cáp (nay là Võ Văn Tần). Tại đây, ông cùng vợ đã bí mật đào một hầm ngầm lớn, kiên cố. Để che mắt kẻ thù, ông thực hiện việc đào hầm dưới danh nghĩa sửa chữa hệ thống thoát nước, vận chuyển đất đá đi bằng những thùng sơn, thùng rác đêm khuya.
Kho vũ khí cho trận đánh vào Đại sứ quán Mỹ Trong suốt nhiều năm, hàng tấn súng đạn, thuốc nổ đã được ông và đồng đội bí mật vận chuyển từ căn cứ vào nội đô, giấu kín dưới căn hầm bí mật. Đây chính là kho vũ khí chiến lược cung cấp cho Đội biệt động 11 tấn công vào Đại sứ quán Mỹ trong đêm mùng 1 Tết Mậu Thân 1968 – trận đánh làm rung chuyển dư luận thế giới.
Dù sau trận đánh này, cơ sở bị lộ, ông phải rút vào hoạt động bí mật và chịu nhiều gian khổ, nhưng niềm tin vào ngày chiến thắng của ông chưa bao giờ lay chuyển. Sự mưu trí của ông không chỉ nằm ở việc đào hầm, mà còn là nghệ thuật sống giữa lòng địch mà vẫn giữ vững khí tiết người chiến sĩ.
Di sản để lại cho thế hệ mai sau Sau ngày thống nhất, ông Trần Văn Lai sống giản dị bên gia đình. Ngôi nhà có căn hầm lịch sử năm xưa giờ đây đã trở thành Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia, là điểm đến giáo dục truyền thống cho lớp lớp thanh niên.
Năm 2015, ông vinh dự được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Câu chuyện về "người thầu khoán" Trần Văn Lai sẽ mãi là một thiên anh hùng ca về lòng yêu nước, sự sáng tạo và hy sinh thầm lặng của những chiến sĩ biệt động Sài Gòn huyền thoại.
