Anh Hùng Hồ Thị Cúc
Là chị cả trong tiểu đội, Hồ Thị Cúc nổi tiếng với sự điềm tĩnh, đảm đang và luôn hết lòng chăm sóc các em. Chị hy sinh cùng 9 đồng đội trong một trận bom tàn khốc khi đang thực hiện nhiệm vụ san lấp hố bom để thông đường cho xe ra tiền tuyến. Câu chuyện tìm thấy thi thể chị sau 3 ngày tìm kiếm là một trong những khoảnh khắc bi tráng nhất của lịch sử Đồng Lộc.
Trong số 10 đóa hoa bất tử ở Ngã ba Đồng Lộc, Hồ Thị Cúc là người có số phận đặc biệt nhất. Chị không chỉ hy sinh vì Tổ quốc, mà sự ra đi của chị còn để lại một nỗi đau đáu khôn nguôi trong lòng đồng đội qua bài thơ "Cúc ơi" – một lời gọi hồn da diết vẫn còn vang vọng đến tận hôm nay.
Tuổi thơ nhọc nhằn và ý chí kiên cường Sinh ra trong một gia đình nghèo tại vùng đất Hương Sơn, Hà Tĩnh, Hồ Thị Cúc sớm chịu nhiều thiệt thòi. Cha mất sớm, mẹ đi bước nữa, chị lớn lên trong vòng tay của bà nội và người dì. Những khó khăn của cuộc sống đã nhào nặn nên một Hồ Thị Cúc lầm lì, ít nói nhưng cực kỳ chịu khó và giàu lòng vị tha.
Năm 1965, gác lại nỗi niềm riêng, chị gia nhập lực lượng Thanh niên xung phong. Với sự chín chắn của mình, chị được bầu làm Tiểu đội phó Tiểu đội 4. Ở cái tuổi 24, chị là "người chị cả" đúng nghĩa, luôn nhường cơm sẻ áo, lo cho các em từng đường kim mũi chỉ giữa làn mưa bom bão đạn tại "tọa độ chết" Ngã ba Đồng Lộc.
Trận bom định mệnh và cuộc tìm kiếm xé lòng 16 giờ 30 phút ngày 24/7/1968, một loạt bom tàn khốc của máy bay Mỹ trút xuống trận địa của Tiểu đội 4. Sau làn khói đen kịt, đồng đội bàng hoàng nhận ra toàn bộ tiểu đội đã hy sinh. Tuy nhiên, sau nhiều giờ tìm kiếm, người ta chỉ tìm thấy 9 thi thể của các cô gái, riêng Hồ Thị Cúc vẫn bặt vô âm tín.
Ba ngày đêm ròng rã, đồng đội dùng tay không bới đất, dùng xẻng đào bới khắp chiến trường để tìm chị. Giữa không gian sặc sụa mùi thuốc súng, nhà thơ Yến Thanh (một đồng đội) vì quá đau xót đã viết nên bài thơ "Cúc ơi" ngay bên hố bom:
"Cúc ơi! Em ở đâu không về với đội? Chín bạn đã quây quần thành một dãy Bọn anh đã bới tìm vẹt cả móng tay..."
Lời gọi thiết tha ấy như thấu động lòng đất. Chiều ngày thứ 3, thi thể chị được tìm thấy trong tư thế ngồi ở dưới hầm sâu, tay vẫn cầm chiếc xẻng, đầu đội nón bẹp gí. Chị đã hy sinh trong tư thế đang sẵn sàng làm nhiệm vụ, như một bức tượng đài sống mãi với thời gian.
Bất tử cùng Ngã ba Đồng Lộc Sự hy sinh của Hồ Thị Cúc và tiểu đội 10 cô gái đã trở thành ngọn lửa thổi bùng thêm ý chí quyết chiến của quân dân ta. Năm 1972, chị vinh dự được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Tại Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc, mộ của chị nằm kề bên các đồng đội như thuở nào họ còn sát cánh bên nhau. Hồ Thị Cúc – người con gái mang tên loài hoa mộc mạc – đã hóa thân vào cỏ cây, vào đất đá, để giữ cho mạch máu giao thông của Tổ quốc không bao giờ ngừng chảy.
