Anh hùng Lao động, Giáo sư, Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa – Cha đẻ của ngành công nghiệp quốc phòng Việt Nam
Từ một kỹ sư tài năng làm việc tại châu Âu, Trần Đại Nghĩa đã từ bỏ cuộc sống đầy đủ để trở về phục vụ Tổ quốc theo lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ông trở thành người đặt nền móng cho ngành công nghiệp quốc phòng Việt Nam, trực tiếp chỉ đạo nghiên cứu, chế tạo nhiều loại vũ khí quan trọng, góp phần vào thắng lợi của hai cuộc kháng chiến và sự phát triển của nền khoa học – kỹ thuật nước nhà.
Giáo sư, Viện sĩ, Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa tên khai sinh là Phạm Quang Lễ, sinh ngày 13/9/1913 tại xã Chánh Hiệp, huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long. Từ nhỏ, ông nổi tiếng thông minh, ham học và đặc biệt yêu thích các ngành khoa học kỹ thuật.
Sau khi học xong ở Việt Nam, ông sang Pháp du học, tốt nghiệp nhiều trường đại học danh tiếng về cơ khí, điện, hàng không và chế tạo vũ khí. Trong thời gian làm việc tại châu Âu, ông được đánh giá là một kỹ sư có trình độ cao và có nhiều cơ hội phát triển sự nghiệp.
Năm 1946, khi gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Pháp, ông quyết định từ bỏ cuộc sống ổn định ở nước ngoài để trở về Việt Nam phục vụ cách mạng. Chính Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt cho ông cái tên Trần Đại Nghĩa, mang ý nghĩa gánh vác việc lớn vì dân tộc.
Trở về nước trong điều kiện vô cùng thiếu thốn, Trần Đại Nghĩa được giao phụ trách công tác nghiên cứu và chế tạo vũ khí. Dưới sự chỉ đạo của ông, ngành quân giới Việt Nam đã chế tạo thành công nhiều loại vũ khí hiện đại lúc bấy giờ như bazooka, súng không giật SKZ, đạn chống tăng và nhiều loại pháo cải tiến phục vụ chiến trường.
Trong Chiến dịch Biên giới năm 1950, các loại vũ khí do ông và cộng sự nghiên cứu, chế tạo đã phát huy hiệu quả lớn, góp phần giúp quân đội ta giành thắng lợi quan trọng, tạo bước chuyển về thế và lực trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Những thành tựu này tiếp tục được phát huy trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, góp phần làm nên chiến thắng "lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu".
Không chỉ là nhà khoa học quân sự xuất sắc, Trần Đại Nghĩa còn dành nhiều tâm huyết cho sự nghiệp giáo dục và nghiên cứu khoa học. Sau hòa bình lập lại, ông giữ nhiều cương vị quan trọng như Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước, Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam, góp phần xây dựng nền khoa học – công nghệ của đất nước.
Với những cống hiến to lớn, ông được phong quân hàm Thiếu tướng, được Nhà nước trao tặng danh hiệu Anh hùng Lao động, Giải thưởng Hồ Chí Minh cùng nhiều phần thưởng cao quý khác. Ông được giới khoa học và quân đội tôn vinh là "Cha đẻ của ngành công nghiệp quốc phòng Việt Nam" và là một trong những nhà khoa học lớn nhất của Việt Nam trong thế kỷ XX.
Tên tuổi Giáo sư, Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa mãi là biểu tượng của trí tuệ, lòng yêu nước và tinh thần cống hiến. Cuộc đời ông là minh chứng cho sức mạnh của khoa học khi được đặt trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập và xây dựng đất nước, truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ người Việt Nam hôm nay và mai sau.
