Anh hùng Lao động, Giáo sư, Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa – Tài đức vẹn toàn, người đặt nền móng cho ngành quân giới Việt Nam
Là một trong những nhà khoa học kiệt xuất của Việt Nam thế kỷ XX, Giáo sư, Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa đã từ bỏ sự nghiệp đầy hứa hẹn ở nước ngoài để trở về phục vụ Tổ quốc theo lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ông là người đặt nền móng cho ngành quân giới Việt Nam, góp phần quan trọng vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và công cuộc xây dựng nền khoa học – kỹ thuật nước nhà.
Giáo sư, Viện sĩ, Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa, tên khai sinh là Phạm Quang Lễ, sinh ngày 13/9/1913 tại huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long. Ngay từ nhỏ, ông nổi tiếng thông minh, ham học và đặc biệt yêu thích khoa học kỹ thuật.
Sau khi tốt nghiệp xuất sắc tại Việt Nam, ông sang Pháp du học. Trong gần 11 năm học tập và làm việc ở châu Âu, ông tốt nghiệp nhiều trường đại học danh tiếng về cơ khí, điện, hàng không và chế tạo vũ khí, đồng thời làm việc tại các cơ sở nghiên cứu công nghiệp quốc phòng của Pháp. Với năng lực vượt trội, ông có một tương lai rộng mở trong giới khoa học châu Âu.
Năm 1946, khi gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Paris, ông quyết định từ bỏ cuộc sống sung túc để trở về Việt Nam tham gia kháng chiến. Chính Bác Hồ đã đặt cho ông cái tên Trần Đại Nghĩa, gửi gắm niềm tin vào một người trí thức sẽ gánh vác trọng trách lớn đối với đất nước.
Trở về trong hoàn cảnh đất nước vô cùng thiếu thốn, Trần Đại Nghĩa được giao phụ trách Cục Quân giới. Từ những xưởng sản xuất thô sơ giữa núi rừng Việt Bắc, ông cùng các cộng sự nghiên cứu và chế tạo thành công nhiều loại vũ khí hiện đại lúc bấy giờ như súng bazooka, súng không giật SKZ, đạn chống tăng và nhiều loại vũ khí khác phục vụ chiến trường.
Những vũ khí do ông nghiên cứu đã phát huy hiệu quả to lớn trong Chiến dịch Biên giới năm 1950 và đặc biệt là Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, góp phần đánh bại tập đoàn cứ điểm mạnh nhất của thực dân Pháp, làm nên chiến thắng "lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu".
Không chỉ là một nhà quân sự, Trần Đại Nghĩa còn là nhà khoa học lớn của Việt Nam. Sau hòa bình lập lại, ông giữ nhiều trọng trách như Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước, Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam, góp phần đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học, xây dựng nền khoa học – công nghệ quốc gia và thúc đẩy sự phát triển của nhiều lĩnh vực kỹ thuật.
Với những cống hiến đặc biệt xuất sắc, ông được phong quân hàm Thiếu tướng, được trao tặng danh hiệu Anh hùng Lao động, Giải thưởng Hồ Chí Minh cùng nhiều phần thưởng cao quý khác. Ông được nhân dân và đồng đội kính trọng không chỉ bởi tài năng mà còn bởi lối sống giản dị, khiêm nhường, tận tụy với công việc và hết lòng vì đất nước.
Tên tuổi Giáo sư, Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa mãi là biểu tượng của trí tuệ Việt Nam, của sự kết hợp hài hòa giữa tài năng, đạo đức và lòng yêu nước. Cuộc đời ông là minh chứng rằng khoa học chỉ thực sự có ý nghĩa khi được cống hiến cho Tổ quốc và nhân dân, để lại di sản to lớn cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
