Anh hùng Lao động Ngô Gia Khảm: Đôi bàn tay cụt và kỳ tích ngành Quân giới (1912 - 1990)

Khi nhắc đến những anh hùng trong chiến tranh, người ta thường nghĩ đến những chiến công chói lọi ngoài mặt trận với súng gươm và bom đạn. Tuy nhiên, có một mặt trận thầm lặng nhưng khốc liệt không kém: mặt trận sản xuất vũ khí. Tại đó, Anh hùng Ngô Gia Khảm (quê ở Từ Sơn, Bắc Ninh) đã tạc nên một bức tượng đài vĩ đại về sự hy sinh xương máu cho khoa học quân sự nước nhà. Vốn là một người thợ cơ khí tài ba, khi Cách mạng tháng Tám bùng nổ, ông đã đem hết tài năng của mình cống hiến cho xưởng quân giới, sát cánh cùng Giáo sư Trần Đại Nghĩa trong những ngày đầu gian khó nhất.

Trong hoàn cảnh thiếu thốn mọi bề tại chiến khu Việt Bắc, việc chế tạo thuốc nổ, đặc biệt là thuốc nổ mồi (Fuminat Thủy ngân) vô cùng nguy hiểm vì hóa chất rất dễ phát nổ nếu ma sát hoặc pha chế sai tỷ lệ. Ngô Gia Khảm là người trực tiếp dấn thân vào những công đoạn nguy hiểm nhất ấy. Ông đã tự mình nhào trộn các hóa chất độc hại bằng những dụng cụ thô sơ. Trong quá trình làm việc, ông đã ba lần gặp tai nạn cháy nổ kinh hoàng. Lần thứ nhất, thuốc nổ bùng cháy khiến ông bị bỏng nặng toàn thân, sẹo chằng chịt. Lần thứ hai, một vụ nổ lớn tại xưởng hóa chất đã cướp đi vĩnh viễn con mắt trái của ông và làm cụt đi nhiều ngón tay. Lần thứ ba, một tai nạn khác tiếp tục phá nát những ngón tay còn lại.

Nỗi đau đớn về thể xác khủng khiếp đến mức nhiều người nghĩ ông sẽ phải giải ngũ để an dưỡng. Thế nhưng, bằng một nghị lực thép, Ngô Gia Khảm vẫn kiên quyết không rời xưởng máy. Với đôi bàn tay không còn nguyên vẹn và một con mắt, ông vẫn trực tiếp chỉ đạo anh em công nhân sản xuất, tự mình mày mò thiết kế lại các quy trình an toàn để bảo vệ tính mạng cho đồng đội. Sự dũng cảm và tinh thần quên mình vì nhiệm vụ của ông đã giúp quân đội ta có đủ đạn dược, kíp nổ để tiến hành các chiến dịch lớn. Năm 1952, tại Đại hội Anh hùng Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất, Ngô Gia Khảm vinh dự là một trong ba người đầu tiên của cả nước được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động (cùng với Giáo sư Trần Đại Nghĩa và Trần Đại Quả), trở thành biểu tượng bất diệt của ngành Công nghiệp Quốc phòng Việt Nam.