ANH HÙNG LỊCH SỬ ĐINH SÂM

Đinh Sâm có tên họ đầy đủ là Võ Đình Sâm (có tài liệu khác cho rằng tên ông là Ngô Sâm- cựu Lãnh binh Châu Đốc). Năm sinh, năm mất của ông không rõ ràng; quê quán ở Tân Thành, Sa Đéc (nay thuộc Lai Vung, tỉnh Đồng Tháp).

Theo sách “Monogaphie de Cantho”, Đinh Sâm là Phó Chánh Lãnh binh thời vua Tự Đức, ông làm việc dưới trướng Chánh Lãnh binh Trần Văn Hòa. Họ đóng doanh trại ở Ba Thắc (thuộc phường Mỹ Xuyên, Cần Thơ ngày nay). Khi Chánh Lãnh binh Trần Văn Hòa tử trận, ông lên thay chức, dẹp yên các cuộc nổi dậy ở Sóc Trăng, rồi rút quân về Cần Thơ. Người ta cho rằng, giai đoạn này Đinh Sâm dấy binh khởi nghĩa ở Ba Láng.

Năm 1867, thực dân Pháp đánh chiếm ba tỉnh Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên và tiến hành các cải cách, biện pháp nhằm mục đích cai trị các vùng đất này. Ở khu vực Nam Bộ, phong trào kháng chiến chống pháp nổ ra một cách mạnh mẽ ở các tầng lớp nhân dân. Tại vùng đất Cần Thơ, Cai tổng Bảo Định Nguyễn Văn Vĩnh được thực dân Pháp tin tưởng, nhưng bị nhân dân căm ghét. Ở Phong Điền, Cần Thơ, vẫn còn giai thoại về Đinh Sâm và tay thuyết khách cho người Pháp - Đỗ Sỹ Nguyên. Chuyện kể rằng, ông đã khuyên Đinh Sâm nên quy phục triều đình và thực dân Pháp. Họ hứa sẽ cho ông giữ chức quanh Chánh sở thay cho tên Cai tổng Vĩnh nhưng đã bị Đinh Sâm từ chối thẳng thừng. Ông còn khuyên ngược hắn rằng: “Triều đình hàng Tây chớ Đinh Sâm này quyết không đầu hàng bọn cướp nước dân Nam. Tôi khuyên ông nếu không dám chống tay thì cũng đừng bức hại dân, nối giáo cho giặc”.

Đến năm 1868, tại Ba Láng- Trà Niềng cuộc khởi nghĩa diễn ra dưới sự chỉ huy của Đinh Sâm và Thống chế Bút lãnh đạo. Ông đã cho quân bao vây nơi ở của Cai tổng Nguyễn Văn Vĩnh, tiêu diệt và nổi lửa đốt nhà cửa của hắn. Hành động này đã khiến cho thực dân Pháp để ý, buộc phải rút quân từ Định Tường, Vĩnh Long về Cần Thơ để đàn áp cuộc khởi nghĩa. Do sự chênh lệch về lực lượng và vũ khí, nên nghĩa quân bị đàn áp một cách nhanh chóng. Cuối cùng, trong năm 1868, cuộc khởi nghĩa tại Ba Láng thất bại bị dập tắt, nhiều anh hùng đã hy sinh trong đó có cả Đinh Sâm. Tuy cuộc chiến đã thất bại nhưng sự hi sinh của Đinh Sâm đã góp phần làm tăng ý chí của nhân dân, tạo tiền đề cho những cuộc cách mạng thành công sau này.

Để ghi nhận những đóng góp của Đinh Sâm, bảo tàng Cần Thơ có một bức tranh hoành tráng tái hiện lại cuộc khởi nghĩa ở Ba Láng – Trà Niềng do ông lãnh đạo .