Anh hùng LLVTND, liệt sĩ Nguyễn Thị Lợi - Chiếc va-li 30kg thuốc nổ giữa biển Sầm Sơn

Nguyễn Thị Lợi sinh năm 1911 tại vùng đất Châu Phú, Châu Đốc, tỉnh An Giang. Tên thật của bà là Trần Thị Lời. Sau khi lập gia đình, bà theo chồng ra miền Bắc, để người con gái đầu lòng ở lại quê nhà với bà ngoại và đưa người con trai nhỏ đi cùng.

Trên đường ra Bắc, chiến tranh đã cướp đi sinh mạng của chồng và con trai bà. Giữa lúc đau đớn và gần như không còn người thân bên cạnh, bà dừng chân tại Thanh Hóa, được cán bộ và nhân dân vùng kháng chiến cưu mang. Năm 1949, bà được bố trí làm công việc phục vụ tại Ty Công an Thanh Hóa.

Qua quá trình tiếp xúc, đồng chí Hoàng Đạo, Trưởng Ty Công an Thanh Hóa và Tổ trưởng Tổ điệp báo A13, nhận thấy ở người phụ nữ Nam Bộ ấy sự thông minh, bình tĩnh và lòng căm thù giặc sâu sắc. Nguyễn Thị Lợi được thử thách, huấn luyện rồi chính thức tham gia Tổ điệp báo A13 với bí số A16.

Đầu năm 1950, cơ quan tình báo phát hiện quân Pháp chuẩn bị sử dụng Thông báo hạm Amyot d’Inville để phục vụ kế hoạch tiến công vùng tự do Thanh Hóa – Nghệ An – Hà Tĩnh. Đây là một chiến hạm lớn, mang theo nhiều vũ khí và được bảo vệ nghiêm ngặt.

Tổ điệp báo A13 xây dựng một kế hoạch táo bạo: tạo ra một tổ chức giả, khiến cơ quan tình báo Pháp tin rằng có một “Quốc vụ khanh” của chính quyền Bảo Đại đang hoạt động tại vùng Thanh – Nghệ. Người này sẽ yêu cầu phía Pháp điều tàu đến Sầm Sơn để đón “phu nhân” ra Hà Nội chữa bệnh. Lợi dụng tình huống ấy, tổ điệp báo sẽ đưa khối thuốc nổ lên tàu.

Đồng chí Hoàng Đạo đóng vai “Quốc vụ khanh”, Kim Sơn làm thông ngôn và Chu Duy Kính đóng vai người cần vụ. Tuy nhiên, vai diễn khó khăn nhất là “phu nhân Quốc vụ khanh”. Người được chọn phải có phong thái đĩnh đạc, ứng biến nhanh, đủ bình tĩnh bước lên một chiến hạm đầy binh lính Pháp và sẵn sàng hy sinh nếu nhiệm vụ không còn đường lui.

Nguyễn Thị Lợi tình nguyện nhận nhiệm vụ ấy.

Đêm 26 rạng sáng 27-9-1950, biển Sầm Sơn tối đen và nổi sóng. Trên một chiếc thuyền nhỏ, Nguyễn Thị Lợi mặc áo dài, giữ phong thái của một người phụ nữ thuộc giới quyền quý. Bên cạnh bà là chiếc va-li được giới thiệu là đựng “tài liệu mật”, nhưng bên trong chứa hơn 30kg thuốc nổ.

Đi cùng bà có Hoàng Đạo, Kim Sơn, Chu Duy Kính và bốn chiến sĩ dân quân chèo thuyền. Khi thuyền áp sát chiến hạm, Nguyễn Thị Lợi bình tĩnh bước lên thang dây trước sự quan sát của lính Pháp. Bà không để lộ bất cứ dấu hiệu lo lắng nào, khiến đối phương hoàn toàn tin vào vỏ bọc của tổ điệp báo.

Chiếc va-li được đưa lên tàu và đặt vào vị trí đã tính toán. Sau khi hoàn thành phần việc hộ tống, Hoàng Đạo cùng các thành viên rời khỏi chiến hạm, trở về bờ. Nguyễn Thị Lợi ở lại để bảo đảm khối thuốc nổ phát huy tác dụng và kế hoạch không bị phát hiện vào phút cuối.

Khoảng 30 phút sau, một tiếng nổ dữ dội vang lên giữa biển. Thông báo hạm Amyot d’Inville bị đánh chìm cùng nhiều sĩ quan, binh lính và hàng trăm tấn vũ khí, quân trang, quân dụng. Kế hoạch sử dụng chiến hạm tiến công vùng tự do Thanh – Nghệ – Tĩnh của quân Pháp bị phá vỡ.

Nguyễn Thị Lợi anh dũng hy sinh trong trận đánh khi 39 tuổi.

Đối với đồng đội, sự hy sinh của bà không chỉ làm nên một chiến công đặc biệt của lực lượng điệp báo mà còn thể hiện bản lĩnh của người phụ nữ Nam Bộ. Bà đã mất chồng, mất con trong chiến tranh nhưng không gục ngã; từ một nhân viên phục vụ bình thường, bà trở thành người trực tiếp đảm nhận nhiệm vụ nguy hiểm nhất.

Ngày 3-8-1995, Nhà nước truy tặng liệt sĩ Nguyễn Thị Lợi danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tượng đài của bà được dựng trang trọng tại thành phố Sầm Sơn và trong khuôn viên Công an tỉnh Thanh Hóa.

Nguyễn Thị Lợi là người con của An Giang nhưng đã chiến đấu và nằm lại trên vùng biển Thanh Hóa. Hình ảnh người nữ điệp báo trong tà áo dài, bình tĩnh bước lên chiến hạm cùng chiếc va-li thuốc nổ, mãi là biểu tượng của lòng quả cảm, trí thông minh và sự hy sinh thầm lặng của lực lượng điệp báo cách mạng.