Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Có những cuộc đời không cần ồn ào bằng tiếng động cơ phản lực hay những cú nhấn nút phóng tên lửa xé toạc bầu trời, mà thấm đẫm vào lòng đất mẹ bằng những bước chân bền bỉ qua mọi nẻo đường chiến tranh. Nếu như lịch sử quân sự là một bức tranh, thì Trung tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (AHLLVTND) Đặng Quân Thụy chính là những nét vẽ trầm mặc nhưng định hình nên tầm vóc của một thế hệ trí thức yêu nước.

Thực hiện đề án "Câu chuyện thời hoa lửa", chúng ta không chỉ tìm lại những khoảnh khắc bùng nổ, mà còn tìm về những "ngọn lửa âm ỉ" nhưng cháy mãi không thôi. Câu chuyện của vị tướng già sinh năm 1928 tại làng Hành Thiện chính là bản giao hưởng giữa cái tâm của người cầm bút và cái tầm của người cầm súng.

Hành Thiện (Xuân Hồng, Xuân Trường) là ngôi làng kỳ lạ, nơi mà mỗi gốc đa, bến nước đều có thể kể chuyện về những tiến sĩ, vị tướng. Đặng Quân Thụy lớn lên trong hơi thở của vùng đất học. Nhưng lịch sử đã đặt vào tay cậu học sinh trường Bưởi (nay là Chu Văn An) không chỉ là sách vở mà là vận mệnh dân tộc.

Tháng 10 năm 1944, giữa lòng Hà Nội đang sôi sục, chàng thanh niên 16 tuổi Đặng Quân Thụy đã tìm thấy "ánh sáng" từ Mặt trận Việt Minh. Không giống như những người lính cầm súng theo bản năng, ông tiếp cận cách mạng bằng trí tuệ của một trí thức trẻ: nghiên cứu kỹ tờ báo Cứu Quốc, tìm hiểu về chủ nghĩa cộng sản để hiểu rằng mình đang chiến đấu vì điều gì. Đó là sự chuẩn bị về mặt tư tưởng – ngọn lửa đầu tiên được thắp lên trước khi dấn thân vào khói đạn.

Năm 1945, ông nhập ngũ. Hành trình của ông là một đường thẳng xuyên qua chiều dài đất nước. Từ chiến trường Buôn Mê Thuột nắng bụi, nơi ông làm Chính trị viên Đại đội và làm báo, xuất bản trong quân đội, cho đến khi bị thương rồi lại ngược ra Bắc.

Người ta thường nói về "thời hoa lửa" bằng những chiến thắng, nhưng với Đặng Quân Thụy, đó còn là 7 năm ròng rã trên chiến trường Tây Bắc.

• Chiến dịch Việt Bắc (1947): Là những đêm dài xuyên rừng, đối mặt với cái đói và cái rét của vùng rẻo cao.

Khác với những trận không chiến ngắn ngủi, cuộc chiến của ông là cuộc chiến của sự chịu đựng, của những chiến dịch dài hơi nối tiếp nhau, nơi kẻ thù không chỉ là thực dân Pháp mà còn là thiên nhiên khắc nghiệt.

Nếu ở Anh hùng Nguyễn Đăng Kính là hình ảnh "Én bạc" trên không trung, thì ở Đặng Quân Thụy là hình ảnh của một nhà khoa học quân sự điềm tĩnh. Năm 1958, ông đặt những viên gạch đầu tiên cho ngành Hóa học quân sự. Đây là một mảng tối thầm lặng nhưng khốc liệt trong kháng chiến chống Mỹ. Địch dùng chất độc da cam, dùng vũ khí hóa học để hủy diệt mầm sống, và Đặng Quân Thụy chính là người đứng ở tuyến đầu để tìm ra cách "hóa giải" sự hủy diệt đó.

Năm 1964, ông vào miền Nam. Tại đây, trí tuệ trí thức trường Bưởi năm xưa đã giúp ông điều hành cơ quan tác chiến tiền phương, trực tiếp tham gia cuộc Tổng tiến công Tết Mậu Thân 1968. Ông không trực tiếp bắn rơi máy bay, nhưng ông là người vẽ nên những đường bay, những mũi tiến công của quân giải phóng tại Bắc Tây Ninh hay đồng bằng Khu 8. Đó là cuộc chiến của những bộ não, nơi mỗi quyết định đều cân não giữa sự sống và cái chết của hàng vạn đồng đội.

Sự nghiệp của Trung tướng Đặng Quân Thụy không dừng lại khi tiếng súng yên tịnh. Ông là vị tướng hiếm hoi đi từ chiến trường sang nghị trường.

• Tư lệnh Quân khu II (1987-1992): Ông là tấm lá chắn biên cương phía Bắc trong những năm tháng biên giới còn chưa lặng tiếng súng.

Đặc biệt, trong vai trò Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam, ông chính là "người giữ lửa" cho những đồng đội cũ. Ông chăm lo cho từng đời sống của những người lính đã giải ngũ, giúp họ giữ vững khí chất "Bộ đội Cụ Hồ" giữa thời bình.

Một trong những chi tiết xúc động nhất trong đề án lưu trữ này là sự kiện năm 2023: Ở tuổi 95, Trung tướng Đặng Quân Thụy được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Đây là một sự tôn vinh muộn nhưng vô cùng trân quý. Nó chứng minh một điều: Công lao của những người thầm lặng như ông không bao giờ bị lãng quên. Cùng với đó là Huy hiệu 80 năm tuổi Đảng (nhận vào năm 2025) – một kỷ lục về sự tận hiến. Ông không chỉ là anh hùng trong chiến đấu, mà còn là anh hùng trong sự bền bỉ của niềm tin.

Trung tướng Đặng Quân Thụy là một chất văn khác biệt. Nếu Nguyễn Đăng Kính là Lửa, thì Đặng Quân Thụy là Đất. Đất trầm mặc, chịu đựng mọi vết thương, nuôi dưỡng mầm sống và là nền tảng cho mọi chiến thắng.

Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh khi lưu trữ câu chuyện về ông, cần phải làm bật lên tinh thần: "Hành thiện – Làm điều thiện và Hành quân – Đi để cứu nước". Tuổi trẻ hôm nay nhìn vào ông để học lấy sự điềm tĩnh trước bão giông, học lấy cách tiếp cận tri thức để phục vụ lý tưởng, và học lấy cách sống sao cho đến tuổi 90 vẫn có thể tự hào nhìn lại một "thời hoa lửa" không hề hối tiếc.

Đại tướng, Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp nghe Phái viên tác chiến Đặng Quân Thụy báo cáo tại Điện Biên Phủ

Đại tướng, Bộ trưởng Quốc phòng Phan Văn Giang trao tặng Danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ Trang và lẵng hoa cho trung tướng Đặng Quân Thụy tháng 11.2023