Anh hùng Lỷ A Coỏng – “Vàng không mua nổi lòng người Dao theo Đảng”

lỷ A Coỏng, còn gọi là Lý Vĩnh Phớc, sinh năm 1923, là người dân tộc Dao, quê ở xã Thanh Y, huyện Đầm Hà, nay thuộc xã Quảng Tân, tỉnh Quảng Ninh. Ông sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo. Tuổi thơ của Lỷ A Coỏng gắn với những năm tháng chiến tranh, nhà cửa bị giặc đốt phá, người thân ly tán. Chính hoàn cảnh ấy đã sớm hình thành ở ông ý chí chống lại áp bức và bảo vệ quê hương.

Từ những năm đầu của cuộc kháng chiến, Lỷ A Coỏng đã tham gia hoạt động du kích tại các bản vùng cao như Nà Pá, Thanh Y. Ông dần trở thành một cán bộ có uy tín trong đồng bào Dao. Đến năm 1955, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam, sau đó đảm nhiệm các cương vị Chính trị viên xã đội, Xã đội trưởng, trực tiếp lãnh đạo lực lượng dân quân du kích địa phương.

Những năm cuối thập niên 1950, tình hình vùng cao Đông Bắc rất phức tạp. Các nhóm thổ phỉ và lực lượng chống phá cách mạng hoạt động ở nhiều địa bàn, đe dọa cán bộ và cuộc sống của người dân. Lỷ A Coỏng trở thành một trong những cán bộ chủ chốt của phong trào đấu tranh chống phỉ ở Thanh Y và Đầm Hà. Ông vận động nhân dân, tổ chức lực lượng địa phương và phối hợp với các lực lượng khác để bảo vệ bản làng.

Trong các tư liệu về cuộc đời ông, có nhiều câu chuyện cho thấy Lỷ A Coỏng không chỉ là người trực tiếp chỉ huy mà còn là người có ảnh hưởng lớn đối với đồng bào Dao. Ông hiểu phong tục, tiếng nói và tâm lý của người dân vùng cao, từ đó vận động bà con tin tưởng vào chính quyền cách mạng và cùng bảo vệ quê hương.

Một trong những câu chuyện nổi tiếng nhất gắn với tên tuổi Lỷ A Coỏng là việc ông từ chối sự mua chuộc bằng vàng của một thủ lĩnh phỉ. Trong hoàn cảnh vàng bạc được sử dụng như một cách để lôi kéo, mua chuộc người dân và cán bộ vùng cao, ông đã không dao động. Câu nói được lưu truyền của ông là:

“Vàng không mua nổi lòng người Dao theo Đảng.”

Đằng sau câu nói ngắn gọn ấy là một câu chuyện về niềm tin. Với Lỷ A Coỏng, vàng bạc dù có giá trị đến đâu cũng không thể đánh đổi lấy lòng trung thành với quê hương, với nhân dân và con đường mà ông đã lựa chọn.

Những năm 1955–1961 là thời kỳ ông cùng lực lượng địa phương tham gia đấu tranh chống các toán phỉ ở vùng Đông Bắc. Một số tư liệu địa phương ghi nhận những chiến công của lực lượng do ông lãnh đạo trong việc truy quét các toán phỉ và phá những căn cứ của chúng. Riêng năm 1961, các nguồn của Quảng Ninh ghi nhận lực lượng du kích do ông tham gia lãnh đạo đã tiêu diệt gần 80 tên phỉ và xóa bỏ một số hang ổ của chúng ở khu vực Đầm Hà.

Một tài liệu của Báo Quảng Ninh còn ghi lại một chiến công từ tháng 12-1955, khi Lỷ A Coỏng chỉ huy lực lượng dân quân truy tìm một toán đặc vụ và thu giữ nhiều tài liệu cùng vật dụng của đối phương. Đến năm 1957, ông bắt sống tên mật thám Chín Sồi Tắc, một nhân vật được cho là được thực dân Pháp cài lại Hải Ninh.

Những năm tháng ấy khiến Lỷ A Coỏng trở thành một nhân vật có uy tín đặc biệt trong vùng. Nhưng điều đáng chú ý là uy tín của ông không chỉ đến từ những chiến công. Ông là người Dao sống giữa đồng bào Dao, hiểu hoàn cảnh của bà con và luôn gắn công việc của mình với việc bảo vệ cuộc sống của người dân.

Ngày 1-1-1967, Nhà nước phong tặng Lỷ A Coỏng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vì những thành tích đặc biệt xuất sắc trong cuộc kháng chiến. Ông thuộc lớp những người dân tộc thiểu số được phong tặng danh hiệu Anh hùng từ thời kỳ chống Pháp.

Nhưng câu chuyện của ông không kết thúc cùng chiến tranh.

Từ năm 1967 đến khi nghỉ hưu năm 1986, Lỷ A Coỏng tiếp tục công tác tại địa phương, lần lượt đảm nhiệm các vị trí ở Công an huyện, UBND huyện, sau đó là Phó Chủ tịch UBND huyện Đầm Hà. Ở những cương vị mới, ông tiếp tục giữ cách sống gần dân và được các thế hệ sau trong gia đình nhắc đến như một người nghiêm khắc, liêm khiết, không thích đặc quyền hay sự ưu ái.

Người con trai Lỷ Say Dùng, nguyên cán bộ lãnh đạo xã Đồng Văn, kể rằng cha mình rất nghiêm khắc và luôn dạy các con phải sống bằng thực lực. Ông không nhận những sự hỗ trợ mà ông cho là không đúng quy định, dù đó là sự giúp đỡ có thể mang lại lợi ích cho gia đình.

Một người cháu nội của ông, Lỷ Chủ Huy, sau này lựa chọn con đường binh nghiệp. Ký ức của Huy về người ông không phải là những tấm huân chương mà là hình ảnh một người luôn giữ sự liêm khiết, dù gia đình từng có lúc khó khăn. Những ngày hiếm hoi được nghỉ, ông vẫn dành thời gian dạy các cháu học chữ và dạy cách sống.

Lỷ A Coỏng qua đời năm 1999. Sau nhiều thập kỷ, hình ảnh và câu chuyện về ông vẫn được gia đình, địa phương và các thế hệ sau gìn giữ. Một cuốn sách mang tên “Lỷ A Coỏng: Truyện Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lỷ A Coỏng, chính trị viên xã đội” đã được Nhà xuất bản Quân đội nhân dân xuất bản từ năm 1968, cho thấy câu chuyện về ông đã được ghi lại từ rất sớm.

Ngày nay, các con cháu của ông vẫn trở về thăm mộ. Những ký ức gia đình kể lại cho thấy danh hiệu Anh hùng không phải điều duy nhất họ nhớ về người ông. Điều được nhắc đến nhiều hơn là sự nghiêm khắc, liêm khiết, không nhận ưu ái và luôn yêu cầu con cháu phải sống bằng chính khả năng của mình.

Câu nói “Vàng không mua nổi lòng người Dao theo Đảng” vì thế không chỉ thuộc về một thời điểm trong chiến tranh. Nó trở thành câu nói gắn với cả cuộc đời Lỷ A Coỏng – một người con của núi rừng Đông Bắc, từ một chiến sĩ du kích trở thành cán bộ địa phương, rồi tiếp tục dành những năm tháng cuối đời để phục vụ nhân dân.

Nếu những chiến công giúp tên tuổi Lỷ A Coỏng được ghi vào lịch sử, thì cách ông sống sau chiến tranh lại khiến câu chuyện ấy trở nên gần gũi hơn. Ông không chỉ để lại một danh hiệu Anh hùng, mà còn để lại cho con cháu một bài học giản dị: danh dự, lòng tin và sự chính trực không phải những thứ có thể đem đổi lấy bằng vật chất.

Và giữa núi rừng Đông Bắc hôm nay, câu chuyện về người Dao năm xưa vẫn còn được nhắc lại – một người từng đứng trước vàng bạc nhưng lựa chọn giữ lấy lòng tin của mình, của đồng bào và của quê hương.