Anh hùng Nguyễn Văn tám

Người con trai út của Mẹ Tám Vân – câu chuyện về anh Nguyễn Văn Tám

Trong những năm tháng chiến tranh, có những gia đình mà nỗi đau dường như nối tiếp nỗi đau. Một người con ra đi, người mẹ ngóng chờ. Rồi người con thứ hai lên đường, người mẹ lại tiễn biệt. Có những người mẹ phải trải qua những năm tháng mà mỗi lần nghe tiếng bước chân ngoài ngõ đều hy vọng đó là con trở về, nhưng rồi thứ họ nhận được lại là tin báo tử.

Ở vùng đất Biên Hòa – Đồng Nai, câu chuyện về gia đình Mẹ Việt Nam Anh hùng Lê Thị Vân, thường được người dân gọi thân mật là Mẹ Tám Vân, là một câu chuyện như thế.

Mẹ có tám người con, gồm bốn con trai và bốn con gái. Trong hoàn cảnh đất nước chiến tranh, các con của mẹ đều giác ngộ và đi theo cách mạng. Người chồng của mẹ là ông Nguyễn Văn Ký cũng là một chiến sĩ cách mạng kiên cường. Ngày 10 tháng 8 năm 1956, ông bị địch bắn chết. Nỗi đau ấy chưa kịp nguôi thì gia đình tiếp tục nhận những mất mát khác. Người con trai đầu của mẹ là Nguyễn Văn Hoa, thường gọi là Năm Hoa, cũng tham gia cách mạng và sau này hy sinh trong một trận chống càn ở Bà Đã ngày 17 tháng 12 năm 1961.

Và trong gia đình ấy còn có một người con trai út: Nguyễn Văn Tám.

Tuổi trẻ trong những năm đất nước chìm trong chiến tranh

Nguyễn Văn Tám trưởng thành trong một gia đình đã sớm gắn cuộc đời mình với cách mạng. Tuổi trẻ của anh không diễn ra trong một cuộc sống bình yên như nhiều người mong muốn. Xung quanh là chiến tranh, là sự truy lùng, là những cuộc càn quét và những người thân lần lượt phải rời gia đình để đi làm nhiệm vụ.

Đối với một người con trong gia đình ấy, việc lựa chọn con đường cách mạng không phải là một quyết định xa lạ.

Anh đã tham gia hoạt động cách mạng.

Tư liệu về Mẹ Tám Vân cho biết người con trai út của mẹ là anh Nguyễn Văn Tám cũng tham gia cách mạng. Đó là một chi tiết ngắn ngủi trong những trang tư liệu, nhưng phía sau vài dòng ấy là cả một cuộc đời của một người thanh niên đã lựa chọn đứng về phía cách mạng trong một thời kỳ vô cùng khốc liệt.

Không có nhiều tư liệu công khai ghi lại đầy đủ từng ngày tháng hoạt động của Nguyễn Văn Tám. Vì vậy, khi kể lại câu chuyện về anh, điều quan trọng là không nên tự thêm những chiến công, lời nói hay tình tiết chưa được chứng minh. Những gì còn lại trong tư liệu tuy ngắn nhưng đủ để cho thấy một điều: anh đã trở thành một trong những người con của gia đình Mẹ Tám Vân đi theo cách mạng và cuối cùng đã hy sinh khi đang làm nhiệm vụ.

Một gia đình lần lượt tiễn những người thân yêu ra đi

Để hiểu được sự hy sinh của Nguyễn Văn Tám, có lẽ cần nhìn vào hoàn cảnh gia đình anh.

Năm 1956, người cha là ông Nguyễn Văn Ký bị địch bắn chết. Sau cái chết của chồng, Mẹ Tám Vân phải sống trong cảnh mất mát và sự truy lùng của địch.

Nhưng gia đình vẫn tiếp tục che chở, nuôi dưỡng cơ sở cách mạng.

Người con trai Năm Hoa sau đó thoát ly, gia nhập đơn vị C.250 của Khu Đông Nam Bộ. Đêm 7 tháng 7 năm 1959, anh được giao chỉ huy một tổ đặc công tập kích Nhà Xanh, khu máy cưa Tân Mai. Đây là trận đánh được tư liệu địa phương ghi nhận là đã tiêu diệt hai cố vấn quân sự Mỹ đầu tiên trên chiến trường miền Nam.

Người con trai khác của mẹ là Bảy Huệ cũng tham gia cách mạng. Đầu tháng 10 năm 1960, anh thoát ly lên Chiến khu Đ. Để tránh sự truy xét của địch đối với gia đình, mẹ và người thân phải tìm cách tạo những thông tin giả về nơi anh đi, thậm chí tung tin anh biệt tích.

Đó là những năm tháng mà việc một người con rời nhà không đơn giản là một cuộc chia tay.

Người đi có thể không biết ngày trở về.

Người ở lại cũng không biết liệu mình còn có cơ hội nhìn thấy người thân lần nữa hay không.

Đầu năm 1962, Mẹ Tám Vân nhận tin người con Năm Hoa đã hy sinh trong trận chống càn ở Bà Đã ngày 17 tháng 12 năm 1961.

Một người mẹ mất chồng.

Rồi mất con.

Nhưng câu chuyện đau lòng ấy vẫn chưa dừng lại.

Người con út Nguyễn Văn Tám

Sau những mất mát ấy, Nguyễn Văn Tám vẫn tiếp tục tham gia cách mạng.

Có thể hình dung phần nào hoàn cảnh của người thanh niên ấy: trong gia đình, người cha đã hy sinh; người anh đã hy sinh; những người anh khác cũng đang hoạt động cách mạng xa nhà. Nhưng thay vì chọn cuộc sống yên ổn, Nguyễn Văn Tám vẫn bước vào con đường mà những người thân của mình đã lựa chọn.

Đó là một sự lựa chọn không dễ dàng.

Bởi trong chiến tranh, tham gia cách mạng đồng nghĩa với việc phải đối mặt với những nguy hiểm thường trực. Mỗi chuyến đi công tác có thể là một lần đối diện với sự truy lùng của địch. Mỗi con đường đi qua có thể có phục kích. Mỗi lần rời căn cứ, người chiến sĩ đều hiểu rằng mình có thể không trở về.

Nhưng Nguyễn Văn Tám vẫn đi.

Tư liệu lịch sử về Mẹ Tám Vân ghi rõ rằng người con trai út Nguyễn Văn Tám tham gia cách mạng. Và vào đêm ngày 12 tháng 7 năm 1962, anh cùng đồng đội đi công tác, không may lọt vào ổ phục kích của địch tại Suối Chùa và hy sinh.

Chỉ một câu trong tài liệu: “đi công tác, lọt ổ phục kích”.

Nhưng đằng sau câu ấy là một sự thật vô cùng đau đớn.

Nguyễn Văn Tám đã ra đi khi tuổi đời còn trẻ.

Anh ra đi không phải trong một ngày bình yên, mà giữa những năm tháng chiến tranh khốc liệt. Anh đang trên đường thực hiện nhiệm vụ cùng đồng đội thì gặp ổ phục kích của địch tại Suối Chùa.

Đêm hôm ấy, một người con đã không trở về.

Nỗi đau của người mẹ

Tin Nguyễn Văn Tám hy sinh đến với Mẹ Tám Vân sau khi bà đã chịu quá nhiều mất mát.

Chồng hy sinh.

Người con trai Năm Hoa hy sinh.

Và giờ đây người con út Nguyễn Văn Tám cũng hy sinh.

Tư liệu của Đồng Nai ghi lại rằng nỗi đau ấy khiến người mẹ phải mang ba cái tang: tang chồng và tang hai người con trai.

Ba lần mất mát.

Ba lần tiễn biệt.

Ba lần người mẹ phải đối diện với sự thật rằng những người thân yêu nhất của mình sẽ không bao giờ trở về nữa.

Có lẽ không một lời nào có thể diễn tả đầy đủ nỗi đau ấy.

Nhưng điều khiến câu chuyện về Mẹ Tám Vân trở nên đặc biệt là sau những mất mát khủng khiếp ấy, mẹ không gục ngã.

Mẹ vẫn tiếp tục sống.

Vẫn tiếp tục phục vụ cách mạng.

Tư liệu lịch sử ghi nhận rằng sau khi mất chồng và hai người con trai, Mẹ Tám Vân vẫn kiên cường sống và tiếp tục phục vụ cách mạng. Những cống hiến của mẹ sau này được Nhà nước ghi nhận bằng nhiều phần thưởng, trong đó có Huân chương Độc lập hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến hạng Nhất và danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng năm 1994.

Nguyễn Văn Tám – một người con trong gia đình có truyền thống cách mạng

Khi nhắc đến Nguyễn Văn Tám, không nên chỉ nhìn anh qua khoảnh khắc hy sinh.

Điều đáng nhớ hơn là con đường mà anh đã lựa chọn.

Anh là người con út của một gia đình có nhiều người tham gia cách mạng. Anh lớn lên trong hoàn cảnh chiến tranh, chứng kiến cha và anh trai hy sinh, nhưng vẫn tiếp tục đi theo con đường của gia đình.

Ngày 12 tháng 7 năm 1962, anh cùng đồng đội đi công tác và hy sinh tại Suối Chùa trong một trận phục kích.

Cái chết của một người chiến sĩ trong chiến tranh có thể được ghi lại chỉ bằng một dòng trong lịch sử.

Nhưng đối với gia đình, đó là cả một khoảng trống không bao giờ có thể lấp đầy.

Đối với người mẹ, đó là một đứa con sẽ mãi mãi không trở về.

Đối với đồng đội, đó là một người cùng chiến đấu đã nằm lại trên con đường làm nhiệm vụ.

Và đối với thế hệ sau, đó là một câu chuyện để nhắc nhớ rằng nền độc lập, hòa bình hôm nay không tự nhiên mà có.

Những gì còn lại sau một cuộc đời

Nguyễn Văn Tám đã hy sinh từ năm 1962.

Đến nay, hơn sáu thập kỷ đã trôi qua.

Chiến tranh đã lùi xa.

Những con đường ngày nay đã đông đúc hơn, những ngôi nhà mới mọc lên, cuộc sống của người dân Đồng Nai đã đổi thay rất nhiều. Nhưng những địa danh từng gắn với chiến tranh vẫn còn đó trong ký ức và trong những trang tư liệu lịch sử.

Suối Chùa – nơi Nguyễn Văn Tám cùng đồng đội gặp ổ phục kích năm xưa – không chỉ là một địa danh của quá khứ. Đó còn là nơi nhắc chúng ta về sự hy sinh của những con người đã sống trong một thời kỳ mà mỗi nhiệm vụ đều có thể đánh đổi bằng mạng sống.

Câu chuyện của Nguyễn Văn Tám cũng không thể tách rời câu chuyện của Mẹ Tám Vân.

Nếu người con là người đã hy sinh trên chiến trường, thì người mẹ là người ở lại mang theo nỗi đau suốt phần đời còn lại.

Mẹ không chỉ mất một người con.

Mẹ mất chồng.

Mất hai người con trai.

Nhưng mẹ vẫn đứng vững.

Chính sự kiên cường ấy làm cho câu chuyện về Nguyễn Văn Tám càng trở nên xúc động. Bởi đằng sau sự hy sinh của một người chiến sĩ luôn có bóng dáng của một gia đình, một người mẹ và những người thân đã âm thầm chịu đựng mất mát.

Lời tri ân

Có những người anh hùng không để lại cho đời những câu chuyện dài.

Tên tuổi của họ đôi khi chỉ xuất hiện trong vài dòng tư liệu.

Nguyễn Văn Tám là một trong những người như vậy.

Những tư liệu hiện có không ghi lại đầy đủ mọi năm tháng tuổi trẻ, từng nhiệm vụ hay từng suy nghĩ của anh. Vì thế, khi kể về anh, điều đáng quý nhất là giữ sự chân thực: anh là người con út của Mẹ Tám Vân, đã tham gia cách mạng và đã hy sinh cùng đồng đội trong một chuyến công tác tại Suối Chùa vào đêm 12 tháng 7 năm 1962.

Nhưng chỉ những sự thật ấy thôi cũng đủ khiến chúng ta xúc động.

Bởi một người thanh niên đã có thể lựa chọn cuộc sống riêng cho mình, nhưng anh đã chọn đi theo con đường cách mạng.

Một người mẹ đã có thể chỉ biết đau khổ trước những mất mát của gia đình, nhưng mẹ vẫn tiếp tục sống và phục vụ cách mạng.

Một gia đình đã lần lượt mất đi những người thân yêu nhất, nhưng những người còn lại vẫn giữ vững niềm tin.

Ngày hôm nay, khi được sống trong hòa bình, chúng ta có thể không hình dung hết được sự khốc liệt của những năm tháng ấy. Nhưng mỗi khi nhắc đến những người đã hy sinh như Nguyễn Văn Tám, chúng ta càng hiểu rằng hòa bình được đánh đổi bằng tuổi trẻ, bằng máu và bằng những cuộc chia ly không có ngày đoàn tụ.

Nguyễn Văn Tám đã nằm lại ở Suối Chùa trong một đêm chiến tranh năm 1962.

Anh không trở về với mẹ.

Nhưng câu chuyện về người con trai út của Mẹ Tám Vân vẫn còn được nhắc lại.

Không phải để khơi lại nỗi đau của chiến tranh, mà để thế hệ hôm nay hiểu hơn về giá trị của hòa bình, biết trân trọng cuộc sống và ghi nhớ những người đã hy sinh khi đất nước còn chìm trong khói lửa.

Người đã đi qua chiến tranh có thể đã trở về hoặc đã nằm lại. Nhưng những gì họ hy sinh cho Tổ quốc thì không bao giờ mất đi.