ANH HÙNG PHẠM TUÂN

Những kỳ tích đáng tự hào trong sự nghiệp trung tướng Phạm Tuân

1. Phi công đầu tiên trên thế giới bắn hạ máy bay ném bom B52

Trong lịch sử Không quân Việt Nam, hiếm có thời khắc nào mang tính nghẹt thở và khốc liệt như đêm 27/12/1972. Đó là đêm mà anh hùng Phạm Tuân cùng chiếc MiG-21 cất cánh từ sân bay dã chiến Yên Bái, lao vào tầng mây dày để đối đầu với đội hình B52 hùng mạnh của Mỹ. Mỗi chi tiết diễn ra trong buồng lái lúc ấy vừa như một thước phim hành động, vừa là bản anh hùng ca của lòng quả cảm và trí tuệ Việt Nam.

Màn cất cánh trong bóng tối

Do địch liên tục ném bom phá hủy đường băng, phi công chỉ có thể xuất phát từ một sân bay dã chiến hẹp, ngụy trang giữa rừng. Khi nhận lệnh vào bảo vệ Hà Nội, anh hùng Phạm Tuân bật lực đẩy tối đa, chiếc MiG-21 lao nhanh trong đêm tối, không bật một ngọn đèn để tránh bị trinh sát Mỹ phát hiện. Dưới cánh ông là mặt đất rung chuyển vì những đợt bom rải thảm, còn phía trước là biển nhiễu điện tử dày đặc đến mức radar trong buồng lái gần như “mù hoàn toàn”.

Trên cao, những tốp B52 nối nhau trên độ cao hơn 10.000m, gây nhiễu mạnh đến nỗi màn hình dẫn đường chỉ còn những đốm sáng loạn xạ. Trong tình thế này, việc xác định đúng vị trí mục tiêu đòi hỏi bản lĩnh, kinh nghiệm và trực giác phi công ở mức cao nhất.

Khoảnh khắc phát hiện mục tiêu giữa biển nhiễu sóng điện tử

Theo lời kể của Trung tướng Phạm Tuân trong chương trình của VTV và trong phóng sự của Quân đội Nhân dân, chính “tiếng động cơ trầm đặc trưng” và “bóng đen khổng lồ” ẩn hiện trong đêm đã giúp ông định hướng được đội hình B52. Với phi công chiến đấu giàu kinh nghiệm, chỉ vài dấu hiệu nhỏ cũng đủ để họ nhận ra đối phương dù không nhìn rõ bằng mắt thường.

Lúc này, ông nhận thấy máy bay mình đang tiến rất gần đội hình địch – gần đến mức chỉ cần bật radar là B52 có thể phát hiện ngay lập tức. Nhưng người phi công anh dũng ấy đã đưa ra quyết định táo bạo: tắt radar, tắt đèn, biến mất hoàn toàn trong đêm tối để giữ bí mật cho cú đánh cuối cùng. Đây là hành động cực kỳ mạo hiểm, vì không có radar đồng nghĩa với việc phi công phải tự định vị mọi thứ bằng cảm giác bay, hoàn toàn chấp nhận nguy cơ đâm va với cả mục tiêu lẫn đội hình hộ tống.

Ấn nút phóng tên lửa và cú đánh làm rung chuyển bầu trời Hà Nội

Khi khoảng cách đã đủ gần, phi công Phạm Tuân kéo MiG-21 lên cao bất ngờ, vượt qua tầng nhiễu điện tử và đưa mục tiêu vào tầm bắn. Chỉ trong vài giây ngắn ngủi, ông phóng liền hai quả tên lửa R-3S vào chiếc B52 dẫn đầu.

“Tôi chỉ kịp thấy một ánh lửa lớn bùng lên trên trời” – ông kể lại. Đó là khoảnh khắc chiếc “pháo đài bay” khổng lồ trúng đạn, vỡ tách, rồi rơi xuống khu vực cánh đồng Chuôm (Sóc Sơn). Những mảnh vỡ cháy sáng cả vùng trời đêm, còn các trạm quan sát mặt đất đồng loạt xác nhận: B52 đã bị bắn rơi hoàn toàn bằng đường không.

Đây là sự kiện chưa từng có trong lịch sử chiến tranh thế giới: một máy bay tiêm kích MiG-21 nhỏ bé tiêu diệt thành công B52 – biểu tượng sức mạnh của Không quân Mỹ.

Thoát ly nguy hiểm và trở về hạ cánh an toàn

Nhờ kỹ năng cơ động xuất sắc, sát thủ B52 đã thoát khỏi khu vực nguy hiểm, hạ cánh an toàn xuống sân bay Yên Bái. Chuyến bay ấy chỉ kéo dài vài chục phút, nhưng dấu ấn của nó trường tồn suốt nhiều thập kỷ.

Với chiến thắng đêm 27/12/1972, Phạm Tuân trở thành phi công đầu tiên trên thế giới bắn rơi B52 bằng tiêm kích. Chiến công ấy không chỉ làm sụp đổ huyền thoại “pháo đài bay bất khả xâm phạm”, mà còn góp phần buộc Mỹ phải ngồi vào bàn đàm phán Paris, kết thúc chiến tranh phá hoại ở miền Bắc.

Đây là lý do ông được trao danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và sau này tiếp tục được Liên Xô vinh danh khi thực hiện chuyến bay vũ trụ lịch sử năm 1980.2.

2. Người châu Á đầu tiên “bay vào vũ trụ”

Trước khi tàu Soyuz 37 được kích hoạt, cả Phạm Tuân và phi hành gia kỳ cựu V.V. Gorbatko đã vượt qua hàng tháng trời huấn luyện khắc nghiệt. Từ một phi công chiến đấu bước vào trung tâm vũ trụ Ngôi Sao – nơi đào tạo khắt khe nhất thế giới – đó là hành trình rèn luyện cả thể lực lẫn tinh thần, đòi hỏi bản lĩnh của một người lính đã đi qua chiến tranh.

Năm 1980, Liên Xô triển khai chương trình Interkosmos nhằm mở rộng hợp tác khoa học – kỹ thuật với các nước bạn bè. Từ Việt Nam, cái tên được chọn đại diện là Trung tá Phạm Tuân. Quyết định này dựa trên quá trình sàng lọc gắt gao: thể lực vượt trội, phản xạ nhanh, kinh nghiệm chiến đấu phong phú và khả năng chịu đựng áp lực cao.ể chính thức bước vào danh sách phi hành gia, Phạm Tuân phải trải qua các bài kiểm tra khắc nghiệt:

Kiểm tra lực ly tâm mô phỏng gia tốc phóng tàu.

Huấn luyện trong môi trường áp suất thấp.

Tập xử lý tình huống khẩn cấp khi thiết bị gặp sự cố.

Rèn luyện trong buồng không trọng lực.

Sau nhiều tháng đổ mồ hôi trong huấn luyện, ngày phóng Soyuz 37 đã đến. Ngày 23/7/1980, Tàu Soyuz 37 được phóng lên quỹ đạo. Phạm Tuân khoác trên mình bộ đồ phi hành gia màu trắng, trên ngực là lá cờ Tổ quốc. Đó là khoảnh khắc thiêng liêng khi một người con nông thôn Thái Bình bước vào không gian – trở thành người châu Á đầu tiên bay vào vũ trụ và mang theo niềm kiêu hãnh của cả dân tộc.