Anh hùng Phan Thị Ràng
Phan Thị Ràng, bí danh Tư Phùng, thường được nhân dân gọi thân mật là chị Sứ, sinh năm 1937 tại xã Lương Phi, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang. Chị là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, liệt sĩ, một nữ cán bộ cách mạng tiêu biểu của vùng Hòn Đất. Chị hy sinh ngày 9/1/1962 khi mới 25 tuổi, sau khi bị địch bắt và tra tấn nhưng kiên quyết không khai báo cơ sở cách mạng. Ngày 20/12/1994, chị được Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Ngay từ tuổi thiếu niên, Phan Thị Ràng đã tham gia hoạt động cách mạng. Năm 13 tuổi, chị gia nhập Đội Thiếu niên cứu quốc, sau đó lần lượt được giao nhiều nhiệm vụ như giao liên, trinh sát, thanh vận và vận động quần chúng. Gia đình chị có truyền thống cách mạng; cha chị từng bị địch bắt và tra tấn đến chết, từ đó càng hun đúc quyết tâm của người con gái trẻ đối với con đường cách mạng. Sau Hiệp định Genève năm 1954, chị tiếp tục hoạt động tại nhiều địa bàn ở An Giang và Kiên Giang. Năm 1960, chị được phân công về xã Thổ Sơn, huyện Hòn Đất, xây dựng cơ sở, vận động nhân dân và phát triển lực lượng. Chị đã vận động được nhiều thanh niên tham gia lực lượng cách mạng, đồng thời làm nhiệm vụ liên lạc giữa các đơn vị.
Đầu tháng 1/1962, quân địch huy động một lực lượng lớn, hơn 2.000 quân, mở cuộc tấn công vào căn cứ Ba Hòn gồm Hòn Đất, Hòn Me và Hòn Sóc. Trong hoàn cảnh chiến đấu hết sức ác liệt, Phan Thị Ràng vừa làm nhiệm vụ liên lạc giữa các đơn vị, vừa vận động nhân dân đấu tranh chính trị, binh vận và tiếp tế cho lực lượng đang chiến đấu. Đêm 8, rạng sáng 9/1/1962, trên đường thực hiện nhiệm vụ và tìm cách tiếp cận đồng đội, chị bị địch phục kích bắt giữ. Chúng tìm mọi cách dụ dỗ, mua chuộc rồi dùng những hình thức tra tấn tàn bạo để buộc chị khai báo về tổ chức và căn cứ cách mạng. Tuy nhiên, Phan Thị Ràng vẫn giữ vững khí tiết, không tiết lộ bí mật. Sự kiên trung của chị trong những giờ phút cuối cùng đã trở thành biểu tượng về lòng trung thành và tinh thần bất khuất của người phụ nữ Nam Bộ trong chiến tranh.
Phan Thị Ràng hy sinh ngày 9/1/1962 tại Hòn Đất, khi vừa bước sang tuổi 25. Sau khi hy sinh, hình ảnh và câu chuyện về chị được nhân dân Hòn Đất lưu truyền như một biểu tượng của người phụ nữ cách mạng kiên trung. Cuộc đời của chị sau này trở thành nguyên mẫu cho nhân vật chị Sứ trong tiểu thuyết “Hòn Đất” của nhà văn Anh Đức, khiến tên tuổi Phan Thị Ràng gắn liền với vùng đất Ba Hòn trong ký ức lịch sử và văn học. Mộ chị hiện nằm trong Khu di tích lịch sử – thắng cảnh Ba Hòn, nơi nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ và nhân dân đến tưởng niệm. Ngày 20/12/1994, Nhà nước truy tặng chị danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, ghi nhận sự hy sinh và những đóng góp của chị đối với sự nghiệp cách mạng.
