Anh hùng Trần Đại Nghĩa – Nhà khoa học đặt nền móng cho nền công nghiệp quốc phòng Việt Nam

Trần Đại Nghĩa, tên khai sinh là Phạm Quang Lễ, sinh ngày 13 tháng 9 năm 1913 tại xã Chánh Hiệp, huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long. Sinh ra trong một gia đình có hoàn cảnh khó khăn, ông hiểu rằng chỉ có học tập mới có thể thay đổi cuộc sống và đóng góp cho đất nước. Từ nhỏ, ông nổi tiếng là người thông minh, ham học và đặc biệt yêu thích các môn khoa học tự nhiên.

Sau khi học xong ở Việt Nam, Phạm Quang Lễ sang Pháp du học. Với năng lực vượt trội, ông lần lượt tốt nghiệp các trường đại học danh tiếng về kỹ thuật và cơ khí. Trong thời gian làm việc tại châu Âu, ông có cơ hội tiếp cận với nền khoa học – kỹ thuật hiện đại và tham gia nghiên cứu trong lĩnh vực chế tạo vũ khí.

Năm 1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp đàm phán, Phạm Quang Lễ đã gặp Người. Cuộc gặp gỡ ấy đã làm thay đổi cuộc đời ông. Nghe Bác Hồ nói về khát vọng xây dựng một nước Việt Nam độc lập, ông quyết định từ bỏ cuộc sống ổn định và tương lai rộng mở ở nước ngoài để trở về phục vụ Tổ quốc.

Chính Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt cho ông cái tên mới: Trần Đại Nghĩa, với ý nghĩa là người mang trọng trách lớn lao đối với đất nước.

Trở về Việt Nam trong bối cảnh cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp vừa bùng nổ, Trần Đại Nghĩa được giao nhiệm vụ tổ chức ngành quân giới. Đây là một công việc vô cùng khó khăn bởi đất nước khi ấy gần như không có nền công nghiệp hiện đại, thiếu máy móc, thiếu nguyên vật liệu và thiếu cả đội ngũ kỹ thuật.

Bằng kiến thức tích lũy nhiều năm ở nước ngoài cùng sự sáng tạo không ngừng, ông đã cùng đồng nghiệp nghiên cứu, thiết kế và chế tạo thành công nhiều loại vũ khí phục vụ chiến trường. Dưới sự chỉ đạo của ông, các kỹ sư và công nhân quân giới đã sản xuất được súng bazooka, súng không giật SKZ, đạn chống tăng và nhiều loại vũ khí khác ngay trong điều kiện vô cùng thiếu thốn.

Những vũ khí ấy đã góp phần nâng cao sức mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam, đặc biệt trong các chiến dịch lớn như Biên giới năm 1950 và Điện Biên Phủ năm 1954. Thành công của ngành quân giới đã chứng minh rằng người Việt Nam hoàn toàn có thể làm chủ khoa học – công nghệ để phục vụ sự nghiệp bảo vệ đất nước.

Không chỉ là một nhà khoa học tài năng, Trần Đại Nghĩa còn là một người thầy mẫu mực. Sau hòa bình lập lại, ông dành nhiều tâm huyết đào tạo đội ngũ kỹ sư trẻ, xây dựng nền khoa học kỹ thuật nước nhà. Ông từng giữ nhiều cương vị quan trọng như Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước, Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam, đồng thời là đại biểu Quốc hội nhiều khóa.