BÀ NGUYỄN THỊ LỆ - GIỮ TRỌN LÒNG ĐỢI LỜI HỨA KHÔNG THÀNH

* LỜI NÓI ĐẦU

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng những câu chuyện được viết nên trong thời hoa lửa vẫn còn nguyên sức lay động đối với mỗi thế hệ người Việt Nam hôm nay. Là một sinh viên đại học, được học tập trong hòa bình, em đến với lịch sử không chỉ bằng tri thức sách vở mà còn bằng nhu cầu lắng nghe, thấu hiểu và đối thoại với quá khứ. Cuộc thi “Câu chuyện thời hoa lửa” chính là cơ hội để em nhìn lại những con người đã làm nên lịch sử bằng cả cuộc đời và sự hy sinh thầm lặng của mình. Câu chuyện về cụ bà Nguyễn Thị Lệ và liệt sĩ Huỳnh Văn Quên không đơn thuần là một mảnh ký ức thời chiến. Đó là một huyền thoại có thật giữa đời thường – nơi một lời hứa tuổi đôi mươi được bảo bọc qua 58 năm bão táp, được giữ vẹn nguyên bằng cả thanh xuân, mái tóc xanh hóa bạc và một trái tim chưa từng lỗi nhịp đổi thay.

Tấm bằng “Tổ Quốc ghi công” của liệt sĩ Huỳnh Văn Quên. Ảnh: Anh Tú

"Thư về mong đợi thư lên,
Thư đi đừng lạc anh chờ nghe thư…"

Hai câu thơ ấy là lời nhắn gửi từ chiến trường nội đô Sài Gòn khốc liệt của người lính Huỳnh Văn Quên, khi ấy là Tiểu đội phó, Tiểu đoàn 1 Long An, Quân Giải phóng miền Nam. Lời dặn dò mộc mạc đã trở thành chiếc neo tâm hồn đi cùng bà Nguyễn Thị Lệ suốt gần 60 năm cuộc đời. Ông gửi gắm hy vọng vào những cánh thư, còn bà gói ghém lời hẹn ước ấy sâu thẳm trong tim.

Ngày ông Quên ra trận, bà Lệ ở lại quê nhà vừa nén lòng chăm sóc mẹ già, vừa mang theo nỗi khắc khoải khôn nguôi. Mỗi khi nỗi nhớ dâng trào, bà lại lẩm nhẩm đọc hai câu thơ của ông như một liều thuốc an thần, tự nhủ rằng người thương vẫn bình an vô sự giữa bom rơi đạn lạc. 

Bà cứ lặng lẽ đợi chờ, nhưng ngày “đoàn tụ” sau bao năm xa cách lại mang đến một bi kịch xót xa.

Năm 1977, bà Lệ như chết lặng khi nhận được tờ giấy báo tử. Dù đơn vị, địa chỉ và mọi thông tin khác đều chuẩn xác, nhưng cái tên trên giấy lại bị ghi sai thành Huỳnh Văn Quyên.

Dẫu không biết chữ, nhưng cái tên “Quên” của người bà yêu đã được bà tô vẽ bằng cả nỗi nhớ hàng nghìn lần trong những năm tháng thanh xuân đằng đẵng. Chính sự sai lệch của một nét chữ trên mảnh giấy định mệnh đó, cùng lời hẹn thề ngày chia ly, đã trở thành điểm tựa để bà từ chối tin vào sự thật tàn nhẫn. Bà chọn cách ở lại với ký ức tuổi đôi mươi, ôm giữ một niềm hy vọng mong manh nhưng bất diệt: Ông Quên của bà vẫn còn sống ở đâu đó trên chiến trường ngoài kia.

Sáng ngày 6/7, không gian tĩnh lặng tại căn nhà nhỏ gần chợ Gò Đen (Bến Lức, Long An cũ) bị phá vỡ bởi tiếng chuông điện thoại dồn dập. Vừa nhấc máy, bà Lệ đã nghe thấy tiếng khóc nghẹn ngào, đứt quãng của ông Huỳnh Văn Nhỏ - em trai liệt sĩ Huỳnh Văn Quên: “Tìm thấy anh Quên rồi chị Hai ơi! Hài cốt của anh vừa được quy tập ngay Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng”.

Ông Nhỏ lập tức gọi điện cho bà Lệ ngay sau khi đọc được thông tin trên mạng. Đó là tin tức về việc khai quật rãnh mộ tại công viên Lê Thị Riêng phường Hòa Hưng, TP.HCM, qua đó phát hiện hài cốt và các di vật của liệt sĩ Huỳnh Văn Quên. Ông Quên nguyên là Tiểu đội phó thuộc Tiểu đoàn 1 Long An, Quân Giải phóng miền Nam, đã anh dũng hy sinh tại khu vực cầu Chữ Y trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.

Trước những thông tin hoàn toàn trùng khớp với người anh trai quá cố, gia đình ông Nhỏ tin chắc rằng đó chính là người thân của mình.

Nghe tin ấy, chiếc điện thoại suýt chút nữa đã rơi khỏi bàn tay gầy guộc, run rẩy của bà Lệ. Bà đứng lặng người, những giọt nước mắt chực trào ra rồi chảy ngược vào trong. Sau gần sáu thập kỷ mòn mỏi đợi chờ, người đàn ông với nước da trắng trẻo, ánh mắt cương trực năm nào - người đã nằm lại sâu trong lòng phố thị bao năm qua - cuối cùng cũng đã tìm được đường về nhà.

Ký ức đưa bà Lệ ngược dòng thời gian trở về những năm giữa thập niên 1960. Khi ấy, đơn vị của chiến sĩ Huỳnh Văn Quên đang đóng quân tại Tân Phước Tây (huyện Tân Thạnh, Long An cũ). Ở tuổi đôi mươi thanh xuân, cô gái Nguyễn Thị Lệ tháo vát và gan dạ đã tích cực tham gia tiếp tế lương thực, may vá quân trang và chăm sóc các thương bệnh binh.

Trong một đêm dài thức trắng bên ánh đèn dầu leo lắt, bà Lệ tỉ mẩn khâu lại từng đường kim mũi chỉ trên chiếc áo sờn vai của chàng lính giải phóng quân kém mình 2 tuổi. Trong tâm trí bà, ông Quên ngày đó là một chàng trai vô cùng đặc biệt: tuy dáng vẻ thư sinh, nước da trắng trẻo nhưng ánh mắt lại ngời lên nét cương trực, kiên định của một người chiến sĩ sẵn sàng xả thân nơi hòn tên mũi đạn.

Vào khoảng năm 1967, một lệnh chuyển quân đột ngột ban xuống. Đơn vị của ông Quên phải lập tức rời Long An, hành quân gấp rút về hướng chiến trường nội đô Sài Gòn - Gia Định để bước vào một chiến dịch dài ngày đầy cam go. Ngay trước giờ xuất kích, dưới bóng dừa thân thuộc nơi in dấu bao kỷ niệm hò hẹn của hai người, ông Quên đã tranh thủ tìm gặp bà Lệ để nói lời chia tay. Trong khoảnh khắc ngắn ngủi, không kịp cho những lời xao xuyến, bịn rịn, người lính trẻ tuổi 18 nhìn thẳng vào mắt người yêu, gói gọn tình cảm bằng một lời hẹn ước sắt son: “Giờ em chịu tui không? Chịu thì đánh xong trận này tui về, tui ra mắt ba má rồi cưới em”. bà Lệ nhớ lại. Bà chỉ kịp đáp: "Em sẽ đợi anh về".

Không ngờ, cuộc chia tay hôm ấy kéo dài gần 60 năm, lời hứa đợi anh dài bằng cả một đời. Những ngày ông Quên ở chiến khu, hai người chỉ liên lạc qua những cánh thư. Ông gửi cho bà năm lá, bà hồi âm được hai lá. 

Đến giờ, bà Lệ vẫn nhớ như in mấy câu thơ ông chép tặng:

"Thư về mong đợi thư lên,

Thư đi đừng lạc anh chờ nghe thư"

Những cánh thư thưa dần rồi bặt tin sau Tết Mậu Thân 1968. Bà Lệ cất những lá thư của ông Quên dưới đáy chiếc rương gỗ, giữ gìn như kỷ vật duy nhất của hai người. Nhưng một mùa mưa, nước dột vào khiến những trang giấy phai màu, mục nát, không còn nguyên vẹn. Rồi đất nước thống nhất.Ông Quên không trở về.Năm 1977, gia đình nhận giấy báo tử. Cầm tờ giấy trên tay, bà Lệ vẫn không tin. Trong thâm tâm, bà luôn nghĩ người mình thương vẫn còn sống đâu đó và sẽ có ngày trở về.Bà chờ hết năm này qua năm khác. Đến khi không còn tin tức, người phụ nữ mới dần chấp nhận ông đã nằm lại nơi chiến trường. Từ đó, bà cũng không lập gia đình.Căn nhà như lặng đi, tiếng bà Lệ nhỏ nhỏ đều đều: "Người ta đã hẹn ước với mình rồi thì thôi, tôi không nghĩ đến chuyện lấy chồng nữa". 

Với bà, lời hứa ấy không chỉ là một kỷ niệm của tuổi trẻ mà là điều bà giữ suốt phần đời còn lại. “Ông ấy thất hứa là phần của ông ấy nhưng mình vẫn phải giữ trọn lời hứa của mình. Tôi xem như mình đã gả cho ông Quên rồi. Đó là quyết định của cuộc đời tôi, dù có sống chết ra sao thì lòng tôi cũng chỉ một lòng như thế”, bà nói :Người phụ nữ gần 80 tuổi tóc đã bạc ấy như đất, thủy chung, trọn vẹn nghĩa tình, muôn đời chẳng bạc với ai. 

Không xem lời hẹn năm xưa đã khép lại, bà Lệ một mình đi quãng đường khoảng 20km tìm đến nhà gia đình người yêu để thưa chuyện với mẹ ông.Bà kể lại chuyện tình cảm của hai người và lời hẹn trước ngày ông lên đường ra trận với bà Lê Thị Điệu (mẹ liệt sĩ Huỳnh Văn Quên) và xin được nhận làm con dâu trong gia đình, thay ông giữ trọn nghĩa tình với cha mẹ. Cảm động trước tấm lòng của người đã chờ đợi con trai mình, bà Điệu xem bà Lệ như con trong nhà.

Sau này, bà Lệ nhận cháu gái thành con nuôi. Dù chưa một lần mặc áo cưới, gần 60 năm qua, mỗi dịp giỗ ông Quên, giỗ cha mẹ ông hay những ngày lễ Tết, bà Lệ đều trở về lo hương khói, quán xuyến việc nhà. Với gia đình liệt sĩ Huỳnh Văn Quên, bà Lệ từ lâu đã là người nhà. Người thân ai cũng biết chuyện tình cảm và lời hẹn ước giữa hai người từ khi còn trẻ.

Bà Huỳnh Thị Lê (SN 1954), người nhận là em gái liệt sĩ Huỳnh Văn Quên nghẹn ngào kể: "Má tôi từng dắt chị Lệ lên xã xin làm giấy kết hôn với anh Quên để chị có danh phận. Nhưng vì anh tôi đã hy sinh khi chưa tổ chức đám cưới, cũng chưa đăng ký kết hôn nên không thể thực hiện được. Chuyện ấy khiến má tôi day dứt suốt nhiều năm vì sợ chị Lệ tủi lòng".Ông Huỳnh Văn Nhỏ (SN 1971), em trai liệt sĩ Huỳnh Văn Quên, sinh sau ngày anh trai hy sinh nên chưa một lần được gặp mặt. Thuở nhỏ, ông vẫn luôn nghĩ bà Lệ là vợ của anh mình, chỉ đến khi lớn hơn mới được cha mẹ kể hai người chưa kịp nên duyên.Giờ đây, khi tuổi đã xế chiều, tình cảm ấy vẫn không thay đổi. Mỗi lần bà Lệ đau ốm, các em của liệt sĩ lại thay nhau sang thăm nom, chăm sóc. “Tôi chỉ mong tìm được hài cốt anh trai, đưa anh trở về với gia đình. Chị Lệ chờ anh ấy đã quá lâu rồi, giờ sức khỏe cũng yếu dần”, ông Nhỏ nói. Những ngày này, trong căn nhà nhỏ, các anh chị em tạm gác công việc, quây quần chờ kết quả giám định ADN.

Gần 60 năm qua, gia đình vẫn gìn giữ cẩn thận những giấy tờ, thông tin về liệt sĩ Huỳnh Văn Quên theo lời dặn của người mẹ trước lúc qua đời, với niềm tin rồi sẽ có ngày tìm được anh. Và ngày ấy, sau gần sáu thập kỷ chờ đợi, đang đến gần. Điều gia đình mong mỏi chỉ là được đón ông trở về, không còn là một cái tên trên giấy báo tử, mà là người thân được trở về trong vòng tay gia đình, quê hương.

* TÀI LIỆU THAM KHẢO

Video youtube :Người yêu liệt sĩ Huỳnh Văn Quên: “Đã hẹn một người thì sống hay chết vẫn chỉ một người thôi”

Báo vietnamnet:NGƯỜI PHỤ NỮ 58 NĂM GIỮ LỜI HẸN, CHỜ LIỆT SỸ HUỲNH VĂN QUÊNNGƯỜI PHỤ NỮ 58 NĂM GIỮ LỜI HẸN, CHỜ LIỆT SỸ HUỲNH VĂN QUÊN