Bảng nhãn Vũ Duy Thanh

Bảng nhãn Vũ Duy Thanh sinh ngày 9 tháng 10 năm 1807. Ông có tư chất cực kỳ thông minh, nổi tiếng là thần đồng ngay từ nhỏ. Hồi còn nhỏ, Vũ Duy Thanh đã luôn tìm tòi cách học tập sao cho tốt nhất, ông căm ghét những tên quan lại hà hiếp nhân dân. Mặt khác ông luôn nghĩ tới cuộc sống vất vả của nhân dân, mong muốn sau này làm việc có ích cho nước, cho dân.

Năm Tự Đức thứ 4 (1851), ông đỗ Phó bảng trong kỳ thi Hội, khi ấy ông 44 tuổi. Mùa hè năm ấy (1851), Vũ Duy Thanh lại đỗ “Đệ nhất giáp cát sĩ cập đệ nhị danh” (tức Bảng nhãn). Vì lệ thi cử nhà Nguyễn không lấy Trạng nguyên, chỉ có Bảng nhãn là cao nhất, bởi vậy ông còn được coi là Trạng, và được gọi là Trạng Bồng.

Sau đó, ông được bổ làm Thị độc trong Hàn lâm viện, sau được đổi qua Viện Tập hiền, làm Quốc tử giám Tư nghiệp, rồi thăng Tế tửu, trông coi việc học hành ở Quốc tử giám (tương tự như chức Hiệu trưởng trường Đại học ngày nay).

Ở Quốc Tử giám, ông chú trọng việc đào tạo nhân tài. Bởi vậy ông đã dâng lên vua Tự Đức bản sớ xin chấn chỉnh việc giáo dục. Ngoài giáo dục, ông còn dâng sớ đề nghị triều đình cải cách công tác quốc phòng, kinh tế rất sâu sắc... Những quan điểm thẳng thắn ấy đã tạo cho Vũ Duy Thanh những uy tín trong triều đình, người ta không chỉ nể ông là người học rộng, hiểu nhiều mà còn khâm phục ông về tư chất của một vị quan bộc trực thẳng thắn.

Năm 1858, quân Pháp nổ súng xâm lược bán đảo Sơn Trà (Đà Nẵng), ông đã dâng sớ xin quyết đánh. Thấy đối phương có tàu chiến và đại bác, ông đã dày công nghiên cứu binh thư, tìm phương sách chống giặc. Vũ Duy Thanh còn chế tạo tàu chiến để chống giặc. Nhiệt huyết của Vũ Duy Thanh đang dâng cao thì ông đột ngột mất ngày 9 tháng 5 năm 1859, hưởng thọ 53 tuổi.

Vũ Duy Thanh – người cuối cùng đoạt danh hiệu Bảng nhãn của nền khoa cử thời phong kiến cũng được xem là người chế tạo tàu ngầm đầu tiên trong lịch sử Việt Nam. Cuộc đời và sự nghiệp của ông đã ảnh hưởng sâu rộng đến tận ngày nay đối với nhân dân trong vùng, là niềm tự hào, là tấm gương sáng để nhiều thế hệ học tập.