Bất tử và thiêng liêng 10 cô gái Ngã ba Đồng Lộc
Trong kháng chiến chống Mỹ, đường Trường Sơn qua Hà Tĩnh phải vượt hơn
50km đồng bằng trống trải, đến ngã ba Bãi Vọt tách thành hai hướng: đường số 1 ven biển luôn trong
tầm kiểm soát của địch và đường 15 qua Ngã ba Đồng Lộc lên miền Tây Quảng Bình. Vì vậy, Đồng
Lộc trở thành yết hầu nối hậu phương miền Bắc với tiền tuyến miền Nam. Nằm trong thung lũng hẹp
khoảng 50ha, hai bên đồi núi trọc, giữa là con đường độc đạo, nơi đây từng hứng chịu bom đạn ác
liệt, mỗi mét vuông đất phải gánh tới ba quả bom tấn. Đồng Lộc được mệnh danh là “tọa độ chết” của
chiến tranh chống Mỹ.
Chỉ tính riêng 240
ngày đêm từ tháng 3 đến tháng
10/1968, không quân địch đã trút
xuống đây 48.600 quả bom các loại.
Để giữ vững huyết mạch giao thông,
quân, dân ta cũng huy động tối đa mọi
nguồn lực bảo vệ Ngã ba Đồng Lộc,
lúc cao điểm ở nơi này có tới 1,6 vạn
người, chủ yếu là bộ đội pháo binh và
lực lượng thanh niên xung phong
(TNXP) phá bom, mở đường.Tiểu đội
4 thuộc Đại đội 552, Tổng đội TNXP
55 Hà Tĩnh làm việc thường trực tại
Ngã ba Đồng Lộc. Trưa ngày
24/7/1968, Tiểu đội 4 gồm 10 cô gái
trẻ, do Võ Thị Tần, 24 tuổi, làm Tiểu
đội trưởng được lệnh san lấp hố bom ở khu vực địch vừa thả bom để nhanh chóng thông
đường.Nhận nhiệm vụ xong, các cô đến hiện trường gấp rút triển khai công việc với niềm vui được
gửi gắm trên từng chiếc xe đi qua. Họ làm việc không ngơi tay, vừa cười, vừa nói và đã ba lần
các cô bị vùi lấp, nhưng đều rũ đất đá đứng dậy tiếp tục làm việc.Đến 16 giờ 30 phút, trận bom
thứ 15 trong ngày dội xuống. Một quả bom rơi trúng vào đội hình 10 cô gái. Một, hai phút, rồi năm
phút trôi qua. Mặt đất mù mịt. Cả trận địa lặng đi rồi tiếng khóc vỡ òa. Các cô đã hy sinh.Đó là 10
cô gái Đồng Lộc kiên cường, dũng cảm: Võ Thị Tần (24 tuổi), Hồ Thị Cúc (24 tuổi), Nguyễn Thị
Nhỏ (24 tuổi), Dương Thị Xuân (21 tuổi), Võ Thị Hợi (20 tuổi), Nguyễn Thị Xuân (20 tuổi), Hà Thị
Xanh (19 tuổi), Trần Thị Hường (19 tuổi), Trần Thị Rạng (18 tuổi), Võ Thị Hà (17 tuổi), họ đã ngã
xuống khi tuổi còn quá trẻ.Riêng Tiểu đội phó Hồ Thị Cúc, sau hơn hai tiếng đồng hồ, đồng đội đã
đào đất tìm được xác chín người, đặt lên 9 cái cáng xếp hàng ngang, chỉ riêng Hồ Thị Cúc là vẫn
chưa tìm được.
Cả mặt trận quyết tâm phải tìm bằng được Cúc rồi mới tổ chức an táng cho các
cô, bởi mười cô gái đã cùng chiến đấu bên nhau, gắn bó thân thiết với nhau như chị em một nhà.
Nhưng 2 tiếng, 3 tiếng... và đến hết ngày hôm đó, đồng đội vẫn chưa tìm được Cúc.
Ba ngày sau, đồng đội tìm thấy thi thể chị nằm sâu trong lòng đất đá, đầu vẫn
đội nón, vai vác cái cuốc, các đầu ngón tay đều thâm tím. Mọi người bảo rằng chị đã cố gắng bới
đất nhưng hầm sâu quá... Cuối cùng thì các chị cũng lại được quây quần cùng nhau dưới lòng đất
mẹ. Khu mộ của các chị đặt dưới một ngọn đồi thoai thoải, cách tượng đài chiến thắng 200 mét.
Hiện nay trong Viện Bảo tàng tại Ngã ba Đồng Lộc có một căn phòng dành
riêng cho 10 cô gái và đây cũng là phần quan trọng nhất của bảo tàng. 10 cô gái đó tuổi đời đều
còn rất trẻ, chỉ trên dưới 20, ngoài Tiểu đội trưởng Võ Thị Tần thì chưa ai có người yêu. Người trẻ
nhất Tiểu đội là Võ Thị Hà, lúc đôi mắt khép lại mới tròn 17 tuổi. Hầu hết mọi người khi bước chân
vào nơi này, nhìn những di vật của các chị để lại, những chiếc áo đại cán nhỏ bé, những cái lược,
những lá thư... đều không thể cầm lòng.
Gần 60 năm đã trôi qua, chiến tranh đã lùi vào quá khứ. Mảnh đất Đồng Lộc
năm xưa với những hố bom chi chít, giờ những con đường bạt ngàn nắng gió, những đồng ruộng
thơm mùi lúa thẳng cánh cò bay. Gió đại ngàn vẫn thổi, tiếng chuông ngân vang một góc trời...
Tất cả những điều ấy thấm đẫm máu và tuổi trẻ của các chị, những liệt nữ từ đời thường đã trở
thành bất tử. Các chị đã góp phần làm nên một đất nước anh hùng - “đất nước của những con
người chưa bao giờ khuất”.
