Bức huyết thư trong vỏ thuốc nhộng và tiếng ngâm Kiều bất tử giữa "chuồng cọp" Phú Quốc
Trong những năm tháng khói lửa, Trại giam tù binh Cộng sản Phú Quốc (Nhà lao Cây Dừa) được cỗ máy chiến tranh của kẻ thù thiết kế để trở thành một "địa ngục trần gian" đúng nghĩa. Nơi đây từng giam giữ hơn bốn vạn tù binh, là nơi thử nghiệm những ngón đòn tra tấn tàn độc nhất thế giới nhằm vắt kiệt sinh lực và bẻ gãy ý chí của những người lính vừa sa vào tay giặc.
Khắc nghiệt nhất phải kể đến những chiếc "chuồng cọp" làm hoàn toàn bằng kẽm gai sắc nhọn. Dưới cái nắng miền biển như thiêu như đốt, những người tù bị cởi trần, ép nằm phơi mình trên vỉ sắt nung nóng. Lớp da thịt cháy sém, rỉ máu. Thế nhưng, kẻ thù đã nhầm khi cho rằng bạo lực có thể khuất phục được hồn cốt của những con người mang lý tưởng. Chính giữa tận cùng của sự đày đọa ấy, một sức sống mãnh liệt, một sức đề kháng tinh thần phi thường của tập thể tù binh đã trỗi dậy.
Để giữ vững đường lối đấu tranh và truyền lửa cho nhau, những người tù đã tìm cách liên lạc qua các buồng giam bằng những bức "tâm thư" đặc biệt. Không có giấy, họ dùng mảnh vải rách lót áo. Không có mực, họ cắn nát đầu ngón tay, dùng chính dòng máu nóng hổi của mình để viết. Những bức huyết thư dặn dò đồng đội giữ vững khí tiết, không khai báo, thà chết không chịu khuất phục được cuộn tròn lại, giấu kín xíu xiu trong những vỏ viên thuốc nhộng hay kẽ nứt của cà mèn ăn cơm. Đó là những lời tuyên thệ sinh tử, là kết tinh ý chí của cả một tập thể không bao giờ cúi đầu.
Và vĩ đại hơn cả, giữa những đêm tối mịt mùng của xà lim, khi những cơn đau từ vết thương tấy mủ hành hạ thể xác, những người tù đã tổ chức các "lớp học đại học trong bóng tối". Họ truyền khẩu cho nhau những công thức toán học, những bài học lịch sử, và đặc biệt là những vần thơ kiệt tác trong Truyện Kiều của Đại thi hào Nguyễn Du.
Tiếng ngâm Kiều rền rĩ, trầm hùng cất lên từ những lồng kẽm gai. Di sản của Đại thi hào vút bay qua hàng rào dây thép, xoa dịu đi những cơn khát cháy cổ, khơi dậy tình yêu quê hương đất nước và chất lãng mạn hào hoa ẩn sâu trong trái tim người lính. Họ mượn những câu thơ tài hoa để nhắc nhở nhau về chữ "Tâm", chữ "Đồng", lấy cái Đẹp và sự thanh cao của văn hóa dân tộc làm thứ vũ khí sắc bén nhất để chống lại sự thú tính của đòn thù. Kẻ thù có thể đánh đập thể xác họ tơi tả, nhưng hoàn toàn bất lực trước những tâm hồn đang tự do bay bổng cùng những vần thơ dân tộc.
Rất nhiều chiến sĩ đã vĩnh viễn hóa thân vào cát trắng Phú Quốc, mang theo những bức huyết thư và những lời ngâm Kiều dang dở. Nhưng khúc tráng ca bất tử của tập thể tù binh Nhà lao Cây Dừa vẫn mãi là một biểu tượng rực rỡ, chứng minh sức sống vĩnh hằng của lý tưởng cách mạng và sức mạnh vĩ đại của văn hóa Việt Nam giữa lằn ranh sinh tử.
