BỨC TRANH DỞ DANG BÊN ĐÈO LŨNG LÔ

Tô Ngọc Vân đến với hội họa từ Hà Nội và tốt nghiệp Khóa 2 Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương. Trước Cách mạng Tháng Tám, ông đã nổi tiếng với những bức tranh sơn dầu giàu vẻ đẹp thanh tân của con người và đất nước, trong đó có “Thiếu nữ bên hoa huệ”, “Thiếu nữ bên hoa sen” và nhiều tác phẩm được giới mỹ thuật trong, ngoài nước ghi nhận.

Nhưng khi đất nước bước vào một thời đại mới, nét cọ của Tô Ngọc Vân cũng đổi khác. Sau năm 1945, ông không đứng ngoài cuộc sống. Ông tham gia xây dựng nền mỹ thuật mới, làm Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Mỹ thuật rồi Trường Mỹ thuật Việt Nam ở Việt Bắc. Từ những phòng vẽ yên tĩnh, ông tìm đến những con đường chiến dịch, nơi người lính hành quân, người dân gùi lương, những bà mẹ và thiếu nữ chân quê hiện lên trong ánh sáng của một dân tộc đang tự đứng dậy.

Cuối năm 1953, Tô Ngọc Vân cùng học trò và đồng nghiệp lên Tây Bắc, tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ để ký họa chiến trường. Trong tay ông là mẩu bút chì đã dùng gần hết và một cục tẩy. Ông vẽ những bước chân băng rừng, những gương mặt người lính, những phút nghỉ bên đồi và nhịp sống bình dị phía sau chiến hào. Mỗi nét vẽ vừa là ghi chép, vừa là cách giữ lại hơi thở của thời đại.

Biết mặt trận vô cùng ác liệt, ông vẫn cương quyết xin đi. Với Tô Ngọc Vân, người nghệ sĩ không chỉ ngắm nhìn lịch sử mà còn phải có mặt giữa nhân dân, chia sẻ gian lao và làm chứng cho những con người đang viết nên lịch sử bằng mồ hôi, lòng dũng cảm và sự hy sinh.

Tháng 6 năm 1954, trên đường đến mặt trận Điện Biên Phủ, Tô Ngọc Vân hy sinh bên kia đèo Lũng Lô. Cuộc đời ông dừng lại giữa mùa chiến dịch, nhưng những ký họa và bài học ông truyền cho học trò vẫn tiếp tục sống. Từ những bức tranh thanh tân thuở trước đến những nét vẽ nơi chiến trường, ông đã để lại một hành trình trọn vẹn: từ cái đẹp của con người đến trách nhiệm của người nghệ sĩ trước vận mệnh dân tộc.