CAO DUY THUẦN – “CON SÓC TRƯỜNG SƠN” TRÊN NHỮNG CUNG ĐƯỜNG LỬA

Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Trường Sơn không chỉ là một dãy núi hùng vĩ chạy dọc đất nước, mà còn là một chiến trường đặc biệt, nơi mỗi con đường, mỗi cây cầu, mỗi bến phà, mỗi trọng điểm đều trở thành nơi thử thách ý chí và lòng dũng cảm của con người. Trên tuyến đường ấy, có những người lính ngày đêm cầm súng chiến đấu, có những chiến sĩ công binh mở đường, có những thanh niên xung phong san lấp hố bom và cũng có những người lính vận tải âm thầm ngồi sau tay lái, đưa từng chuyến hàng từ hậu phương đến tiền tuyến. Trong số những người lính vận tải Trường Sơn tiêu biểu ấy có Cao Duy Thuần, người được đồng đội đặt cho biệt danh thân mật “Con sóc Trường Sơn” bởi sự nhanh nhẹn, bền bỉ và khả năng vượt qua những cung đường hiểm trở, những trọng điểm bom đạn ác liệt để đưa hàng hóa đến nơi an toàn.

Cao Duy Thuần sinh năm 1947, quê ở xã Thanh Xá, huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương. Tháng 9 năm 1965, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ngày càng ác liệt, ông lên đường nhập ngũ. Khi ấy, con đường phía trước của người thanh niên quê Hải Dương là một hành trình mà không ai có thể biết trước sẽ kéo dài bao lâu và phải đối mặt với bao nhiêu hiểm nguy. Nhưng thế hệ thanh niên thời ấy đều hiểu rằng đất nước đang cần họ. Phía trước là chiến trường, là những cung đường Trường Sơn, là nhiệm vụ đưa sức người, sức của từ hậu phương vào miền Nam.

Sau khi nhập ngũ, Cao Duy Thuần được biên chế vào lực lượng vận tải thuộc Đoàn 559, đơn vị có nhiệm vụ tổ chức vận chuyển người và hàng hóa trên tuyến đường chiến lược Trường Sơn. Ông trở thành người lính lái xe, một công việc tưởng như thầm lặng nhưng thực chất chứa đựng vô vàn hiểm nguy. Trong chiến tranh, một chiếc xe chở đầy hàng không chỉ là phương tiện vận tải. Nó còn mang theo đạn dược, lương thực, thuốc men và những nhu yếu phẩm mà chiến trường đang khẩn thiết chờ đợi. Một chuyến xe đến đích đồng nghĩa với việc thêm một phần sức mạnh được chuyển tới tiền tuyến.

Bởi vậy, những người lính lái xe Trường Sơn phải đối mặt với một nhiệm vụ tưởng đơn giản mà vô cùng khắc nghiệt: đưa hàng đến nơi dù phía trước là bom đạn, phía sau là nguy hiểm và hai bên đường có thể là những quả bom chưa nổ. Họ phải chạy xe ban đêm để tránh máy bay địch, phải vượt qua những đoạn đường bị đánh phá liên tục, phải xử lý những tình huống bất ngờ giữa rừng sâu và phải sửa chữa xe ngay trong điều kiện thiếu thốn. Có những ngày mưa rừng khiến đường trơn trượt, nước lũ tràn qua các ngầm; có những ngày mùa khô bụi đỏ phủ kín đường và sức nóng khiến người lính kiệt sức.

Những cung đường mà Cao Duy Thuần đi qua có Pác Pha Năng, Xóm Péng, Xiêng Phan cùng nhiều trọng điểm khác trên tuyến đường 12 và 128. Đó là những nơi máy bay địch thường xuyên đánh phá nhằm cắt đứt tuyến vận tải chiến lược. Mặt đường nhiều nơi xấu, địa hình hiểm trở, thời tiết khắc nghiệt. Nhưng những chuyến xe vẫn phải lăn bánh.

Đối với người lính lái xe, chiếc xe gần như trở thành người bạn đồng hành thân thiết nhất. Trong cabin chật hẹp, họ ăn, ngủ, chiến đấu và làm nhiệm vụ. Một chiếc xe có thể bị bom phá hỏng bất cứ lúc nào, nhưng nhiệm vụ vẫn phải được tiếp tục. Không thể chờ đợi một ngày trời yên gió lặng, bởi ở chiến trường, mỗi ngày chậm trễ đều có thể ảnh hưởng đến những đơn vị đang trực tiếp chiến đấu.

Cao Duy Thuần hiểu rất rõ điều đó. Ông từng chia sẻ một quan niệm giản dị nhưng sâu sắc về nghề lái xe Trường Sơn: mỗi vòng bánh xe lăn đi là một phần hàng hóa được đưa đến tiền tuyến; mỗi chuyến hàng tăng thêm là thêm một phần sức mạnh cho chiến trường. Vì vậy, những người lính vận tải luôn tìm cách tăng tải, tăng chuyến nhưng vẫn phải bảo đảm an toàn cho người và phương tiện.

Để bảo vệ người và xe trước bom đạn, những người lính vận tải cũng tìm ra nhiều cách sáng tạo. Trên chiếc xe ZIL-157, Cao Duy Thuần cùng đồng đội làm những giàn nứa giống như một “giàn mướp” bao quanh xe nhằm hạn chế sức sát thương của mảnh bom, đạn. Những sáng kiến giản dị ấy xuất phát từ thực tế chiến trường và thể hiện rõ sự chủ động, sáng tạo của người lính vận tải.

Nhưng dù có sáng kiến đến đâu, những chuyến xe Trường Sơn vẫn luôn phải đối mặt với hiểm nguy. Địch tìm mọi cách phát hiện và đánh phá đoàn xe. Vì vậy, mỗi chuyến đi là một cuộc đấu trí giữa người lái xe với máy bay và bom đạn của đối phương. Người lính phải biết chọn thời điểm, biết tận dụng địa hình, biết quan sát ánh sáng, khói lửa và phải xử lý thật nhanh khi xe gặp sự cố.

Một trong những lần nguy hiểm nhất trong cuộc đời lái xe của Cao Duy Thuần xảy ra vào tháng 3 năm 1971. Khi ấy, ông dẫn đầu một đoàn khoảng 40 xe đang vận chuyển súng đạn vào chiến trường. Đoàn xe bị máy bay địch phát hiện và liên tục đánh phá. Chiếc xe của ông bị bắn cháy. Trong hoàn cảnh ấy, Cao Duy Thuần đã yêu cầu lái phụ xuống xe để tìm cách cảnh giới và chặn đoàn xe phía sau, còn mình tiếp tục điều khiển chiếc xe đang gặp nguy hiểm.

Đây là thời khắc mà bản lĩnh của người lính được thể hiện rõ nhất. Một chiếc xe đang cháy đồng nghĩa với nguy cơ hàng hóa bị phá hủy, người lái có thể bị thương hoặc hy sinh bất cứ lúc nào. Nhưng Cao Duy Thuần vẫn quyết định tiếp tục lái. Máy bay địch càng bám đuổi, ông càng tìm cách đưa chiếc xe ra khỏi khu vực nguy hiểm.

Sau hơn một cây số, ông nhìn thấy một ngầm nước. Trong tình thế cấp bách, ông cho xe lao xuống ngầm, tận dụng nước để dập lửa. Khi ngọn lửa trên xe được khống chế, máy bay địch mất mục tiêu và rời đi. Lúc ấy, người chiến sĩ lái xe đã kiệt sức và ngất đi bên đường. Nhưng đoàn xe phía sau vẫn tiếp tục hành trình và nhiệm vụ vận chuyển vẫn được bảo đảm.

Câu chuyện ấy cho thấy một điều rất đặc biệt ở người lính vận tải Trường Sơn: họ không trực tiếp đứng trong chiến hào để đối mặt với đối phương, nhưng mỗi chuyến xe cũng là một cuộc chiến. Họ phải chiến đấu với bom đạn, với địa hình, với thời tiết và cả sự mệt mỏi của chính mình. Một người lính lái xe có thể không có nhiều cơ hội nổ súng, nhưng họ phải có lòng dũng cảm để tiếp tục tiến lên khi chiếc xe trước mặt đang bốc cháy và máy bay địch đang liên tục lao xuống.

Cao Duy Thuần đã nhiều lần vượt qua những hoàn cảnh như thế. Hơn 2.000 ngày đêm gắn bó với tuyến đường Trường Sơn là một quãng thời gian dài. Đó không chỉ là hàng nghìn ngày làm nhiệm vụ mà còn là hàng nghìn ngày sống giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết.

Trong điều kiện chiến tranh khốc liệt, thành tích của một người lính vận tải không thể chỉ tính bằng số chuyến xe. Đó còn là số tấn hàng đã đưa đến đích, số lần vượt trọng điểm, số lần đưa xe trở về an toàn và khả năng duy trì hoạt động trong những thời điểm khó khăn nhất. Cao Duy Thuần đã lập thành tích vận tải nổi bật, vượt chỉ tiêu từ khoảng 170 đến 200%.

Con số ấy phản ánh một tinh thần làm việc đặc biệt. Trong hoàn cảnh mà một chuyến xe đã là một thử thách, việc tăng năng suất vận chuyển lên rất cao đòi hỏi sự bền bỉ, tính tổ chức, khả năng xử lý tình huống và trên hết là tinh thần trách nhiệm. Mỗi chuyến xe ông hoàn thành không chỉ là một thành tích cá nhân mà còn góp phần vào nhiệm vụ chung của cả tuyến vận tải Trường Sơn.

Bởi vậy, đồng đội đã gọi Cao Duy Thuần bằng cái tên “Con sóc Trường Sơn”. Biệt danh ấy gợi lên hình ảnh một người lính nhanh nhẹn, linh hoạt, bền bỉ và không chịu khuất phục trước những cung đường hiểm trở. Có lúc ông được đồng đội ví như “đại bàng Trường Sơn”, một cách gọi thể hiện sự khâm phục đối với người lái xe đã nhiều lần vượt qua những trọng điểm ác liệt.

Nhưng phía sau những biệt danh ấy vẫn là một con người rất bình dị. Cao Duy Thuần không xem những việc mình làm là điều gì quá đặc biệt. Với ông, đó đơn giản là nhiệm vụ của người lính. Đã là người lính thì khi Tổ quốc giao nhiệm vụ, phải tìm mọi cách hoàn thành. Chính suy nghĩ giản dị ấy lại tạo nên sức mạnh của những con người đã làm nên những kỳ tích trên tuyến đường Trường Sơn.

Ngày 11 tháng 1 năm 1973, Cao Duy Thuần được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Khi ấy, ông đang là Thượng sĩ, Tiểu đội trưởng, Đại đội 10, Tiểu đoàn 53, Binh trạm 31, Đoàn 559. Danh hiệu cao quý ấy là sự ghi nhận đối với những thành tích đặc biệt của người chiến sĩ vận tải trong những năm tháng chiến tranh.

Điều đáng trân trọng là danh hiệu Anh hùng không chỉ thuộc về riêng một cá nhân. Đằng sau Cao Duy Thuần là cả một tập thể những người lính vận tải Trường Sơn. Đó là những người lái xe cùng ông, những chiến sĩ sửa chữa xe, những lực lượng công binh mở đường, những người làm nhiệm vụ bảo đảm thông tin và hậu cần. Mỗi người một công việc, nhưng tất cả đều hướng về một mục tiêu chung: giữ cho tuyến đường chi viện không bị đứt đoạn.

Nếu những đoàn quân tiến về phía Nam là sức mạnh trực tiếp trên chiến trường thì những đoàn xe Trường Sơn chính là một trong những mạch máu cung cấp sức mạnh ấy. Đạn dược, lương thực, thuốc men, nhiên liệu và nhiều loại vật chất khác phải vượt hàng trăm, hàng nghìn cây số qua những khu vực bị đánh phá để đến với các đơn vị chiến đấu.

Trong ý nghĩa ấy, đóng góp của Cao Duy Thuần không chỉ nằm ở những chuyến xe mà ông trực tiếp điều khiển. Nó nằm trong cả một hệ thống vận tải chiến lược mà ông là một mắt xích quan trọng. Mỗi chuyến hàng đến đích là kết quả của sự phối hợp giữa nhiều lực lượng. Và mỗi người lính hoàn thành nhiệm vụ đều góp một phần vào sức mạnh chung.

Sau khi chiến tranh kết thúc, cuộc đời Cao Duy Thuần bước sang một chặng đường mới. Ông tiếp tục công tác trong quân đội, từng giữ các vị trí như Trưởng ban Vật tư và Tham mưu phó Trung đoàn 681 thuộc Cục Vận tải. Đến năm 1991, ông nghỉ hưu với quân hàm Trung tá.

Nhưng nghỉ hưu không có nghĩa là ông rời xa những công việc cộng đồng. Trở về cuộc sống đời thường, người cựu chiến binh Trường Sơn tiếp tục tham gia công tác tại địa phương. Ông từng nhiều năm làm bí thư chi bộ, tổ trưởng dân phố, tham gia Hội đồng nhân dân và Ban Chấp hành Hội Cựu chiến binh phường Bạch Đằng, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội.

Đó cũng là một nét đẹp trong hình ảnh những người lính sau chiến tranh. Khi trở về đời thường, họ tiếp tục đóng góp theo một cách khác. Nếu trước đây Cao Duy Thuần góp sức bằng những vòng bánh xe trên tuyến Trường Sơn thì sau này ông góp sức bằng kinh nghiệm, trách nhiệm và tinh thần của một người lính đối với cộng đồng.

Nhìn lại cuộc đời Cao Duy Thuần, có thể thấy hành trình của ông gắn với hai nhiệm vụ lớn: chiến đấu trong chiến tranh và xây dựng cuộc sống trong hòa bình. Nhưng dù ở thời điểm nào, phẩm chất của người lính vẫn được giữ nguyên. Đó là tinh thần trách nhiệm, sự tận tụy, ý thức kỷ luật và sẵn sàng nhận nhiệm vụ khó khăn.

Có lẽ chính vì vậy mà câu chuyện về “Con sóc Trường Sơn” vẫn có sức sống lâu dài. Bởi nó không chỉ kể về một người lái xe có nhiều chiến công, mà còn kể về cả một thế hệ những người lính đã sống và chiến đấu trong một hoàn cảnh đặc biệt của lịch sử.

Trường Sơn ngày hôm nay đã khác. Những cung đường xưa đã trở thành những tuyến giao thông mới. Những trọng điểm từng chìm trong khói lửa giờ đây đã có cuộc sống bình yên. Những chiếc xe vận tải quân sự năm xưa đã trở thành ký ức. Nhưng trên những cung đường ấy vẫn còn dấu tích của một thời chiến tranh.

Mỗi khi nhắc đến Trường Sơn, người ta thường nhớ đến những đoàn quân, những trận đánh, những con đường và những chiến công. Nhưng phía sau tất cả những hình ảnh ấy còn có những người lính ngồi sau tay lái, âm thầm đưa từng chuyến hàng vượt qua bom đạn. Cao Duy Thuần là một trong những gương mặt tiêu biểu của lực lượng ấy.

Điều đáng quý trong câu chuyện của ông là sự bình dị. Không có những lời nói lớn lao, không có cách kể cầu kỳ. Chỉ có một nhiệm vụ rất rõ ràng: hàng phải đến đích, xe phải vượt qua trọng điểm, đoàn xe phải tiếp tục tiến về phía trước.

Chính những điều tưởng như giản dị ấy đã làm nên một phần lịch sử.

Trong những ngày tháng ác liệt nhất, Cao Duy Thuần và đồng đội không biết chuyến xe tiếp theo sẽ gặp điều gì. Có thể là một hố bom giữa đường, một trận mưa rừng, một đoạn ngầm nước, một cuộc không kích bất ngờ hay một chiếc xe đồng đội bị trúng bom. Nhưng họ vẫn lên xe, vẫn nổ máy và vẫn đi.

Hơn 2.000 ngày đêm trên Trường Sơn đã biến một người thanh niên quê Hải Dương thành một người lính dày dạn kinh nghiệm. Những cung đường lửa đã rèn luyện ở ông bản lĩnh, sự bình tĩnh và tinh thần không lùi bước. Những lần đối mặt với bom đạn đã giúp ông hiểu rằng người lính không chỉ cần lòng dũng cảm mà còn cần trí thông minh, sự sáng tạo và khả năng xử lý tình huống.

Đó chính là những giá trị còn nguyên ý nghĩa đối với thế hệ hôm nay.

Câu chuyện về Cao Duy Thuần cũng nhắc chúng ta rằng lịch sử không chỉ được làm nên bởi những người đứng ở vị trí chỉ huy hay những trận đánh lớn. Lịch sử còn được tạo nên từ hàng triệu công việc thầm lặng. Có người mở đường, có người sửa cầu, có người vận chuyển, có người tải thương, có người giữ thông tin liên lạc. Mỗi công việc nếu được hoàn thành tốt đều góp phần tạo nên sức mạnh chung.

Cao Duy Thuần là một người như thế.

Ông không đứng ở nơi ánh hào quang dễ nhìn thấy nhất. Ông ngồi trong cabin xe, đi qua những cung đường đầy bom đạn. Nhưng mỗi chuyến xe của ông lại mang theo một phần sức mạnh của hậu phương đến với tiền tuyến.

Vì thế, danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân mà ông được trao năm 1973 không chỉ là sự ghi nhận cho lòng dũng cảm của một người lái xe. Đó còn là sự ghi nhận đối với vai trò của những người lính vận tải trong cuộc kháng chiến. Những con người đã biến tuyến đường Trường Sơn thành một mạch máu không ngừng vận chuyển sức người, sức của vào chiến trường.

Biệt danh “Con sóc Trường Sơn” vì thế vẫn còn nguyên ý nghĩa. Nó gợi nhớ về một người lính nhỏ bé nhưng nhanh nhẹn, một người lái xe bền bỉ, một chiến sĩ đã vượt qua hàng nghìn ngày đêm trên những cung đường hiểm nguy.

Từ Hải Dương đến Trường Sơn, từ những ngày tháng chiến tranh đến cuộc sống hòa bình, cuộc đời Cao Duy Thuần là một hành trình của sự cống hiến. Ông đã dành những năm tháng tuổi trẻ đẹp nhất cho đất nước, vượt qua những thời khắc sinh tử để hoàn thành nhiệm vụ, rồi sau chiến tranh tiếp tục đóng góp cho cộng đồng.

Những người như Cao Duy Thuần cho chúng ta hiểu rằng lòng yêu nước không nhất thiết phải được thể hiện bằng những điều lớn lao. Đôi khi, lòng yêu nước bắt đầu từ việc hoàn thành thật tốt công việc mà Tổ quốc giao phó. Với người lính vận tải, đó là lái xe đến đích. Với người công binh, đó là giữ đường thông. Với người chiến sĩ thông tin, đó là bảo đảm liên lạc. Mỗi nhiệm vụ được hoàn thành đều là một viên gạch góp vào thắng lợi chung.

Cao Duy Thuần đã hoàn thành nhiệm vụ của mình theo cách như thế.

Ông đã để lại trên tuyến đường Trường Sơn những vòng bánh xe, những chuyến hàng và những câu chuyện về lòng dũng cảm. Những năm tháng ấy đã lùi xa, nhưng ký ức về “Con sóc Trường Sơn” vẫn nhắc chúng ta nhớ rằng phía sau những thắng lợi của dân tộc luôn có những con người bình dị đã âm thầm cống hiến.

Ngày hôm nay, khi đất nước sống trong hòa bình, những thế hệ trẻ có thể không còn hình dung được hết sự khốc liệt của một chuyến xe Trường Sơn năm xưa. Nhưng qua câu chuyện về Cao Duy Thuần, chúng ta có thể hiểu phần nào về một thời mà mỗi vòng bánh xe lăn trên đường đều có thể đối mặt với bom đạn, mỗi chuyến hàng đến đích đều là một chiến công và mỗi người lính sau tay lái đều phải mang trong mình ý chí không lùi bước.

“Con sóc Trường Sơn” Cao Duy Thuần đã đi qua những năm tháng ấy bằng lòng dũng cảm, sự mưu trí và tinh thần trách nhiệm. Từ một người lính vận tải trên tuyến đường lửa, ông trở thành Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Nhưng có lẽ điều còn lại sâu sắc nhất sau tất cả những danh hiệu chính là hình ảnh một người lính luôn coi nhiệm vụ là trên hết.

Một chiếc xe lăn bánh.

Một chuyến hàng đến đích.

Một cung đường được giữ vững.

Và phía sau những điều tưởng như giản dị ấy là cả một thế hệ đã dành tuổi trẻ của mình cho đất nước.

Cao Duy Thuần là một trong những người lính như vậy. Ông đã góp một phần tuổi trẻ của mình vào con đường Trường Sơn, góp những chuyến hàng vào chiến trường, góp lòng dũng cảm vào thắng lợi chung và góp một câu chuyện đẹp vào lịch sử của những người lính vận tải Việt Nam.

Để hôm nay, khi nhắc đến Trường Sơn, bên cạnh những con đường huyền thoại, chúng ta còn nhớ đến những con người đã làm nên huyền thoại ấy – những người lính “gan vàng, dạ ngọc”, những người đã biến mỗi chuyến xe thành một hành trình chiến đấu và biến những vòng bánh xe lăn giữa mưa bom bão đạn thành những dấu son trên con đường đi tới ngày hòa bình.