Cậu bé nơi đất Thái Lan

Những năm sau phong trào yêu nước bị thực dân Pháp đàn áp dữ dội, nhiều gia đình Việt Nam phải rời quê hương sang Thái Lan sinh sống. Cha mẹ của Nguyễn Văn Trọng cũng nằm trong số ấy. Họ mang theo không nhiều tài sản, chỉ có nỗi nhớ quê và niềm tin rằng rồi một ngày đất nước sẽ được tự do.

Nguyễn Văn Trọng sinh ra trên đất Thái Lan năm 1914. Tuổi thơ của cậu không có cánh đồng quê nội hay tiếng võng đưa bên hàng tre như nhiều đứa trẻ Việt Nam khác. Thay vào đó là những xóm Việt kiều nghèo nằm ven sông Mê Kông, nơi người lớn ban ngày làm thuê, tối đến lại tụ họp nghe tin tức về tình hình trong nước.

Một cụ già từng kể với tôi rằng Trọng rất ít nói, nhưng nghe chuyện gì liên quan đến Việt Nam thì chăm chú lạ thường. Mỗi khi có người từ Nghệ An, Hà Tĩnh sang, cậu lại chạy đến hỏi dồn:

“Ở quê mình bây giờ ra sao? Dân có còn khổ không? Có ai đứng lên chống Pháp không?”

Những câu hỏi ấy không giống một đứa trẻ lên mười.

Trong căn nhà nhỏ lợp lá, cha mẹ Trọng vẫn dạy con nói tiếng Việt, đọc chữ Quốc ngữ và kể chuyện các anh hùng dân tộc. Cậu đặc biệt thích nghe chuyện Trần Quốc Toản bóp nát quả cam, nghe đến đâu mắt sáng lên đến đó. Có lần, sau khi nghe kể xong, Trọng lặng im rất lâu rồi nói:

“Con còn nhỏ, nhưng nước mất thì ai cũng phải lo.”

Người mẹ nghe con nói mà vừa thương vừa sợ.

Tôi đã tìm đến ngôi trường Việt kiều xưa, nay chỉ còn nền đất cũ. Theo lời những người cao tuổi, Trọng học rất nhanh. Cậu học tiếng Việt, tiếng Thái và sau này còn được tiếp xúc với tiếng Trung. Nhưng điều khiến thầy giáo nhớ nhất không phải là sự thông minh, mà là tính kỷ luật. Bạn bè còn mải chơi, Trọng thường ngồi chép lại những bài nói về lòng yêu nước.

Có một kỷ niệm được nhắc đi nhắc lại trong nhiều lời kể. Một hôm trời mưa lớn, đường lầy lội, nhiều học sinh nghỉ học. Trọng vẫn đội mưa đến lớp. Thầy hỏi:

“Sao em không nghỉ?”

Cậu đáp:

“Nếu học để sau này giúp nước thì nghỉ một buổi cũng thấy tiếc.”

Nghe câu ấy, người thầy chỉ biết im lặng.

Những năm cuối tuổi thiếu niên, Nguyễn Văn Trọng được gặp nhiều thanh niên yêu nước hoạt động trong cộng đồng Việt kiều. Họ truyền cho cậu những tư tưởng mới về độc lập dân tộc và cách mạng. Từ một cậu bé ham học, Trọng dần trở thành người thanh niên có lý tưởng rõ ràng.

Khi được tổ chức đưa đi học và hoạt động cách mạng, cậu rời xóm Việt kiều bên sông Mê Kông. Một bà cụ tiễn cậu đã nắm tay nói:

“Con đi rồi nhớ ngày về với nước.”

Trọng cúi đầu rất lâu. Không ai ngờ đó là bước khởi đầu cho cuộc đời ngắn ngủi mà rực sáng của người thanh niên sau này hiên ngang trước pháp trường.

Mỗi lần nhớ lại câu chuyện ấy, tôi luôn nghĩ: lịch sử đôi khi bắt đầu từ những điều rất nhỏ. Một căn nhà lá nơi đất khách, một người mẹ dạy con tiếng Việt, một cậu bé hỏi về quê hương trong những đêm mưa Thái Lan. Từ những hạt giống âm thầm ấy đã lớn lên một người chiến sĩ cách mạng bất khuất.