Câu chuyện

Cuộc sống trong thực tế cách mạng không phải lúc nào cũng thuận buồm xuôi gió. Thắng lợi ngày 30-4-1975 của dân tộc là sự kết thúc giai đoạn này và mở đầu giai đoạn khác. Đó là sự kết thúc của quá trình đấu tranh bảo vệ và giải phóng dân tộc lâu dài với thời gian lên đến hàng chục năm. Đó là sự mở đầu “cuộc chiến đấu khổng lồ” chống lại những gì hư hỏng, cũ kỹ để tạo ra những giá trị tốt tươi như trong Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết, tức là xây dựng một xã hội mới, xã hội XHCN trên phạm vi cả nước, một xã hội mà chưa có tiền lệ, một xã hội mình đầy thương tích bây giờ phải mang thêm thương tích mới của biên giới phía Tây Nam và biên giới phía Bắc, đặc biệt là vết thương lòng không thể một sớm một chiều mà hàn gắn được. Đồng chí Võ Văn Kiệt đã sống cùng, sống trong những biến cố sôi động và đầy khó khăn nhất của đất nước Việt Nam: (1) Điều đầu tiên là sự hồi sinh thật quý giá của dân tộc Việt Nam, một dân tộc vốn không lấy gì làm may mắn trên con đường tồn tại và phát triển do tác động tiêu cực của hai yếu tố thiên tai và giặc giã ngay từ buổi đầu dựng nước thời Hùng Vương cho đến mãi mai sau. Nhân dân Việt Nam đã buộc phải cầm súng đứng lên bảo vệ độc lập, tự do, bảo vệ lẽ phải, bảo vệ sự tiến bộ cho nhân loại. (2) Việt Nam hồi sinh trong một hoàn cảnh đặc biệt, khó khăn chồng lên khó khăn, nhất là phân phối lưu thông, giá cả thị trường, do duy trì quá lâu cơ chế tập trung quan liêu bao cấp vốn của mô hình cũ phù hợp với điều kiện của chiến tranh nay trong điều kiện hòa bình không còn phù hợp, dẫn đến sự khủng hoảng kinh tế-xã hội trầm trọng bắt đầu từ những năm sau 1975. (3) Quan hệ quốc tế của Việt Nam bị “trục trặc” do nhiều vấn đề, trong đó đặc biệt nhất là giải quyết vấn đề Campuchia. Quan hệ Việt Nam - Trung Quốc cũng nằm trong hoàn cảnh đó trong lúc nhận thức của các nước, cả nước lớn và cả nước nhỏ, không phải lúc nào cũng đúng. (4) Cú sốc lớn nhất là sự sụp đổ của hệ thống XHCN thế giới. Mô hình CNXH Liên Xô - một thời được coi và xứng đáng đúng như thế, là thành trì của hệ thống XHCN, bị tan vỡ. Đảng Cộng sản Liên Xô, Đảng của V.I.Lênin, Đảng với hơn 20 triệu đảng viên, Đảng đã thúc đẩy sự phát triển lớn mạnh của cả phong trào cộng sản và công nhân quốc tế chống lại chủ nghĩa tư bản để xây dựng chủ nghĩa cộng sản bị sụp đổ. (5) Đồng chí Võ Văn Kiệt sống và hoạt động trong giai đoạn nền kinh tế của đất nước bị khủng hoảng trầm trọng, lạm phát lên tới ba con số (hơn 700%), đời sống của nhân dân, đặc biệt của những người trong bộ máy của hệ thống chính trị, bị khó khăn lớn. (6) Và cuối cùng, đồng chí Võ Văn Kiệt sống trong thời kỳ chuyển đổi tư duy ở chính nội bộ Đảng Cộng sản Việt Nam với sự chuyển từ cơ chế cũ tạo điều kiện cho sự nhú mầm của những tư duy mới và sự giằng co giữa chúng. Nói đến tư duy là nói đến con người, mà con người sau chiến tranh nhiều ít đều mang hơi hướng của bệnh công thần, cùng lúc đó xuất hiện những con người hăm hở lao vào cuộc đổi mới từng phần tiến lên đổi mới toàn diện, trong đó có đồng chí Võ Văn Kiệt.