Câu chuyện hoa lửa

ong hồ sơ khác, báo cáo của Tiểu đội trưởng Đỗ Văn Mỡ (đơn vị B15, Đoàn 96) ghi lại trận đánh ngày 6/1/1969 tại Suối Đá (Tây Ninh). Với 21 viên đạn bộ binh, ông Mỡ bắn rơi một trực thăng Mỹ. Ghi chép cá nhân này góp phần xác định tọa độ trận đánh, vị trí hy sinh và nơi an táng liệt sĩ.

Sổ tay của trinh sát Phạm Ngọc Duyên (quê Vụ Bản, Nam Hà) ghi chép những bài học về tư tưởng Hồ Chí Minh và sinh hoạt đời thường của người lính trên chiến trường Tây Ninh. Cuốn nhật ký của chiến sĩ Dương Mạnh Thùy dừng lại ngay sau trận đánh tại Lộc Ninh, có thể là nơi ông hy sinh. Còn sổ tay của người lính Hà Duy Lợi, người từng nhận danh hiệu “Chiến sĩ quyết thắng” hạng ba, lại đậm chất thơ, đầy ắp nỗi nhớ gia đình và quê hương Quảng Bình. Không chỉ là tư liệu, những trang viết còn chứa đựng tinh thần, cảm xúc, ước mơ của người lính và niềm tin mãnh liệt vào ngày thống nhất.

Sau gần 60 năm, cuốn sổ tay của kỹ thuật viên quân khí Nguyễn Tiến Diệp (Sư đoàn 9) bị quân Mỹ thu giữ tại Tây Ninh trong chiến dịch Junction City năm 1967, đã trở về. Cuốn sổ ghi lại hành trình từ quê hương Thanh Hóa vào chiến trường miền Đông Nam Bộ; công việc sửa chữa, bảo dưỡng vũ khí trong khoảng thời gian từ năm 1961-1966 của ông Diệp.

Sổ tay của chiến sĩ Lê Hồng Sơn như “giáo trình chiến trường”. Cuốn sổ dày đặc ghi chép về kỹ thuật quân sự: Từ thuốc nổ, mìn, Bazooka, mìn chống tăng, cho đến hướng dẫn sử dụng và cấu tạo xe cơ giới, thiết giáp, tàu đổ bộ và các phương tiện chiến đấu của quân đội Mỹ và ngụy quân. Các ghi chép thực hiện trong hai năm 1965-1966, kèm theo sơ đồ minh họa và kỹ năng xây dựng công sự, bố trí trận địa pháo, đào hào chiến đấu. Phần cuối còn có nội dung về công tác chính trị, đạo đức cách mạng…

Hành trình xoa dịu nỗi đau chiến tranh

Từ năm 2023, hàng trăm hồ sơ chứng tích chiến tranh đã được phục dựng và trao trả nhờ sự phối hợp của các cá nhân và tổ chức tâm huyết. Tổ chức “Trái tim người lính”, nhóm tình nguyện viên “Mãi mãi tuổi 20” và “Kỷ vật kháng chiến” giữ vai trò kết nối, tìm kiếm, xác minh thông tin, công bố trên mạng xã hội. Nhờ đó, nhiều thân nhân liệt sĩ lần đầu tiên biết chính xác nơi con, chồng hay cha mình hy sinh, sau nhiều năm chờ đợi.

Tại Trung tâm Việt Nam-Đại học Công nghệ Texas, các sinh viên Mỹ trực tiếp tham gia việc số hóa và nghiên cứu tài liệu. Nhiều người trong số họ lựa chọn viết luận văn không phải về chiến lược quân sự, mà về ký ức người lính Việt Nam trong chiến tranh. Hàng trăm cựu binh Mỹ cùng thân nhân trở lại Việt Nam, mang theo những di vật thời chiến để trao trả các gia đình liệt sĩ, góp phần hàn gắn vết thương quá khứ.

Nhiều người chọn ở lại sinh sống và làm việc tại chiến trường xưa để giúp đỡ các nạn nhân chiến tranh. Như cựu binh Chuck Searcy sống hơn 30 năm tại Việt Nam để góp phần khắc phục hậu quả bom mìn và thúc đẩy hòa giải giữa hai dân tộc. Như nghệ sĩ vĩ cầm Mike Boehm dành phần đời còn lại để chia sẻ, bù đắp, đồng hành cùng người dân Quảng Ngãi. Từ năm 1993, ông sáng lập tổ chức Madison Quakers, giúp đỡ người nghèo và nạn nhân chất độc da cam bằng các dự án khởi nghiệp, xây nhà tình thương, giếng nước sạch, trường học. Hay Susan Hammond, con gái một cựu binh Mỹ, dành gần trọn cuộc đời để khắc phục hậu quả chiến tranh. Bà sáng lập và điều hành tổ chức phi chính phủ War Legacies Project, triển khai nhiều dự án hỗ trợ trực tiếp cho nạn nhân chất độc da cam.

Từ năm 2000, Hoa Kỳ viện trợ hàng trăm triệu USD cho các chương trình nhân đạo tại Việt Nam, phối hợp khắc phục hậu quả chiến tranh, xác định hài cốt quân nhân mất tích từ cả hai phía, hướng tới khép lại quá khứ, xây dựng tương lai hòa bình và phát triển.