Câu chuyện lịch sử 10A4 (7)

Huyền Thoại Trong Lòng Đất: Chuyện Về Những Nhát Cuốc Vĩnh Cửu

Trong chuyến hành trình về với "đất thép" Vĩnh Linh vào một ngày tháng Hai nắng nhẹ, tôi may mắn được ngồi lại bên ông Lê Xuân Vy – người chỉ huy, người "kiến trúc sư" trưởng đã trực tiếp đặt những nhát cuốc đầu tiên kiến tạo nên địa đạo Vịnh Mốc. Ở tuổi xưa nay hiếm, đôi bàn tay ông vẫn hằn rõ những vết chai sần, minh chứng cho một thời kỳ mà con người đã dùng sức lực phi thường để đối đầu với sức mạnh hủy diệt của bom đạn.

Bên chén trà xanh đậm đà, ông Vy đưa tôi trở về những năm 1965, khi vùng đất Vịnh Mốc trở thành mục tiêu đánh phá trọng điểm của không quân Mỹ. "Cháu biết không," giọng ông trầm xuống, "lúc ấy chúng ta đứng trước hai lựa chọn: hoặc là rời bỏ mảnh đất cha ông, hoặc là bám trụ lại để giữ làng, giữ biển và chi viện cho đảo Cồn Cỏ. Và dân làng Vịnh Mốc đã chọn cách kỳ lạ nhất: đi vào lòng đất."

Ông kể rằng, việc đào 2km đường hầm hoàn toàn bằng tay là một bài toán tưởng chừng không có lời giải. Không có máy móc, không có phương tiện hiện đại, vũ khí duy nhất của quân dân Vịnh Mốc chỉ là những chiếc cuốc chim, xẻng sắt và những đôi sọt mây. Ông Vy hồi tưởng về những đêm trắng dưới lòng đất: "Chúng tôi đào trong điều kiện thiếu oxy trầm trọng. Đèn dầu hỏa cháy không nổi vì không đủ khí, anh em phải vừa đào vừa quạt khí bằng tay. Mỗi nhát cuốc bổ xuống lớp đất đỏ basalt cứng như đá là một lần mồ hôi hòa cùng bụi đất nhão nhoét. Nhưng tuyệt nhiên không ai than vãn, vì chúng tôi biết, đào sâu thêm một mét là thêm một cơ hội sống cho đồng bào."

Điều khiến tôi kinh ngạc nhất trong lời kể của ông là sự tính toán khoa học đến lạ kỳ của những người "kỹ sư chân đất". Để đào được hệ thống địa đạo 3 tầng với độ sâu lên đến 30 mét, ông Vy và các đồng đội phải đo đạc bằng những phương pháp thô sơ nhưng chính xác tuyệt đối. Họ dùng dây dọi, dùng la bàn cũ và quan trọng nhất là kinh nghiệm nhìn thế đất. "Đào đến đâu, chúng tôi phải dùng sọt đưa đất lên đổ xuống biển ngay trong đêm để xóa dấu vết, tránh sự phát hiện của máy bay trinh sát địch. 2km đường hầm là hàng vạn khối đất đá được di chuyển hoàn toàn bằng đôi vai của dân làng," ông Vy vừa nói vừa mô phỏng lại động tác đào đất đầy nhọc nhằn.

Nhưng địa đạo Vịnh Mốc trong ký ức của ông không chỉ là những đường hầm tối tăm. Đó là một "tòa lâu đài" của sự sống. Ông kể về những hốc hầm nhỏ chỉ chừng vài mét vuông nhưng là mái ấm của cả một gia đình, về trạm y tế nơi những đứa trẻ cất tiếng khóc chào đời ngay giữa tiếng bom rung chuyển mặt đất, và về những lớp học ê a tiếng trẻ thơ dưới ánh đuốc. Chính ông Vy đã cùng dân làng thiết kế hệ thống giếng trời thông gió khéo léo để đảm bảo sự sống cho hàng trăm con người sinh hoạt liên tục dưới lòng đất suốt nhiều năm ròng.

Khi tôi hỏi điều gì đã giúp ông và dân làng hoàn thành khối lượng công việc khổng lồ ấy bằng tay, ông Vy mỉm cười, đôi mắt rưng rưng: "Đó là tình yêu đất, tình yêu làng cháu ạ. Chúng tôi đào hầm không phải để trốn chạy cái chết, mà để giữ gìn sự sống cho tương lai. Mỗi nhát cuốc khi ấy mang theo khát vọng hòa bình của cả một dân tộc."

Chia tay ông Lê Xuân Vy, bước ra khỏi hầm tối để đón nhận ánh nắng rực rỡ trên mặt biển Vịnh Mốc, tôi chợt hiểu rằng 2km đường hầm ấy không chỉ được đào bằng sắt thép, mà được đào bằng ý chí bất khuất của những con người không chịu khuất phục. Địa đạo Vịnh Mốc mãi mãi là một tượng đài bằng đất đỏ, kể về một huyền thoại có thật: nơi con người đã biến lòng đất sâu thẳm thành mái nhà ấm áp nhất thế gian.