CÂU CHUYỆN : "THẦN ĐÈN" CHẾ SÚNG KÍP DIỆT PHÁO BINH ĐỊCH NƠI RỪNG SÂU NGHĨA LỘ

Trong Chiến dịch Tây Bắc năm 1952, phân khu Nghĩa Lộ là một cứ điểm phòng ngự kiên cố của Pháp với nhiều trận địa pháo tầm xa. Để giúp du kích địa phương có vũ khí bắn tỉa tầm xa nhằm hạn chế sự hung hãn của lính pháo binh địch, ông Lường Văn Pán, thợ cả quân giới của bản mường, được giao nhiệm vụ cải tiến những khẩu súng kíp săn thú tầm ngắn thành súng bắn tỉa có độ chính xác cao.

Giữa hang đá ẩm ướt thiếu thốn đủ đường, cái khó nhất là làm sao kéo dài nòng súng và tạo rãnh xoắn bên trong nòng để tăng tầm bắn và độ ổn định của viên đạn. Ông Pán được anh em gọi là "Thần đèn quân giới" nhờ sáng kiến dùng những chiếc lò xo gá yên xe đạp cũ của Pháp, tôi qua lửa đỏ rồi uốn thẳng làm dụng cụ thông nòng, cào khía rãnh xoắn thủ công.

Mỗi lần thử nghiệm một khẩu súng mới là một lần đánh cược mạng sống với thần chết bởi nếu thuốc súng nhồi không đều hoặc nòng súng chịu lực kém, súng sẽ bị nổ băng khoang khóa nòng ngay lập tức. Một chiều cuối tháng 9, trong lúc bắn thử nghiệm mẻ súng cải tiến cuối cùng, một phát đạn bị kẹt làm khói đen bốc lên nghi ngút ở bệ cò. Ông Pán bình tĩnh bảo vệ anh em tránh ra sau bệ đá, một mình ông dùng chiếc kìm tự chế khéo léo gỡ hạt nổ an toàn. Sự gan dạ và tài hoa của ông đã giúp xưởng xuất xưởng hơn 50 khẩu súng kíp cải tiến tầm xa đúng hạn, giúp du kích hạ hàng loạt lính gác bốt, tạo điều kiện cho bộ đội chủ lực tiến vào giải phóng Nghĩa Lộ.