CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA LA THỊ TÁM – NGỌN HẢI ĐĂNG TRÊN TỌA ĐỘ CHẾT VÀ BÀI CA MỞ ĐƯỜNG ĐỒNG LỘC

Tác giả: Đặng Thị Diệu

Đơn vị: K23 - CNTT K23K, Trường Đại học Công nghệ thông tin & Truyền

thông Đại học Thái Nguyên

*LỜI NÓI ĐẦU

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng những câu chuyện được viết nên trong thời hoa

lửa vẫn còn nguyên sức lay động đối với mỗi thế hệ người Việt Nam hôm

nay. Là một người trẻ được lớn lên dưới bầu trời hòa bình, tôi tìm đến lịch sử

không phải để học thuộc lòng những con số hay những dòng niên biểu lạnh

lùng, mà bằng nhu cầu tự thân để đối thoại, thấu hiểu và chạm vào những

khoảng lặng thiêng liêng của quá khứ. Cuộc thi “Câu chuyện thời hoa lửa”

chính là cơ hội quý giá để thế hệ hôm nay soi bóng mình vào dòng chảy vĩ đại

của dân tộc, tự vấn bản thân trước những đỉnh cao của sự hy sinh.

Bài viết này là nén tâm nhang thành kính gửi đến Nữ anh hùng La Thị Tám –

người con gái trinh sát mặt đường đã đứng trên đỉnh cao điểm ngã ba Đồng

Lộc suốt những năm tháng chống Mỹ cứu nước khốc liệt. Giữa những giờ

phút ngột ngạt khi bom đạn cày xới nát từng tấc đất, hành động kiên cường

đứng giữa trận địa để đếm và cắm tiêu những quả bom chưa nổ của chị

không chỉ là một nhiệm vụ gan dạ, mà đã trở thành một biểu tượng bất tử về

lòng quả cảm của người phụ nữ Việt Nam. Qua câu chuyện ấy, tôi mong

muốn gửi gắm những suy ngẫm cá nhân về lý tưởng sống, về trách nhiệm

của tuổi trẻ hôm nay đối với những giá trị được đánh đổi bằng máu xương

của thế hệ đi trước.

Viết về La Thị Tám, với tôi, là một hành trình thức tỉnh tinh thần. Đó là lúc tôi

tự nhắc nhở mình rằng mảnh đất bình yên dưới chân chúng ta hôm nay từng

2

được nâng đỡ bởi những con người bằng xương bằng thịt nhưng mang ý chí

kiên cường hơn sắt thép. Hy vọng bài viết có thể chạm tới những tần số cảm

xúc chân thành của người đọc và góp thêm một tiếng nói nhỏ bé trong việc

giữ gìn, lan tỏa ngọn lửa tri ân dân tộc.

I. Từ đất nghèo Can Lộc đến hình hài một nhân cách

Có những con người không để lại dấu ấn bằng những lời tuyên ngôn mỹ

miều, mà bằng chính sự lặng lẽ đi qua giông bão và cách họ hiến dâng tuổi

trẻ cho đất nước một cách tự nhiên nhất. La Thị Tám là một con người như

thế. Chị sinh năm 1949 tại xã Vĩnh Lộc (nay là xã Khánh Vĩnh), huyện Can

Lộc, tỉnh Hà Tĩnh – dải đất miền Trung nắng cháy thịt da, nơi gió lào cát trắng

rèn giũa con người bằng sự khắc nghiệt của đất trời.

Tuổi thơ của La Thị Tám chìm trong nghèo khó và bom đạn của cuộc chiến

tranh phá hoại từ miền Bắc. Lớn lên giữa mảnh đất giàu truyền thống cách

mạng, những câu chuyện về lòng yêu nước và sự kiên cường của quê hương

đã sớm nhen nhóm trong lòng người con gái ấy một tình yêu đất nước nồng

nàn và ý chí tự lập sâu sắc. Đất cày Hà Tĩnh không cho chị sự nhung lụa,

nhưng đã đẽo gọt nên ở chị một vóc dáng mảnh mai nhưng dẻo dai như cây

tre ngà, một tâm hồn trong sáng, chất phác và gan dạ.

Ở La Thị Tám, ta không thấy hình ảnh một con người được đánh bóng bằng

những lý thuyết xa rời thực tế, mà là một nhân cách được nhào nặn từ chính

những bài học xương máu của đời sống lao động và lửa đạn quê hương. Sự

bình dị, nhẫn nại ấy lại chính là mạch nguồn sâu xa nuôi dưỡng một tinh thần

thép chấn động lòng người sau này.

II. Khi non sông cất tiếng gọi: Con đường người con gái mở đường bắt

đầu từ lòng dân

Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước bước vào giai đoạn khốc liệt nhất,

huyết mạch giao thông miền Trung trở thành mục tiêu đánh phá hủy diệt của

không quân Mỹ. Tiếng gọi của non sông lúc bấy giờ vang lên từ những cung

đường rách nát vì bom cày, từ những đoàn xe chở hàng chi viện cho miền

Nam đang bị tắc nghẽn giữa đại ngàn.

Năm 1967, ở tuổi 18 đẹp nhất của đời người, La Thị Tám tình nguyện gia

nhập lực lượng Thanh niên xung phong chống Mỹ cứu nước, biên chế vào

Đội 25, Đại đội 2, Giao thông vận tải Hà Tĩnh. Chị được giao nhiệm vụ làm

3

chiến sĩ trinh sát mặt đường tại ngã ba Đồng Lộc – "tọa độ chết" nơi túi bom

của kẻ thù trút xuống mỗi ngày. Trong đơn vị, chị mộc mạc, lặng lẽ chịu đựng

nắng sương, bền bỉ bám trụ mặt đường, không nổi bật bởi những bài phát

biểu hào nhoáng nhưng luôn quyết liệt trong hành động.

Đồng đội thường kể rằng, cô gái nhỏ nhắn ấy tuy ít nói nhưng ánh mắt luôn

ngời lên sự can trường kỳ lạ. Đó là ánh nhìn của một người đã chọn đối mặt

với hiểm nguy, chọn đứng ở nơi mà ranh giới giữa sự sống và cái chết chỉ

mỏng như một sợi tóc, một lòng đặt sự thông suốt của mạch đường và độc

lập của Tổ quốc lên trên hết.

III. Những năm tháng lửa thử vàng: Chiến tranh và sự trưởng thành của

một con người

Ngã ba Đồng Lộc những năm 1967 - 1968 là một chiếc lò luyện kim tàn khốc

thử thách tận cùng bản lĩnh của con người. Đây là yết hầu giao thông độc

đạo, nơi mỗi ngày phải hứng chịu hàng ngàn quả bom đủ các kích cỡ trút

xuống nhằm cắt đứt sự chi viện cho tiền tuyến. Đất đá ở Đồng Lộc bị xới lên,

quay cuồng trong khói thuốc súng khét lẹt, không một ngọn cỏ nào có thể mọc

nổi.

Trong hoàn cảnh khốc liệt ấy, La Thị Tám đã trưởng thành vượt bậc như một

nhành hoa lửa được tôi luyện qua lò than đỏ. Nhiệm vụ của một chiến sĩ trinh

sát mặt đường là đứng trên đồi cao vào ban ngày, dùng ống kính theo dõi

máy bay địch, đếm kỹ từng quả bom trút xuống, định vị chính xác vị trí những

quả bom chưa nổ (bom nổ chậm) để cắm tiêu, báo hiệu cho lực lượng công

binh đến phá hủy và dẫn đường cho xe qua an toàn.

Trải qua những chuỗi ngày "khoét núi, ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt", đối mặt

với sức ép của hàng trăm loạt bom nổ bên cạnh, tai chị nhiều lần bị chấn

động ù đặc, đất đá phủ kín mái tóc thanh xuân. Nhưng hiểm nguy không làm

giảm đi ý chí của người con gái ấy. Chiến tranh tàn nhẫn đã lấy đi tuổi trẻ yên

bình, nhưng cũng chính tại nơi lằn ranh sinh tử ấy, vẻ đẹp kiên cường, sự

nhẫn nại và tinh thần xả thân vì nghĩa lớn của chị đã được bộc lộ một cách

trọn vẹn nhất.

IV. Khoảnh khắc bất tử: Ngọn hải đăng rực sáng giữa túi bom Đồng Lộc

Suốt 200 ngày đêm ròng rã, người ta luôn thấy bóng dáng một cô gái nhỏ

nhắn đứng hiên ngang trên đỉnh đồi lộng gió, đỉnh cao nhất của ngã ba Đồng

4

Lộc. Chị đứng đó, trơ trọi giữa trời đất, làm mục tiêu cho những trận oanh tạc,

nhưng cũng là điểm tựa tinh thần cho cả mặt trận. Mỗi khi máy bay địch lao

tới khạc đạn, xối bom, trong khi mọi người phải tìm nơi ẩn nấp thì La Thị Tám

phải mở to mắt ra để nhìn, để đếm, để nhớ.

Quyết định đứng trên cao điểm không chờ đợi một mệnh lệnh khô khan nào

từ bên ngoài, nó đến từ nội tâm chị, nhanh như một bản năng nhưng vững

vàng như một niềm tin tuyệt đối vào ngày chiến thắng. Chị dồn hết tinh thần

vào từng vệt khói bom. Trận địa nổ tung, đất trời chao đảo, có những lúc bom

nổ quá gần hất tung chị xuống hố bom, đồng đội phải đào đất lên để cứu.

Nhưng cứ vừa tỉnh lại, rũ sạch bùn đất trên người, chị lại leo lên đỉnh đồi, tiếp

tục cầm cọc tiêu lao vào trận địa đang mịt mù khói độc để cắm vào vị trí bom

nổ chậm.

Trong khoảnh khắc ngột ngạt và căng thẳng của chiến trường, hành động

chạy bộ giữa bãi bom chưa nổ của chị như một nét vẽ thách thức cái chết.

Thân hình mảnh mai ấy đã trở thành một chiếc cọc tiêu sống, một ngọn hải

đăng bằng xương bằng thịt dẫn đường cho các đoàn xe vượt qua tọa độ chết

để tiến vào Nam. Sự gan dạ của chị đã truyền ngọn lửa quyết tâm cho hàng

ngàn thanh niên xung phong, công binh đồng loạt xông ra san lấp hố bom, giữ

vững mạch máu giao thông thông suốt chưa một giờ bị nghẽn.

V. Ánh nhìn của người ở lại: Sự im lặng nặng hơn tiếng súng

Khi những trận bom tạm dứt, khói súng tan dần trên ngã ba Đồng Lộc, không

gian bỗng rơi vào một khoảng lặng kỳ lạ. Nhìn từ dưới trận địa lên đỉnh đồi,

thấy bóng dáng La Thị Tám vẫn đứng vững vàng, người ta không hô vang

những khẩu hiệu hào nhoáng, không reo cười trọn vẹn. Chỉ có một sự im lặng

kéo dài đến nhói lòng của những người đồng đội, một sự im lặng của lòng

khâm phục và biết ơn vô hạn.

Những người lái xe qua ngã ba nhìn lên đỉnh đồi, thấy bóng chị xõa tóc trong

hoàng hôn, ai nấy đều thắt tim lại. Họ hiểu sâu sắc rằng, nếu không có đôi

mắt thức trắng đêm ngày của chị để đếm bom, nếu không có những chiếc cọc

tiêu được cắm bằng cả mạng sống của chị trên trận địa, thì cabin xe của họ

đã tan tành dưới hố bom sâu và máu của biết bao đồng đội đã phải đổ xuống

cung đường này.

Trong ký ức của những người ở lại và những đoàn quân ra trận năm ấy, hình

ảnh La Thị Tám không còn là một cá nhân, mà đã hóa thân thành một biểu

tượng. Biểu tượng về người con gái đứng trên đỉnh dốc, người đã được nhạc

5

sĩ Huy Thục gói trọn vào những nốt nhạc bất hủ: "Ơi người con gái dũng cảm,

đại đội dũng cảm... như ngôi sao ban chiều, như ngọn lửa bùng cháy..."

VI. Từ một con người đến biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách

mạng

Sự kiên cường của La Thị Tám vượt ra khỏi phạm vi giá trị kỹ thuật của một

công việc trinh sát đếm bom, mà nó mang chiều sâu đạo đức và giá trị tinh

thần vĩnh cửu của dân tộc. Hành động đứng vững trên đỉnh đồi giữa mưa

bom bão đạn là kết tinh cao độ nhất của tinh thần “Quyết tử cho Tổ quốc

quyết sinh” – thứ triết lý sống sẵn sàng từ bỏ sự an toàn cá nhân để đổi lấy

sự thông suốt của con đường, sự toàn vẹn của tiền tuyến.

Năm 1970, chị vinh dự được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh

hùng Lực lượng vũ trang nhân dân khi mới vừa tròn 21 tuổi. Nhưng hơn cả

những danh hiệu được ghi trên giấy tờ văn bản, La Thị Tám đã trở thành một

thước đo đạo đức, một bài học sống động của người con gái Việt Nam thời

đại đại nghĩa: Sống giản dị, chiến đấu kiên cường và cống hiến tuổi xuân một

cách cao thượng không một lời đòi hỏi.

VII. Dư âm lịch sử: Khi mắt người soi sáng cả non sông

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ những ngày ngã ba Đồng Lộc chìm trong

khói lửa bom đạn, lớp bụi thời gian có thể phủ mờ nhiều dấu vết của chiến

tranh năm cũ, những hố bom xưa giờ đã xanh mướt thông reo và đồng lúa,

nhưng ký ức về người con gái đếm bom trên đỉnh đồi thì vẫn vẹn nguyên giá

trị.

Đứng trước sự hối hả, nhộn nhịp của cuộc sống thời hiện đại, mỗi lần nhắc

đến tên chị, lòng người lại tự nhiên lặng đi. Đó không phải là nỗi đau bi lụy

của quá khứ, mà là một câu hỏi trăn trở trực diện dội vào hiện tại: Chúng ta

sẽ sống như thế nào cho xứng đáng với những con người đã dùng cả tuổi trẻ

của mình làm ngọn hải đăng dẫn lối cho dân tộc bước qua bóng tối chiến

tranh?

VIII. Thân người ngã xuống, Tổ quốc đứng lên

Trong dòng chảy lịch sử Việt Nam, có những chiến công rực rỡ được ghi lại

bằng những trận đánh tiêu diệt gọn quân thù. Nhưng cũng có những chiến

6

công được ghi bằng sự gan góc đối đầu với tử thần, bằng tư thế của con

người đứng cao hơn bom đạn để bảo vệ sự sống. La Thị Tám thuộc về loại

chiến công thứ hai – lặng lẽ, khốc liệt nhưng có sức ám ảnh và lan tỏa mãnh

liệt đến muôn đời sau. Một đôi mắt mở to để giữ cho mạch đường không

nhắm lại. Một thân hình nhỏ bé đứng vững giữa túi bom để non sông có thể

mở ra một trang sử tự do rực rỡ.

Là một người trẻ của thế hệ hôm nay, khi đặt bút viết về "thời hoa lửa" của

anh hùng La Thị Tám, tôi không khỏi tự soi rọi lại lý tưởng sống của chính

mình. Thời bình không bắt chúng ta phải đứng trên đỉnh đồi đếm bom nổ

chậm, không đòi hỏi chúng ta phải lấy thân mình làm cọc tiêu giữa bãi mìn

khốc liệt. Nhưng cuộc sống hôm nay đòi hỏi thế hệ trẻ phải dũng cảm đối mặt

và đập tan những "tọa độ chết" của sự ích kỷ, vô cảm, lười biếng, biết sống

có trách nhiệm hơn với bản thân, gia đình và cộng đồng.

Hình ảnh anh hùng La Thị Tám đứng hiên ngang trên đỉnh đồi Đồng Lộc sẽ

mãi là ngọn đuốc rực lửa soi đường. Lịch sử không yêu cầu chúng ta phải hy

sinh da thịt như thế hệ đi trước, nhưng lịch sử đòi hỏi chúng ta phải sống một

cuộc đời xứng đáng với sự hy sinh ấy. Và chính trong lòng biết ơn sâu sắc

đó, linh hồn người con gái năm xưa vẫn tiếp tục sống – không chỉ trong

những trang sách vở, mà là tiếng gọi thức tỉnh lương tri của mỗi thế hệ người

Việt hôm nay và mai sau.

Nữ Anh hùng La Thị Tám Nữ Anh hùng La Thị Tám

*NGUỒN TÀI LIỆU:

- Hình ảnh “Nữ Anh hùng La Thị Tám”: Báo dân trí

7

- Hình ảnh “Nữ Anh hùng La Thị Tám-nguyên mẫu trong nhạc phẩm

“Người con gái sông La””: Báo Công an Thành Phố Hồ Chí Minh