Câu chuyện thời hoa lửa: Nguyễn Đức Cảnh – Người thắp ngọn lửa cách mạng từ quê lúa Thái Bình
Câu chuyện thời hoa lửa: Nguyễn Đức Cảnh – Người thắp ngọn lửa cách mạng từ quê lúa Thái Bình
Giữa những năm tháng sục sôi phong trào đấu tranh của dân tộc, mảnh đất Thái Bình (nay là Hưng Yên) – vốn hiền hòa với ruộng lúa thẳng cánh cò bay – lại sinh ra những con người có ý chí sắt đá và lòng yêu nước nồng nàn. Trong số đó, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh (1908–1932) là một trong những người con ưu tú nhất.
Cuộc đời ông, dù chỉ kéo dài 24 năm ngắn ngủi, nhưng đã kịp trở thành ngọn lửa tiên phong mở đường cho phong trào công nhân, phong trào đấu tranh cách mạng ở miền Bắc những năm đầu thế kỷ XX.
Người con quê lúa và hạt giống cách mạng nảy mầm từ rất sớm.
Sinh ra tại xã Diêm Điền (nay thuộc huyện Thái Thụy, Thái Bình), Nguyễn Đức Cảnh lớn lên trong bối cảnh đất nước chìm trong ách đô hộ của thực dân Pháp. Trên cánh đồng quê mình, ông chứng kiến cảnh cha mất sớm, mẹ lam lũ kiếm sống, nông dân bị sưu thuế đè nặng, đời sống nhân dân lầm than.
Nhưng chính mảnh đất ấy đã hun đúc trong ông ý chí không chịu khuất phục. Từ tuổi thiếu niên, Nguyễn Đức Cảnh đã sớm bộc lộ tinh thần ham học, tư duy sắc bén, đặc biệt là sự nhạy cảm trước nỗi đau của đồng bào.
Năm 1925 – khi mới 17 tuổi, ông bắt đầu tham gia các hoạt động yêu nước tại Hải Phòng và nhanh chóng trở thành nhân tố quan trọng trong phong trào công nhân nơi đây. Tinh thần tuổi trẻ ấy đã mở ra con đường đấu tranh mà ông sẽ đi đến cuối đời.
Chạm ngòi lửa cách mạng – Nhà lãnh đạo phong trào công nhân trẻ tuổi
Những năm sau đó, Nguyễn Đức Cảnh trở thành một trong những người Việt Nam đầu tiên tiếp cận và truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin.
Năm 1929, ở tuổi 21, ông là một trong những người sáng lập Đông Dương Cộng sản Đảng, tổ chức tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam. Cũng trong năm này, ông giữ vai trò bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ, trực tiếp lãnh đạo phong trào công nhân Hải Phòng, Nam Định, Thái Bình và nhiều tỉnh đồng bằng sông Hồng.
Không chỉ là người tổ chức tài năng, Nguyễn Đức Cảnh còn được biết đến với tư duy sắc sảo cùng khả năng thuyết phục đặc biệt. Ông viết báo, làm truyền đơn, vận động công nhân bãi công — tất cả trong điều kiện bị mật thám Pháp truy lùng ráo riết.
Nhiều nhà nghiên cứu sau này nhận định:
“Nếu tuổi đời dài hơn, Nguyễn Đức Cảnh sẽ là một trong những lãnh tụ lớn nhất của Đảng ta giai đoạn đầu cách mạng.”
Khoảnh khắc bi tráng: Ngã xuống tuổi hai mươi tư nhưng tinh thần còn mãi
Năm 1931, trong một đợt truy quét gắt gao, ông bị thực dân bắt tại Hải Phòng. Dù bị tra tấn vô cùng dã man, ông vẫn một mực giữ khí tiết người cộng sản, không khai nửa lời về tổ chức.
Ngày 31/7/1932, thực dân Pháp xử chém Nguyễn Đức Cảnh tại trường đấu Hải Phòng. Trước giây phút hy sinh, chàng trai 24 tuổi vẫn bình thản, đọc câu thơ được đồng đội ghi lại:
“Chết vì Tổ quốc, chết vinh quang
Lòng ta sung sướng chí ta vàng…”
Người chứng kiến thời đó kể rằng, ông đi vào pháp trường với dáng đi hiên ngang, không một chút run sợ. Đó là khoảnh khắc khiến không chỉ đồng bào, mà cả những người lính canh khiếp sợ trước ý chí của người thanh niên đến từ vùng quê lúa.
Hơn 90 năm đã qua, ngọn lửa ấy vẫn được kể lại.
Chùm ảnh tư liệu
Ảnh tư liệu của bài viết.
Ngày nay, tên tuổi Nguyễn Đức Cảnh được đặt cho nhiều trường học, tuyến đường, khu di tích ở Hải Phòng, Thái Bình, Hà Nội. Nhưng quan trọng hơn, những câu chuyện về ông vẫn được thế hệ trẻ nhắc đến như một biểu tượng của lòng dũng cảm, trí tuệ và sự trung thành tuyệt đối với lý tưởng.
Các hoạt động giáo dục lịch sử, các chương trình tham quan di tích Xã ủy Bắc Kỳ hay đài tưởng niệm ở Hải Phòng đều góp phần giúp ký ức ấy không bao giờ bị lãng quên.
Ở Thái Bình, quê ông, những câu chuyện về “người con kiên trung của đất Mẫu” vẫn được truyền lại trong các buổi ngoại khóa, các bài học lịch sử địa phương — như một cách nhắc nhở rằng mảnh đất hiền hòa này từng sản sinh ra những con người làm rạng danh dân tộc
Ý nghĩa: Lưu giữ câu chuyện thời hoa lửa để soi sáng hôm nay
Câu chuyện về Nguyễn Đức Cảnh không chỉ là tiểu sử của một người cộng sản trẻ tuổi. Đó là minh chứng cho sức mạnh của trí tuệ Việt, ý chí Việt và tinh thần dấn thân của lớp thanh niên trong thời kỳ đất nước đứng giữa sống – còn.
Trong bối cảnh xã hội hiện đại, khi giới trẻ đứng trước nhiều lựa chọn và cám dỗ, việc lưu giữ và kể lại những câu chuyện thời hoa lửa càng có ý nghĩa lớn:
Để nhắc chúng ta biết rằng tự do hôm nay không phải món quà sẵn có, mà được đổi bằng máu và tuổi trẻ của nhiều thế hệ
Để khơi dậy ý thức trách nhiệm với quê hương, đất nước.
Để giáo dục lòng biết ơn và sự trân trọng giá trị hòa bình.
Bởi lịch sử, nếu không được kể lại, sẽ nhạt dần. Và những ngọn lửa như Nguyễn Đức Cảnh, nếu không được nhắc đến, sẽ bị thời gian lấp phủ.
Việc giữ gìn câu chuyện thời hoa lửa chính là gìn giữ căn cốt tinh thần của dân tộc Việt Nam - một dân tộc nhỏ bé nhưng bất khuất, luôn vươn lên trong thử thách, và chưa bao giờ chịu khuất phục trước bất kỳ thế lực nào.
