Câu chuyện về các liệt sĩ của Đội liên lạc Nguyễn Ngọc Nại
* Dẫn dường cho Trung đoàn Thủ đô rút ra khỏi trung tâm thành phố và bảo vệ cho Trung đoàn sang Xuân Canh an toàn.
Làng Bắc Biên, quê hương của các chiến sĩ đội liên lạc xưa có tên là làng An Xá. Năm 1014, vua Lý Thái Tổ mở rộng kinh thành Thăng Long nên cho di dân làng An Xá ra bãi bồi sông Hồng. Đến năm 1132, vua Lý Thần Tông đi kinh lý làng An Xá vào lúc nước lên to nên cho đổi tên làng An Xá thành Cơ Xá. Năm 1911, dân làng xin đổi Cơ Xá thành Phúc Xá (thuộc tổng Phúc Lâm, huyện Hoàn Long, tỉnh Hà Đông). Năm 1942, Phúc Xá thuộc Đại lý Hoàn Long, ngoại thành Hà Nội. Tháng 5/1946, Phúc Xá thuộc khu Hồng Hà là một trong 17 khu nội thành. Chuẩn bị kháng chiến, Phúc Xá tổ chức một trung đội tự vệ bảo vệ quê hương (lúc đó gồm Bắc Biên, Trung Hà, Tây Biên do ông Nguyễn Minh Tiến làm chủ tịch Ủy ban bảo vệ (sau đổi là Ủy ban Hành chính Kháng chiến).
Đêm 19/12/1946, tự vệ Phúc Xá cùng quân dân Hà Nội vùng lên kháng chiến. Sau một tháng chiến đấu, theo lệnh của Ban chỉ huy Trung đoàn Thủ đô, Đội liên lạc Phúc Xá được thành lập thay thế Đội liên lạc Trúc Bạch - Lãng Bạc đã rút lên Nhật Tân (do địch chiếm ô Yên Phụ ngày 25/1/1947). Đội có 16 chiến sĩ được chọn lựa từ tự vệ và công an Phúc Xá do Nguyễn Ngọc Nại, Tự vệ chiến đấu của trung đội Tô Hiệu làm Đội trưởng. Lúc này, Bắc Biên cũng không còn an toàn nên các anh rút đi và đóng quân ở chùa Tàm Xá. Đội có nhiệm vụ liên lạc, tiếp tế cho Trung đoàn Thủ đô đang chiến đấu giũa vòng vây kẻ thù.
Sau 2 tháng chiến đấu, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trên giao, Trung đoàn phải rút ra hậu phương để bảo toàn lực lương; nhưng rút theo đường nào khi địch đã chốt giữ ô Yên Phụ và Nhật Tân ở phía bắc,Vĩnh Tuy ở phía nam? Giữa lúc Ban chỉ huy Trung đoàn đang lúng túng thì đêm 15/2, Đội liên lạc vào tiếp tế chuyến cuối cùng. Các anh đã báo cáo với ông Lê Trung Toản, Chỉnh ủy Trung đoàn Thủ đô con đường mà đêm đêm, đội vẫn vượt vọng gác của địch lọt đi vào an toàn. Đêm 17/2/1947, Đội liên lạc đã dẫn đường cho Trung đoàn từ đình Phất Lộc ra Cột đồng hồ, qua gầm cầu Long Biên rồi men chân đê lên Tứ Tổng lội sông đến xóm Vạn Ngọc. Ở đây có quãng sông phân cách Bãi Giữa nên dân chở các chiến sĩ đi thuyền con, cập bến sang Tam Lạc trong đêm, rồi hành quân tiếp giữa ngàn dâu Tàm Xá đến điểm tập kết. Theo ông Lê Trung Toản, khoảng 3 giờ sáng 18/2/1947, trong sương mù dày đặc, những chiếc thuyền tam bản và thuyền gỗ lớn của dân Tàm Xá, Tam Lạc từ bến đò Tàm Xá vun vút qua sông sang Xuân Canh (thuộc đất Phúc Yên, từ năm 1961 thuộc Đông Anh). Mờ sáng 19/2/1947, địch huy động lực lượng thủy - lục- không quân truy kích Trung đoàn Thủ đô. Đội trưởng Nguyễn Ngọc Nại phân công 2 đội viên nhanh chóng đưa nốt các chiến sĩ của Trung đoàn sang sông, anh và 7 đội viên ở lại chiến đấu bảo vệ cho Trung đoàn, tiêu diệt 17 tên địch. Các anh đã hi sinh anh dũng trong trận đánh quyết liệt trên ngàn dâu Tàm Xá.
