Châu Văn Liêm (4)

ANH HÙNG CHÂU VĂN LIÊM – NGƯỜI THẦY GIÁO

CỘNG SẢN VÀ NGỌN ĐUỐC TIÊN PHONG

CỦA CÁCH MẠNG NAM KỲ

Trong những trang sử vàng của dân tộc Việt Nam, đồng chí Châu Văn Liêm hiện thân như một biểu tượng rực sáng của người trí thức yêu nước, một trong những "hạt giống đỏ" đầu tiên của Đảng. Với tinh thần dấn thân không mệt mỏi, ông đã chuyển mình từ một người thầy giáo mẫu mực trở thành một nhà lãnh đạo cách mạng kiên trung, hiến dâng trọn vẹn tuổi thanh xuân cho độc lập tự do.

Thời niên thiếu và chí hướng của người trí thức trẻ

Đồng chí Châu Văn Liêm sinh ngày 29-6-1902 tại làng Thới Thạnh, quận Ô Môn, tỉnh Cần Thơ (nay là huyện Thới Lai, TP Cần Thơ),. Sinh ra trong một gia đình Nho học nghèo nhưng giàu lòng hiếu học, ngay từ nhỏ ông đã sớm bộc lộ sự thông minh, cần cù và tinh thần tự học đáng nể. Sau khi được học chữ Nho và chữ Quốc ngữ tại quê nhà, ông lên Cần Thơ và sau đó là Mỹ Tho để tiếp tục con đường học vấn.

Năm 1922, với tấm bằng Thành chung loại ưu, ông vào học tại trường Sư phạm Đông Dương tại Sài Gòn và tốt nghiệp năm 20 tuổi,. Đây là giai đoạn quan trọng hình thành nên tư tưởng yêu nước của người trí thức trẻ khi ông bắt đầu tiếp xúc với những luồng tư tưởng mới và trăn trở trước nỗi đau mất nước.

“Thầy Châu Nhứt” – Gieo mầm yêu nước trên bục giảng

Được bổ nhiệm về dạy tại trường Long Xuyên, thầy giáo Châu Văn Liêm nhanh chóng nổi tiếng là người dạy giỏi, hết lòng vì học trò. Sự tận tâm của ông được bà con quý mến gọi bằng cái tên thân thương là “thầy Châu Nhứt” – có nghĩa là thầy giáo dạy lớp Nhất giỏi nhất vùng. Tuy nhiên, bục giảng không chỉ là nơi truyền thụ kiến thức mà còn là nơi ông khơi gợi lòng tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ.

Do tham gia đấu tranh phản đối thái độ vô trách nhiệm của các đốc học người Pháp, ông bị điều động về một ngôi trường xa xôi ở làng Long Điền. Dù ở đâu, ông cũng dành thời gian mở lớp xóa mù chữ đêm cho người nghèo, vận động nhân dân giúp đỡ nhau. Đỉnh điểm của tinh thần đấu tranh là vào năm 1926, ông đã vận động học sinh làm lễ truy điệu và bãi khóa để tang chí sĩ Phan Châu Trinh, một sự kiện làm chấn động giới cầm quyền thực dân lúc bấy giờ.

Người thắp lửa cho phong trào cách mạng Cần Thơ và Nam Kỳ

Nhận thấy cần có một tổ chức để quy tụ sức mạnh, ngày 7-9-1926, tại chùa Minh Sư (Bình Thủy, Cần Thơ), đồng chí Châu Văn Liêm đã cùng các đồng chí Trần Ngọc Quế, Trần Minh Quân và nhiều người bạn cùng chí hướng thành lập “Việt Nam phục quốc Đảng”. Đây là một trong những tổ chức yêu nước ra đời sớm nhất tại tỉnh Cần Thơ, đặt nền móng cho phong trào đấu tranh có tổ chức.

Để phục vụ cách mạng, ông không ngần ngại vận động gia đình bán toàn bộ tài sản để góp vốn thành lập trường tư thục “Sa Đéc học đường”. Ngôi trường này không chỉ là nơi đào tạo cán bộ dân vận mà còn là điểm hẹn bí mật của các nhà cách mạng,. Năm 1927, ông gia nhập Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội và nhanh chóng trở thành Bí thư Tỉnh bộ Long Xuyên (1928), rồi được bầu vào Ban Thường vụ Kỳ bộ Nam Kỳ,.

Người đại biểu tại Hội nghị thành lập Đảng

Năm 1929, với tư cách là Bí thư Ban Lâm thời An Nam Cộng sản Đảng, đồng chí Châu Văn Liêm mang trong mình trọng trách thống nhất các tổ chức cộng sản. Ngày 3-2-1930, ông vinh dự là một trong các đại biểu chính thức tham gia Hội nghị hợp nhất Đảng tại Hương Cảng, Trung Quốc, dưới sự chủ trì của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc.

Sự kiện này đánh dấu một bước ngoặt vĩ đại của cách mạng Việt Nam. Sau khi về nước, ông tiếp tục nhiệm vụ phụ trách liên tỉnh Gia Định – Chợ Lớn, trực tiếp lãnh đạo quần chúng đấu tranh chống lại sưu cao thuế nặng và sự áp bức của thực dân.

Sự hy sinh bất tử tại Đức Hòa

Ngày 4-5-1930, đồng chí Châu Văn Liêm trực tiếp lãnh đạo cuộc biểu tình của hàng ngàn nhân dân từ Đức Hòa kéo lên Chợ Lớn,. Giữa vòng vây của lính Pháp, người thanh niên 28 tuổi ấy đã bình tĩnh đứng lên mô đất cao, dùng tiếng Pháp đanh thép dõng dạc trình bày các yêu sách chính đáng của dân chúng.

Hoảng sợ trước khí thế của quần chúng và sự can trường của người lãnh đạo, quân Pháp đã xả súng vào đoàn người biểu tình. Đồng chí Châu Văn Liêm đã anh dũng hy sinh ngay tại hiện trường khi tuổi đời mới chỉ 28. Sự ra đi của ông là một mất mát to lớn nhưng đã trở thành ngọn đuốc rực sáng, thôi thúc tinh thần đấu tranh của đồng bào khắp Nam Bộ, dẫn đến những thắng lợi vẻ vang sau này như cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ.

Sống mãi trong lòng dân tộc

Cuộc đời của anh hùng Châu Văn Liêm là một bản hùng ca về tinh thần “Sống đẹp, chết anh hùng”. Để ghi nhớ công ơn của ông, tên của người thầy giáo cách mạng đã được đặt cho những đại lộ lớn và những ngôi trường uy tín nhất tại Cần Thơ, TP. Hồ Chí Minh và Long Xuyên.

Đặc biệt, tại Cần Thơ, ngôi trường THPT Châu Văn Liêm (trước đây là Collège de Cần Thơ) vinh dự mang tên ông như một lời nhắc nhở thế hệ trẻ về sự hy sinh cao cả của lớp cha anh,. Hình ảnh người trí thức trẻ dấn thân vào thời hoa lửa vẫn luôn là nguồn cảm hứng bất tận cho thế hệ hôm nay và mai sau trong sự nghiệp xây dựng quê hương đất nước ấm no, hạnh phúc.