Châu Văn Liêm (6)

CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA

CHÂU VĂN LIÊM - VIÊN ĐẠN ĐÁNH THỨC MỘT THẾ HỆ

Lịch sử dân tộc Việt Nam chưa bao giờ là một cuốn tiểu thuyết lãng mạn, nó được viết nên bằng máu, bằng những thân xác ngã xuống, bằng sự tàn khốc trần trụi của chiến tranh và ách đô hộ trải dài nghìn năm. Khi nhắc đến cụm từ “Thời hoa lửa”, người ta thường dễ bị cuốn vào những mỹ từ ca ngợi mà đôi khi quên mất đi cái giá thực sự, cái giá đẫm máu mà thế hệ cha anh đã phải trả. Đứng ở cương vị một người thanh niên đang sống trong thời bình, tôi không muốn nhìn về quá khứ qua lăng kính mờ ảo hay vòng vo che đậy những đau thương. Tôi muốn nhìn thẳng vào sự thật, nhìn thẳng vào cuộc đời và cái chết của người chiến sĩ cách mạng Châu Văn Liêm – người con ưu tú của đất Tây Đô – để tự hỏi mình: “Nếu phải đối diện với cái chết ngay trước mắt, bao nhiêu người trong chúng ta dám bước tới?”

Đồng chí Châu Văn Liêm (1902 – 1930), tại làng Thới Thạnh, huyện Ô Môn, tỉnh Cần Thơ. Xuất thân trong một gia đình Nho giáo, ông mang trong mình nền tảng tri thức vững chắc. Tốt nghiệp trường Sư phạm Sài Gòn, Châu Văn Liêm trở thành một thầy giáo, mang trên vai sự kỳ vọng của gia đình và sự kính trọng của xã hội. Dưới thời thực dân Pháp cai trị, một trí thức như ông có đầy đủ đặc quyền để chọn một lối sống “Vinh thân phì gia”. Ông hoàn toàn có thể nhắm mắt làm ngơ trước cảnh đồng bào rên xiết dưới đòn roi, an phận làm một viên chức mẫn cán, hưởng lương, lập gia đình và sống một cuộc đời êm ấm. Nhưng thực tế luôn tàn nhẫn, và những người có tri thức sâu sắc thì không thể tự lừa dối chính mình. Châu Văn Liêm hiểu rằng, không thể có một nền giáo dục khai phóng thực sự nào được xây dựng trên một đất nước đang bị xiềng xích nô lệ. Ông chọn từ bỏ bục giảng yên bình để bước vào con đường chông gai nhất: Làm cách mạng giải phóng dân tộc.

Quyết định dấn thân của ông không phải là sự bồng bột của tuổi trẻ. Đó là một sự lựa chọn đầy lý trí. Ông gia nhập Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội, đi khắp Nam Kỳ lục tỉnh để gầy dựng cơ sở. Sự quyết liệt ấy đã đưa ông trở thành một trong những người sáng lập An Nam Cộng sản Đảng. Tầm vóc của ông được minh chứng khi vào tháng 2 năm 1930, ông là đại biểu chính thức dự Hội nghị hợp nhất tại Hương Cảng (Hồng Kông) do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc chủ trì, trực tiếp khai sinh ra Đảng Cộng sản Việt Nam - một thầy giáo trẻ từ miền Tây sông nước đã góp phần xoay chuyển bánh xe lịch sử của cả dân tộc.

Tuy nhiên, đỉnh cao bi tráng và cũng là hiện thực khốc liệt nhất trong cuộc đời Châu Văn Liêm nằm lại ở một ngã tư bụi bặm: Ngã tư Đức Hòa, tỉnh Long An. Tháng 3 năm 1930, sau khi dự hội nghị về nước, ông lao ngay vào trận tuyến lãnh đạo phong trào đấu tranh của quần chúng. Ngày 4 tháng 5 năm 1930, dưới sự áp bức bóc lột đến tận xương tủy của chế độ thực dân, hơn ngàn nông dân Đức Hòa đã phẫn nộ đứng lên biểu tình chống sưu thuế. Họ đi đòi quyền sống với hai bàn tay trắng. Đối diện với họ là bộ máy đàn áp được trang bị tận răng: lính mã tà, cảnh sát Pháp với súng đạn đã lên nòng…

Với cương vị là người lãnh đạo, Châu Văn Liêm không hề chọn cách lùi lại phía sau để bảo toàn mạng sống, cũng không chỉ đạo an toàn từ xa. Khi đoàn biểu tình bị chặn lại và cảnh sát bắt đầu chĩa súng đe dọa, ông đã chọn bước lên tuyến đầu tiên. Ông đứng thẳng người, trực diện đối mặt với tên cảnh sát Pháp. Bằng tiếng Pháp lưu loát và khí phách của một người không còn sợ cái chết, ông lớn tiếng vạch trần tội ác của chế độ thực dân, yêu cầu chúng không được đàn áp nông dân và kêu gọi binh lính người Việt đừng nổ súng vào đồng bào mình. Nhưng thực tế không có phép màu, kẻ thù của dân tộc không có lòng trắc ẩn, tên cảnh sát đã lạnh lùng chĩa súng và bóp cò.

Viên đạn tàn ác ấy xuyên qua người thanh niên 28 tuổi. Châu Văn Liêm ngã xuống ngay giữa hàng ngũ của đồng bào mình. Không có sự lãng mạn nào, chỉ có máu thịt đổ xuống mặt đường cằn cỗi. Ông hy sinh khi tuổi đời còn quá trẻ, mang theo những khát vọng chưa thành về một Việt Nam độc lập. Nhưng viên đạn của kẻ thù không dập tắt được phong trào, trái lại, cái chết trực diện, không hề nao núng của ông đã xé toạc lớp mặt nạ giả nhân giả nghĩa của chính quyền “bảo hộ”, thổi bùng lên ngọn lửa căm hờn và ý chí quật cường của cả Nam Kỳ lục tỉnh.

Hôm nay, khi ngồi trong không gian yên bình của giảng đường đại học, giữa thành phố nhộn nhịp, tiếp xúc với những công nghệ tiên tiến, với dữ liệu và trí tuệ nhân tạo,… Tôi tự nhìn lại bản thân và thế hệ mình, xấp xỉ cái tuổi 28 mà Châu Văn Liêm đã nằm lại nơi chiến trường. Đôi khi, thanh niên chúng ta lại dễ dàng gục ngã trước những áp lực vô hình của cuộc sống hiện đại: một bài thi điểm kém, một thất bại trong công việc, hay những bế tắc trong việc định vị bản thân… Chúng ta chìm đắm trong những giá trị ảo, than vãn về những khó khăn nhỏ nhặt, và đôi lúc tỏ ra thờ ơ với những vấn đề chung của đất nước. Nhưng lịch sử về Châu Văn Liêm như một cái tát thẳng vào sự yếu mềm đó. Nó nhắc nhở tôi rằng, sự bình yên mà tôi đang có để theo đuổi đam mê học thuật, để tự do tư duy và phát triển bản thân, đã được đổi bằng máu đỏ và sinh mạng của những trí thức như ông. Sự hy sinh của ông đòi hỏi ở thế hệ hôm nay một trách nhiệm sòng phẳng: Không được phép sống hèn nhát và vô nghĩa!

Là một thanh niên Việt Nam, tôi nhận ra yêu nước không phải là hô hào những khẩu hiệu rỗng tuếch trên mạng xã hội. Yêu nước trong thời đại mới là phải nhìn thẳng vào sự thật: Đất nước chúng ta cần phải phát triển mạnh mẽ hơn nữa để không bị bỏ lại phía sau trong cuộc cách mạng công nghệ toàn cầu. Con đường cách mạng của tuổi trẻ hôm nay không còn là việc cầm súng ra chiến trường đánh giặc ngoại xâm, mà là cuộc chiến chống lại sự tụt hậu về kinh tế, sự nghèo nàn về tri thức và những thói hư tật xấu làm trì trệ xã hội. Chúng ta cần có bản lĩnh như Châu Văn Liêm: “Dám đối diện với cái khó, dám đứng ra chịu trách nhiệm và hành động thực chất”. Tôi sẽ nỗ lực không ngừng để làm chủ tri thức của thời đại, dùng chính năng lực chuyên môn của mình để đóng góp những giá trị thật, những giải pháp tối ưu cho sự phát triển của quê hương. Sự tri ân lớn nhất đối với ngọn lửa tuổi 28 của Châu Văn Liêm chính là sống trọn vẹn lý tưởng của mình, giữ vững ngọn lửa nhiệt huyết, để Việt Nam không bao giờ phải cúi đầu trước bất kỳ thách thức nào của thời cuộc. Máu của lịch sử đã đổ, giờ là lúc những người trẻ như tôi phải đổ mồ hôi và trí tuệ để kiến thiết tương lai.