Chi đội Vi dân

Đoạn văn kể về quá trình hình thành và hoạt động của Chi đội Vì Dân, một đơn vị vũ trang cách mạng đầu tiên của Hà Nội trong thời kỳ chuẩn bị và tiến hành Cách mạng Tháng Tám 1945. Ban đầu chỉ là một nhóm nhỏ công nhân và trí thức yêu nước hoạt động bí mật trong tổ chức Mặt trận Việt Minh thành Hoàng Diệu, lực lượng dần phát triển thành đội công nhân xung phong, làm nhiệm vụ tuyên truyền, treo cờ, rải truyền đơn, trừ gian và vận động quần chúng. Đội đã tham gia phá cuộc mít tinh của địch, bảo vệ cuộc khởi nghĩa ngày 19/8/1945, góp phần giành chính quyền ở Hà Nội. Sau đó, đơn vị được tổ chức thành chi đội Vì Dân, tiếp tục bảo vệ chính quyền cách mạng, rồi hành quân Nam tiến vào Trung Bộ và Tây Nguyên để chiến đấu chống thực dân Pháp. Đoạn văn ca ngợi tinh thần yêu nước, dũng cảm và truyền thống chiến đấu của các chiến sĩ chi đội Vì Dân trong những năm đầu kháng chiến.

Cũng như các địa phương khác trong cả nước, dưới hai tầng áp bức của Nhật - Pháp, đời sống nhân dân thủ đô Hà Nội vô cùng cực khổ. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, của Bác Hồ, trực tiếp là Thành ủy Hà Nội, Mặt trận Việt Minh thành Hoàng Diệu1 (Thành Hà Nội) đã vận động và tập hợp ngày càng đông đảo quần chúng trong các tổ chức Công nhân cứu quốc, Nông dân cứu quốc, Thanh niên cứu quốc, v.v...

Bốn anh em chúng tôi, người là viên chức sở Thủy lợi, công nhân Quân giới Pháp, giáo viên trường làng ngoại thành... được tuyên truyền giác ngộ cách mạng từ cuối năm 1943 đã tập hợp nhau cùng thuê một gian nhà ở chùa Bát Mẫu (Ngọc Hà), vừa đi làm, vừa tổ chức dạy nhau học thêm văn hóa, vừa tập dượt tham gia công tác cách mạng. Qua một thời gian thử thách, tháng 4 năm 1944, bốn anh em chính thức được kết nạp vào Hội công nhân cứu quốc thành Hoàng Diệu, với bí danh là Vì Nước, Vì Dân, Vì Giống, Vì Nòi. Đồng chí Trần Ngọc Minh phụ trách công vận Thành ủy chỉ đạo tổ hoạt động, chủ yếu trong nội thành như rải truyền đơn "ủng hộ Việt Minh", "Đả đảo Nhật - Pháp", tuyên truyền hoạt động của Việt Minh trong cả nước, nhất là ở chiến khu Việt Bắc. Trước yêu cầu đẩy mạnh tuyên truyền và vận động cách mạng trong hàng ngủ địch, tháng 8 năm 1944, đoàn thể yêu câu đồng chí Vì Nước xin thi vào cảnh sát để phát triển thêm lực lượng, tạo điều kiện thuận tiện cho hoạt động của tổ. Đồng chí Vì Dân bỏ nhiệm sở Thủy lợi về dạy tư cho một gia đình ở phố Hàng Trống để có thêm thời gian hoạt động.

Ngày 9 tháng 3 năm 1945, Nhật đảo chính Pháp. Khí thế cách mạng sôi sục trong cả nước. Anh em trong tổ vận động lấy được 2 khẩu súng trường, một số lựu đạn. Trong cao trào cách mạng ở Thủ đô, tháng 5 năm 1945, tổ 4 người ban đầu đã phát triển được gần 20 người. Cùng với các tổ chức công nhân cứu quốc vùng Cầu Giấy và một số công nhân cứu quốc trong các xí nghiệp như AVIA, xe lửa Hà Nội..., đội công nhân xung phong thành Hoàng Diệu được thành lập. Lễ tuyên thệ thành lập đội được tổ chức tại đình Thanh Nhàn, trụ sở của đội tại cửa hàng phở Châu, phố Cầu Giấy, đồng chí vì Dân được cử làm đội trưởng, đồng chí Mai làm chính trị viên. Đội do đồng chí Trần Ngọc Minh trực tiếp chỉ đạo. Nhiệm vụ của đội là vũ trang tuyên truyền ở nội và ngoại thành, dán áp phích, treo cờ, trừ gian, tiếp tục phát triển lực lượng cách mạng. Đội đã phối hợp với tổ chức bán vũ trang, tuyên truyền và trừ gian ở chợ Cổ Loa, chợ Nhổn, chợ Bưởi...

Đến đầu tháng 8 năm 1945, lực lượng của đội phát triển lên 60 người. Ngày 16 và đêm 17 tháng 8, đội bảo vệ hội nghị Thành ủy Hoàng Diệu mở rộng ở Dịch Vong (Từ Liêm, Hà Nội) bàn về quyết định khởi nghĩa giành chính quyền ở Thủ đô. Ngày 17 tháng 8, đội được phân công cùng một số tổ chức quần chúng cách mạng phá cuộc mít tinh của địch, biến thành cuộc biểu tình biểu dương lực lượng của ta. Hàng chục vạn nhân dân Thủ đô, cả bảo an và cảnh sát mang theo súng tuần hành qua một số phố chính Hà Nội. cả thủ đô sôi sục khí thế cách mạng, các nhà may may cờ đỏ sao vàng để chuẩn bị cùng lực lượng vũ trang cách mạng khởi nghĩa cướp chính quyền.

Ngày 18 tháng 8, đội được phân công vũ trang tuyên truyền công khai ở nội thành, biểu dương thanh thế của cách mạng và hô hào quần chúng nhân dân chuẩn bị tổng khởi nghĩa. Trong khi đi vũ trang tuần hành, một số chiến sĩ bị quân Nhật tước vũ khí ở trước cửa ga Hàng Cỏ. Quần chúng kéo đến đứng đông nghịt trước cửa ga đấu tranh hàng giờ liền với quân Nhật. Cuối cùng chúng phải nhượng bộ, trả vũ khí cho đội.

Ngày 19 tháng 8, đội được phân công bảo vệ cụộc mít tinh lớn trước Nhà hát lớn thành phố. Sau đó đội được Thành ủy Hà Nội, trực tiếp là đồng chí Nguyễn Quyết phân công làm lực lượng nòng cốt cùng quần chúng cách mạng giành chính quyền ở Bắc Bộ phủ, tước vũ khí của lực lượng bảo an. Tiếp đó, đội cử một bộ phận sang tiếp quản sở Đốc lý (cơ quan hành chính của địch ở Hà Nội). Để tăng cường lực lượng bảo vệ thành quả cách mạng, đội được tổ chức thành một chi đội gồm 3 phân đội, dưới phân đội là các trung đội. Thành phần gồm lực lượng công nhân xung phong Thành, tự vệ chiến đấu, quần chúng cách mạng tự nguyện và một bộ phận bảo an binh tiến bộ.

Ngày 21 tháng 8, quân giải phóng từ Việt Bắc tiến về Thủ đô bị quân Nhật cản trở bên Gia Lâm. Thành ủy giao cho chi đội cử một bộ phận sang đấu tranh và ngày 22 tháng 8 đón quân giải phóng Việt Bắc do đồng chí Quang Trung chỉ huy về Bắc Bộ phủ. Đây là hai đơn vị vũ trang cùng bảo vệ các cơ quan đầu não và bảo vệ thủ đô Hà Nội trong những ngày tháng 8 năm 1945. Sau Lễ Tuyên ngôn độc lập ngày 2 tháng 9, đội được lệnh bàn giao cho đơn vị đồng chí Quang Trung, hành quân lên chiến khu Chợ Bến để luyện quân.


Đầu tháng 11 năm 1945, chi đội hành quân theo đường Chi Nê - Nho Quan, lên tàu hỏa ở ga Ghềnh. Đến chiến khu Quỳnh Lưu - Ninh Bình, do quân Tưởng ngăn cản, đơn vị phải đi người không, vũ khí đóng hòm, cử lại một bộ phận vận chuyển vào Nam cho đơn vị. Đồng chí Hồ Như Hải và Lê Thanh cùng một số anh em được giao nhiệm vụ này. Bộ Quốc phòng giới thiệu với Tổng cục Đường sát cử người đi theo giúp đỡ, làm việc với các địa phương đoàn đi qua. Được sự giúp đỡ của các địa phương trên suốt dọc đường đoàn hành quân và của Tổng cục Đường sắt, số anh em này đã chuyển kịp thời và an toàn vũ khí vào Nam cho đơn vị.


Vào đến Quảng Ngãi do yêu cầu của các mặt trận, chi đội Vi Dân chia thành ba bộ phận, một bộ phận do đồng chí Quang Bích và đồng chí Châu chỉ huy lên Công Tum; một bộ phận do anh Vi Dân phụ trách vào tỉnh Phú Yên cùng lực lượng địa phương tổ chức thành chi đội 4 Phú Yên do anh Vi Dân làm chi đội trưởng, chiến đấu ở mặt trận Đèo Cả, mặt trận Củng Sơn phía nam và phía tây của tỉnh.


Đầu năm 1946, anh em Vi Dân và một số cán bộ chi đội được điều về Ủy ban kháng chiến miền Nam ở Quảng Ngãi học các lớp bổ túc quân sự, chính trị, lục quân Quảng Ngãi, sau được điều bổ sung cho các đơn vị vũ trang Liên khu 5.


Chi đội Vi Dân, đơn vị vũ trang cách mạng đầu tiên của Thủ đô, một trong những đơn vị Nam tiến cuối năm 1945 đã góp phần cùng lực lượng vũ trang địa phương xây dựng và chiến đấu chống thực dân Pháp xâm lược ở các tỉnh Trung Bộ và Tây Nguyên. Anh Vi Dân đã hy sinh anh dũng trong trận Tú Thủy (1947). Nhiều anh em khác liên tục chiến đấu ở các đơn vị, các chiến trường trong suốt cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ. Ở đâu, trong bất cứ nhiệm vụ gì anh em đều nêu cao và phát huy truyền thống bộ đội Nam tiến, chi đội Vi Dân.