Chí sĩ Nguyễn Cao
Nguyễn Cao là một nhà nho yêu nước, từng đỗ Giải nguyên, làm quan triều Nguyễn nhưng lại nổi tiếng vì tài cầm quân dũng mãnh. Khi Pháp đánh chiếm Bắc Kỳ, ông từ bỏ quan trường, tự chiêu mộ nghĩa quân, tổ chức đánh Pháp quyết liệt ở các vùng Bắc Ninh, Hưng Yên, phối hợp cùng Nguyễn Thiện Thuật trong Khởi nghĩa Bãi Sậy. Kẻ thù nhiều phen tổn thất nặng nề trước chiến thuật du kích tài tình của ông.
MÁU TRUNG NGHĨA NHUỘM ĐỎ VƯỜN HOA BỜ HỒ
Nguyễn Cao là một nhà nho yêu nước, từng đỗ Giải nguyên, làm quan triều Nguyễn nhưng lại nổi tiếng vì tài cầm quân dũng mãnh. Khi Pháp đánh chiếm Bắc Kỳ, ông từ bỏ quan trường, tự chiêu mộ nghĩa quân, tổ chức đánh Pháp quyết liệt ở các vùng Bắc Ninh, Hưng Yên, phối hợp cùng Nguyễn Thiện Thuật trong Khởi nghĩa Bãi Sậy. Kẻ thù nhiều phen tổn thất nặng nề trước chiến thuật du kích tài tình của ông.
Tháng 3 năm 1887, do sự phản bội của kẻ gian, Nguyễn Cao bị mật thám Pháp bắt giữ tại làng Kim Giang (Hà Nội). Bọn Pháp như bắt được vàng, lập tức đưa ông về giam tại Hà Nội. Chúng đưa những tên quan lại Việt gian, những kẻ từng là bạn bè đồng liêu với ông nhưng đã đầu hàng, đến để khuyên giải, dụ dỗ. Chúng hứa sẽ khôi phục chức tước cao, ban thưởng tiền bạc nếu ông chịu quy thuận và kêu gọi nghĩa quân buông súng. Nguyễn Cao chỉ nhắm mắt, quay mặt đi, không thèm đáp lại nửa lời với những kẻ bán nước.
Biết không thể làm nhụt chí vị chí sĩ cương trực, bọn giặc định đưa ông ra xét xử công khai để bôi nhọ. Không để kẻ thù có cơ hội làm nhục mình và tổ chức, đêm ngày 14 tháng 4 năm 1887, trong phòng giam tại khu vực Bờ Hồ (Hà Nội ngày nay), Nguyễn Cao đã dùng một mảnh mẻ chai sắc nhọn giấu sẵn, tự tay rạch bụng mình. Sợ chưa chết ngay sẽ bị giặc cứu sống để hành hạ tiếp, ông dồn chút sức lực cuối cùng, cắn đứt lưỡi của chính mình để không thể phát ra bất kỳ lời nào nữa. Sáng hôm sau, quân Pháp bàng hoàng phát hiện thi thể vị Tán lý quân vụ nằm trong vũng máu, hiên ngang như một pho tượng tạc bằng khí tiết.
III. CẢM NHẬN CỦA TÁC GIẢ
Sự hy sinh lẫm liệt của chí sĩ Nguyễn Cao là một trong những trang bi tráng nhất của phong trào Cần Vương. Bằng cách tự kết liễu đời mình một cách vô cùng đau đớn, ông đã tát một đòn chí mạng vào dã tâm mua chuộc của thực dân Pháp. Thà chết vinh còn hơn sống nhục, thà chịu đau đớn thể xác còn hơn phản bội lý tưởng. Tấm gương "Ninh thọ tử bất ninh thọ nhục" của ông là di sản vô giá về lòng tự trọng. Là một người thầy, tôi luôn hướng học sinh đến những giá trị sống cao đẹp ấy: Danh dự và lòng kiêu hãnh của con người là bất khả xâm phạm
