Chiếc gậy vượt Trường Sơn và cây đàn Tâm Brêê của Anh hùng Alăng Bhuốch
Mới đây, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam đã tiếp nhận hai kỷ vật của người anh hùng mù huyền thoại đường Trường Sơn Alăng Bhuốch, đó là chiếc gậy và cây đàn Tâm brêê.
“Con đường chỉ trở nên huyền thoại khi nó sinh ra từ một khát vọng huyền thoại trên một vùng đất huyền thoại. Dẫm chân lên con đường huyền thoại ấy là hàng triệu bàn chân huyền thoại của mấy thế hệ huyền thoại đã làm nên lịch sử. Trong hàng triệu bàn chân huyền thoại có đôi chân của một người mù, Chiến sỹ thi đua Quân khu, người Cơ Tu ở đầu nguồn, có tên là Alăng Bhuốch”.
Đó là một đoạn văn trích từ truyện ngắn “Chỉ có hai người” của cố Thiếu tướng, Nhà văn Nguyễn Chí Trung. Nhân vật chính trong truyện có tên là Kờ Liu chính là Alăng Bhuốch ngoài đời thực. Những kỳ tích của người mù Alăng Bhuốch đã làm lay động tâm hồn nhà văn và ông chắp bút xây dựng nhân vật của mình bằng tình yêu và sự khâm phục dành cho người anh hùng của núi rừng Tây Giang.
Người anh hùng mù huyền thoại trên con đường Trường Sơn huyền thoại
Alăng Bhuốch sinh năm 1931, dân tộc C’tu (Cơ Tu), trong một gia đình nghèo ở làng A Zứt, xã A Vương, nay là làng Ruung, xã Bhalêê, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam. Năm 10 tuổi, sau một cơn bạo bệnh, ông bị mù cả hai mắt. Nhưng Alăng Bhuốch vẫn có thể đan nong, đan nia được, dọn cỏ sạch, tuốt lúa không thua người bình thường. Làm nhà, bẫy cá, mò ốc, làm kèn sừng nai đẹp, thổi kèn sừng nai gọi bạn đi rừng ong. Alăng Bhuốch đánh đàn Tâm Brêê trong lễ hội đâm trâu, đánh đàn Abel trên rẫy, ngoài suối nghe như tiếng sấm, tiếng gió thổi, tiếng suối reo làm con gái đến tuổi biết yêu rung động trái tim, sao mà không thương cho được.
Alăng Bhuốc bị mù hai mắt nhưng tai ông thính hơn tai muông thú trong rừng. Ông nghe thấy tiếng máy bay phạch phạch rà sát ngọn cây, tiếng bom lớn rải rền, giội từng luồng như sấm giật. Nhà Gươl bốn mái không còn, Nhà Dài 18 sải tay cháy hết. Bom đạn ngập trời, cây rừng ngả rạp, con sóc bay không còn chỗ đậu... Mỹ - Diệm đã tàn sát đồng bào, dân làng ăn củ nầng, củ sắn, uống rượu tà vạc mà kháng chiến.
Alăng Bhuốch muốn cùng đàn ông, nam nữ trong làng đi gùi hàng, cõng lương thực, vũ khí cho bộ đội nhưng không được. Làng không chấp nhận vì Alăng Bhuốch mù hai mắt làm sao qua suối, leo dốc được. Ông nói: “Làng ơi! Mắt mình chết, nhưng mình không chết. Mắt mình không còn nhưng lòng người Cơ Tu còn. Ngày đối với Alăng Bhuốch cũng là đêm. Đêm đen mù mịt nhưng đối với Alăng Bhuốch là ngày. Với người hai mắt chỉ gùi đạn được ban ngày, người không có hai mắt, đi gùi đạn được cả ban đêm. Lòng người Cơ Tu mênh mông không gì đo được, chứ núi nào, rừng nào, suối nào, ở đầu nguồn hay cửa sông, khó gì mà không qua được, sợ gì mà không đi được... Làng không cho đi, mình cũng đi. Giặc đến nó có tha những người mù như mình đâu!”.
Năm 1958, sau nhiều lần thuyết phục, Alăng Bhuốch được tham gia đoàn dân công người Cơ Tu thuộc các xã A Vương, A Nông, Ba Đun, A Tiêng, Cơ Giêr nối nhau vượt qua con dốc 1001 cao vời vợi vắt ngang Cổng Trời. Lau mồ hôi muối, đếm từng bước đi trên dải Trường Sơn, gùi gạo, gùi súng đạn từ miền Bắc chuyển vào chiến trường cho bộ đội đánh giặc. Những ngày đầu phải dò đường, trên vai hàng nặng khoảng 30-40 kg, đi không kịp, nhiều lần bị đơn vị bỏ rơi. Nhưng ông không nản chí mà kiên trì hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Năm 1963, đoàn dân công của Alăng Bhuốch được điều động đi vận chuyển súng đạn từ trạm trực A Rớt, xã A Nông tới trạm trực Cơrveh, xã A Tiêng. Đến năm 1967, Alăng Bhuốch được bổ sung vào Đoàn Trung Sơn, trực thuộc Tỉnh đội Quảng Đà, được điều động cấp tốc về trạm trực Trung Mang (xã Ba, Đông Giang) vận chuyển vũ khí, lương thực cho kho 31, tại hang Khỉ, chân dốc Alơơl, ranh giới giữa huyện Hiên, tỉnh Quảng Đà và huyện A Lưới (Thừa Thiên - Huế).
Trong đợt phục vụ cuộc Tổng tiến công Tết Mậu Thân (năm 1968), Alăng Bhuốch miệt mài gùi vũ khí liên tục cả ngày và đêm trong suốt 3 tháng ròng. Trên vai Alăng Bhuốch lúc nào cũng mang 70 kg đạn dược trở lên. Đặc biệt ông còn cõng cả thân và đầu súng DKZ nặng cả trăm cân từ Quảng Bình vào Quảng Nam phục vụ chiến dịch. Sau chiến dịch, Alăng Bhuốch được tặng danh hiệu Chiến sĩ Thi đua Quân khu 5 và được chọn đi báo cáo điển hình tại các đơn vị quân đội. Với chiếc gùi, cây gậy dò đường, từ năm 1958 đến năm 1972, A Lăng Bhuốch đã gùi được 182.000kg hàng các loại (trong đó 120.000 kg vũ khí, 62.000kg lương thực) phục vụ chiến trường… Alăng Bhuốch vẫn thường tâm niệm rằng: “Mình gùi được một cây súng, một quả đạn sẽ giúp bộ đội đánh đồn; mình gùi được bao gạo sẽ giúp hàng chục người khỏi đói lòng; mình làm được một mét đường cũng giúp xe của quân giải phóng tiến nhanh hơn…”.
Anh hùng Alăng Bhuốch và vợ trên cổng Trời Tây Giang tháng 4/2009 - Ảnh: Trần Tuấn (Tienphong.vn)
Năm 1972, Alăng Bhuốch trở về quê hương đắp xây cuộc sống mới cho bản làng. Khi đất nước tiến lên trên con đường đổi mới, không chịu đói nghèo, ông leo từng con thác, đào từng mương nước đưa về với ruộng nương, bỏ tiền mua ống nhựa dẫn nước cho bà con. Chính Alăng Bhuốch là người đầu tiên làm cuộc “cách mạng” đưa mô hình lúa nước vào sản xuất nông nghiệp ở Tây Giang. Từ đó, đồng bào ai cũng học tập theo và từng bước đẩy lùi được cái đói nghèo. Ông được mệnh danh “người hùng trên mặt trận chống đói nghèo”. Cả một đời, người anh hùng A Lăng Bhuốc đã cống hiến sức lực, tình yêu, vì sự nghiệp giải phóng dân tộc và sự phát triển quê hương bản làng miền núi Tây Giang.
Tháng 8 năm 2012, Alăng Bhuốch được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Năm 2013, sách kỷ lục Việt Nam công nhận ông là dân công mù vận chuyển số lượng vũ khí, lương thực lớn nhất trong giai đoạn chiến tranh.
Chiếc gậy và cây đàn Tâm Brêê
Ngày 02/11/2015, Alăng Bhuốch - Người anh hùng mù huyền thoại đã ra đi trong sự tiếc thương của hàng triệu người. Tên tuổi, hình ảnh Anh hùng Alăng Bhuốch đã trở thành một biểu tượng của người Cơ Tu, huyền thoại của đại ngàn Trường Sơn.
Nghe tin về sự ra đi của Alăng Bhuốch, Nhà văn Nguyễn Chí Trung cảm thấy đau xót nghẹn ngào, rất muốn đến nói lời vĩnh biệt với một người bạn, người đồng chí, lại là nhân vật trong tác phẩm của mình. Nhưng không thể vì chính ông cũng đang mang trọng bệnh. Nằm trong bệnh viện, ông bồi hồi nhớ lại những kỷ niệm với Alăng Bhuốch. Không chỉ có những kỷ niệm mà vị Thiếu tướng, Nhà văn còn có cả những kỷ vật mà người anh hùng mù tặng lại cho ông.
Đó là chiếc gậy bằng gỗ rừng đã dò đường cho Alăng Bhuốch suốt 14 năm trời đi gùi hàng, cõng súng đạn cho bộ đội trên dải Trường Sơn và chiếc đàn Tâm Brêê đơn sơ nhưng mang đậm nét truyền thống văn hóa bao đời của đồng bào dân tộc Cơ Tu. Alăng Bhuốch kể rằng, người Cơ Tu có đến 7 loại nhạc cụ truyền thống khác nhau. Cả 7 loại ông đều chơi được và chế tạo được. Ông nói rằng phải gìn giữ và phát huy những giá trị truyền thống của dân tộc mình, quyết không để mai một là có tội với tổ tiên.
Đàn Tâm Brêê, có thân là ống trãy nhỏ, dài gần hoặc trên một mét, một đầu xuyên qua một vỏ trái bầu khô đã cưa 1/3 miệng, đầu còn lại, có một cái chốt xuyên qua thân đàn để lên dây, dây đàn bằng dây thép nhỏ. Đàn Tâm Brêê đánh theo nhịp vũ điệu “tung tung – dá dá”, người Cơ Tu sử dụng vào dịp lễ đâm trâu, lễ cúng mừng cơm mới hằng năm.
Cây gậy ấy, chiếc đàn ấy chính là hai kỷ vật quý giá nhất của cuộc đời A Lăng Bhuốc. Nhưng vì yêu quý và tin tưởng Thiếu tướng, Nhà văn Nguyễn Chí Trung, ông đã trao lại cho Nhà văn để làm chứng cho tình cảm của mình. Còn Nhà văn thì đã bỏ tiền của mình tạc tượng cho người anh hùng đã trở thành huyền thoại. Bức tượng Alăng Bhuốc hiện đang trưng bày tại Bảo tàng Quân khu 5 (Tp. Đà Nẵng). Giờ đây, cả Nhà văn và người Anh hùng đã gặp nhau ở thế giới bên kia, nhưng những tác phẩm của Thiếu tướng, Nhà văn Nguyễn Chí Trung và kỷ vật của người Anh hùng mù huyền thoại Alăng Bhuốch sẽ được các thế hệ cán bộ, chiến sĩ của Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam lưu truyền mãi mãi./.
