CHIẾC GƯƠNG SOI DƯỚI HẦM ĐỊA ĐẠO

Trong những năm tháng ác liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ, địa đạo Củ Chi không chỉ là một hệ thống phòng thủ, mà là cả một "thế giới ngầm" dưới lòng đất. Bà Hạnh, khi ấy là một cô gái mười tám tuổi với mái tóc đen dài chấm lưng, đã sống và chiến đấu trong những đường hầm chật hẹp, nơi mà bóng tối và độ ẩm luôn bủa vây.

Bà Hạnh nhớ lại, cuộc sống dưới địa đạo vô cùng khắc nghiệt. Có những đợt càn quét kéo dài hàng tuần, hàng trăm con người phải nấp dưới lòng đất, hơi thở nồng nặc mùi đất ẩm, mùi mồ hôi và khói bếp Hoàng Cầm. Thiếu ánh sáng, thiếu oxy, gương mặt ai nấy đều trở nên nhợt nhạt. Nhưng giữa cái không gian u tối ấy, bà Hạnh vẫn giữ bên mình một "vật báu" kỳ lạ: một mảnh gương vỡ chỉ to bằng bàn tay.

Mảnh gương ấy bà nhặt được trong tàn tích của một ngôi nhà bị bom Napalm thiêu rụi trên mặt đất. Dù các cạnh đã sứt sẻ, bà vẫn cẩn thận dùng vải màn bọc lại, nhét sâu vào túi áo bà ba. Mỗi sáng sớm, khi ánh mặt trời vừa nhen nhóm rọi qua lỗ thông hơi nhỏ xíu được ngụy trang bằng những bụi dứa dại, bà Hạnh lại len lén tìm đến vị trí ấy.

Dưới vệt sáng yếu ớt, bà lôi mảnh gương ra, soi vào đó để nhìn lại gương mặt mình. Bà dùng lược bí bằng nhôm chải lại mái tóc, rồi tết thành bím gọn gàng. Bà kể: "Lúc đó, soi gương không phải để điệu, con ạ. Soi gương là để thấy mình vẫn còn sức sống, để nhắc mình rằng dù đất đá có đè lên đầu, dù bom đạn có cày xới mặt đất, thì mình vẫn là một người con gái, vẫn có quyền được đẹp và được hy vọng."

Có lần, một trận bom B-52 rải thảm khiến một đoạn hầm bị sập, khói bụi mịt mù. Bà Hạnh bị đất vùi lấp nửa người, tay vẫn ôm chặt túi áo ngực. Khi đồng đội đào đất cứu bà lên, việc đầu tiên bà làm là đưa tay sờ xem mảnh gương có còn nguyên vẹn không. Thấy mảnh gương vẫn còn, bà mỉm cười giữa gương mặt lấm lem bùn đất, khiến anh em chiến sĩ vừa thương, vừa cảm phục cái tinh thần lạc quan đến lạ lùng ấy.

Mảnh gương vỡ ấy sau này đã trở thành vật trang điểm chung cho cả đội du kích nữ. Trước mỗi giờ ra trận hoặc trước khi lên mặt đất đi giao liên, các chị em lại chuyền tay nhau mảnh gương của bà Hạnh để chỉnh lại vành mũ tai bèo, sửa lại cổ áo.

Hòa bình lập lại, bà Hạnh vẫn giữ mảnh gương ấy trong một chiếc hộp gỗ nhỏ. Mỗi khi soi mình vào đó, bà không còn thấy cô gái du kích trẻ măng năm nào, mà thấy những nếp nhăn của thời gian và ký ức về những người chị em đã mãi nằm lại dưới lòng đất mẹ. Bà bảo, chiếc gương ấy chính là nhân chứng cho một thời "rực lửa", nơi cái đẹp không bao giờ bị dập tắt bởi bom đạn, và tâm hồn con người chính là ánh sáng mạnh mẽ nhất để xuyên qua mọi bóng tối.