Chiếc radio dưới hầm chữ A

Năm 1972, Lê Thị Thuận mới hai mươi tuổi, là y tá tập sự đồng thời tham gia đội dân quân phòng không tại một khu phố gần cảng Hải Phòng. Những tháng cuối năm ấy, thành phố gần như không có đêm yên giấc. Còi báo động vang lên liên tục, người dân quen với cảnh vừa ăn cơm vừa chuẩn bị lao xuống hầm trú ẩn. Dưới mỗi sân nhà, bên góc phố hay cạnh trường học đều có những hầm chữ A chống bom được dựng bằng gỗ và đất dày. Thuận làm nhiệm vụ sơ cứu người bị thương, chuyển thuốc men và hỗ trợ sơ tán dân sau mỗi trận ném bom. Trong khu phố có bác thợ điện tên Trần Viết Hùng, lớn tuổi nhất đội dân quân. Bác có một chiếc radio Liên Xô cũ kỹ, phải nối dây anten thật dài mới bắt được sóng. Mỗi lần còi báo động vang lên, mọi người xuống hầm trú ẩn, bác Hùng lại mang chiếc radio theo. Giữa tiếng bom xa gần, chiếc radio phát tin tức, những bài hát cách mạng và đôi khi cả chương trình đọc thư từ tiền tuyến. Thuận nhớ nhất giọng phát thanh viên vang lên trong lòng hầm tối:
“Đồng bào và chiến sĩ cả nước quyết tâm bảo vệ miền Bắc…” Chỉ một câu nói ấy thôi cũng khiến nhiều người thấy vững lòng hơn. Một đêm cuối tháng 12 năm 1972, thành phố rung chuyển bởi trận bom dữ dội nhất mà Thuận từng chứng kiến. Đất đá từ mặt đường rơi lộp bộp xuống mái hầm. Trẻ nhỏ khóc. Nhiều người lớn im lặng đến căng thẳng. Bất ngờ, điện trong khu phố mất hoàn toàn. Cả hầm chìm vào bóng tối đặc quánh. Trong khoảnh khắc ấy, bác Hùng bật chiếc radio chạy pin. Tiếng rè rè vang lên vài giây rồi một bài hát cất lên giữa lòng hầm: bài ca về Hà Nội và niềm tin chiến thắng. Không ai bảo ai, mọi người dần hát theo. Có người vừa hát vừa lau nước mắt. Thuận ngồi ôm túi cứu thương, nhìn những gương mặt lấm bụi trong ánh đèn pin nhỏ mà cảm giác nỗi sợ cũng dịu đi. Giữa lúc đó, tiếng nổ lớn vang lên rất gần khiến một đoạn hầm rung mạnh. Một em bé hoảng loạn bật khóc. Thuận vội ôm em vào lòng, còn bác Hùng thì tăng âm lượng radio lên một chút rồi nói lớn:
“Còn nghe được tiếng nói này là mình còn đứng vững!” Câu nói giản dị ấy khiến cả hầm yên lặng rồi mạnh mẽ hơn hẳn. Sau trận bom, nhiều ngôi nhà trên phố bị hư hại. Nhưng điều kỳ lạ là chiếc radio cũ vẫn hoạt động dù vỏ ngoài đã móp méo vì đất đá va đập. Từ đó, người dân trong khu gọi nó là “chiếc radio giữ tinh thần.” Sau chiến tranh, bác Hùng trao chiếc radio lại cho đội dân quân cũ như một kỷ vật. Còn Lê Thị Thuận tiếp tục làm y tá trong bệnh viện thành phố nhiều năm. Mỗi khi nghe lại những bài hát phát thanh thời chiến, bà vẫn nhớ cảm giác ngồi trong hầm chữ A năm ấy — nơi giữa bóng tối, tiếng radio nhỏ bé đã thắp lên niềm tin cho biết bao con người. Nhiều năm sau, trong một buổi gặp mặt khu phố cũ, có người hỏi bà điều gì khiến bà nhớ nhất thời chiến. Bà đáp chậm rãi:
“Không phải tiếng bom… mà là lúc mọi người cùng ngồi sát bên nhau nghe radio và tin rằng ngày mai nhất định sẽ tới.” Ngày nay, chiếc radio cũ được đặt trong phòng truyền thống địa phương. Dù lớp sơn đã bong, núm vặn đã mòn, nó vẫn là chứng nhân của một thời hoa lửa. Một thời mà giữa khói bom và mất mát, con người Việt Nam vẫn biết giữ cho nhau niềm tin — đôi khi chỉ từ một giọng nói vang lên giữa lòng hầm tối.