Chiến dịch Cầu Kè

Chiến dịch Cầu Kè (ngày 7 đến ngày 26/12/1949), chiến dịch tiến công của lực lượng vũ trang Khu 8 vào tuyến phòng thủ của quân Pháp ở Cầu Kè - Tiểu Cần (Trà Vinh), nhằm diệt một bộ phận sinh lực, phá hệ thống đồn bốt, tháp canh, giải tán bảo an, phá tề điệp, cắt giao thông của địch từ Trà Vinh về Cầu Kè, tạo thế đứng cho bộ đội chủ lực. Lực lượng của ta gồm: 2 tiểu đoàn chủ lực của khu và của liên trung đoàn 109-111, 3 đại đội địa phương, 4 trung đội độc lập (1 trung đội Miên - Việt, 1 trung đội trợ chiến, 2 trung đội công an xung phong) và dân quân các huyện Cầu Kè, Tam Bình, Tiểu Cần. Lực lượng địch trên địa bàn chiến dịch có gần 700 quân chiếm đóng, 2 tiểu đoàn cơ động. Chiến dịch diễn ra qua 3 đợt:Đợt 1 (từ ngày 7 đến 9/12), lúc 15 giờ 45 phút ngày 7/12, Tiểu đoàn 307 tiến công địch và làm chủ sóc Bác-sa-ma, sau đó bao vây và tiến công chùa, đồn Bác-sa-ma và các lô cốt dọc lộ Cầu Kè - Tiểu Cần. Tiểu đoàn 308 tiến công sóc và đồn Chông Nô. Sau gần 2 ngày, ta diệt gọn 2 cứ điểm, bắt và diệt nhiều địch, thu vũ khí, giải tán hơn 100 bảo an. Sau thắng lợi ban đầu, ta bố trí 2 đại đội chặn viện ở giông đất Chông Nô từ Hậu Giang lên, Đại đội 889 chặn tàu địch ở sông Bưng Bót. Tiếp đó, 2 trung đội bộ binh và 1 tiểu đội công an xung phong đánh bốt Cò, 1 trung đội và 1 tiểu đội công an xung phong tiến công bốt nhà thương, nhưng cả hai cánh không thành công ta liền chuyển sang bao vây buộc địch phải tăng viện từ Trà Vinh, Tiểu Cần lên. Ngày 9/12, địch thả dù tiếp tế cho thị trấn Cầu Kè. 15 giờ, 1 tàu và 4 sà lan chở hơn 40 quân đổ bộ lọt vào trận địa phục kích, quân ta bắn chìm 1 sà lan, số còn lại rút lui. Bộ chỉ huy chiến dịch rút quân ở Chông Nô để tăng cường cho vùng Cây Xanh giữ đường sông Bưng Bót. Đợt 2 (từ ngày 10 đến 12/12), Bộ chỉ huy chiến dịch lệnh cho bộ phận liên quân Miên-Việt tiếp tục hoạt động ở Bác-sa-ma, bố trí Tiểu đoàn 307 triển khai trận địa đánh viện tại Phong Phú. 10 giờ ngày 10/12, địch cho máy bay trinh sát và ném bom vào trận địa ta. Ngày 11/12, 1 đại đội của tiểu đoàn Ma-rốc từ Trà Vinh lên Bác-sa-ma sục sạo. Bộ chỉ huy quyết định tập trung 2 tiểu đoàn tiêu diệt cánh quân ở Bác-sa-ma và kiềm chế địch ở Cầu Kè xuống. 8 giờ, sau đợt pháo kích, dọn đường, địch ở Bác-sa-ma vận động lọt vào trận địa Tiểu đoàn 307 phục kích, ta bao vây chia cắt diệt 90 tên, bắt 62 tên, thu toàn bộ vũ khí. 9 giờ, cánh quân ở Cầu Kè lọt vào trận địa của Đại đội 933, nhưng chỉ huy thiếu bình tĩnh, kỷ luật lỏng lẻo, một tiểu đội dao động rút lui làm ảnh hưởng các bộ phận khác, để địch chiếm được địa hình có lợi đánh bật ta ra. Do đó ta chỉ diệt và làm bị thương 2 tiểu đội địch. Đợt 3 (từ ngày 13 đến 26/12), ta chủ trương tiếp tục bao vây quấy rối địch ở thị trấn Cầu Kè, kết hợp phá hoại giao thông để cô lập chúng, đẩy mạnh việc gây cơ sở vùng mới giải phóng, đánh địa lôi trên đường Trà Vinh - Tiểu Cần, sẵn sàng đánh viện từ Trà Vinh lên. Những ngày đầu đợt 3, lực lượng công binh đã phá huỷ hai xe vận tải, diệt và làm bị thương 18 tên. Ta phá được thêm một cầu sắt, một cầu bê tông. 2 giờ đêm 25/12, Tiểu đoàn 308 chia thành 2 cánh đánh chiếm Lò Ngò. Đến sáng ta hoàn toàn làm chủ các sóc bảo an và bố trí lực lượng chặn viện. 9 giờ 30 phút, 7 xe và 2 đại đội địch tiến vào, ta nổ súng, địch bỏ lại nhiều xác chết và chạy tán loạn. 14 giờ 30 phút, địch kết hợp cơ giới, máy bay, bộ binh tiến công ta một lần nữa, nhưng bị thất bại, ta diệt 40 tên và thu một số vũ khí. Suốt buổi chiều máy bay ném bom vào trận địa ta. 17 giờ, 7 chiếc Dakota đến thả 1 đại đội quân dù. Khi chúng còn lơ lửng trên không, ta đồng loạt nổ súng. Một số tên chết từ trên cao, một số vướng vào bụi tre bị ta diệt, số còn lại chạy về đồn. Ta diệt trên 20 lính dù, thu một số dù địch. 19 giờ, ta lui quân. Cùng ngày, tiểu đoàn 307 diệt lô cốt Tân Đại. Một lực lượng của Đại đội 975 và 991 Tiểu đoàn 307 chiếm lô cốt Cầu Tre bằng mật giao. Ta tước 40 súng trường và tập trung bảo an của các sóc giải thích và thả ngay tại chỗ. Chiến dịch kết thúc sáng 26/12/1949. Chiến dịch Cầu Kè là chiến dịch đầu tiên trên chiến trường Nam Bộ. Bộ chỉ huy Khu 8 đã xác định được mục đích, mục tiêu đúng, sát hợp. Thành công của chiến dịch là đã vận dụng linh hoạt, sáng tạo cách “đánh điểm - diệt viện” và “vây điểm - diệt viện” trên địa hình đồng bằng có nhiều sông kênh rạch. Sau 20 ngày chiến đấu, ta đã tiêu diệt Tiểu đoàn Ma-rốc, Trung đoàn 1 ngụy Gò Công, đánh thiệt hại nặng Tiểu đoàn Bến Tre; đánh tan 2 đại đội của Tiểu đoàn Sóc Trăng ở Lò Ngò, làm tan rã đại đội dù, đánh lui đoàn xe lội nước, đánh đắm một sà lan, phá huỷ hai xe vận tải; bắt sống 62 tù binh Pháp và Ma-rốc, tiêu diệt 20 tên Miên gian; bắt và tha tại chỗ trên 200 lính bảo an; phá tan hệ thống phòng ngự bằng tháp canh, lô cốt của địch trên lộ Tiểu Cần - Cầu Kè gồm: 12 lô cốt và cứ điểm, sáu sóc bảo an vũ trang. Ta thu vũ khí đủ trang bị cho một tiểu đoàn chủ lực. Ta hy sinh và bị thương 50 người.