Chiến thắng Ấp Bắc –Sự trưởng thành của quân giải phóng miền Nam Việt Nam K21 LKT2

Bối cảnh lịch sử:

Sau phong trào Đồng Khởi (1960), hình thức thống trị bằng chính quyền tay sai Ngô Đình Diệm bị lung lay tận gốc, buộc đế quốc Mỹ phải chuyển sang chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”. Với mục tiêu là bình định miền Nam trong vòng 18 tháng, quân đội Sài Gòn dưới sự chỉ huy của hệ thống cố vấn Mỹ tiến hành việc dồn dân vào các “Ấp chiến lược”, áp dụng chiến thuật “trực thăng vận”, “thiết xa vận” nhằm chống lại phong trào cách mạng của nhân dân ta.

Diễn biến và kết quả:

Năm 1962, khi ta đã chứng kiến sự hung hăng của quân đội Sài Gòn liên tiếp mở các cuộc càn quét với sự hỗ trợ của trực thăng CH-21 và xe bọc thép M113. Những khí tài này đã tạo ra một "cú sốc công nghệ" trên chiến trường, cho phép quân địch xuất hiện bất ngờ ở những vùng căn cứ xa xôi, gây ra nhiều khó khăn và tổn thất cho quân giải phóng. Tuy nhiên, chính trong sự áp đảo về kỹ thuật mới tân tiến đó, một sự chuẩn bị âm thầm nhưng quyết liệt đã diễn ra trong lòng quân dân miền Nam. Trận Ấp Bắc chính là nơi cuộc đối đầu lịch sử này đạt đến đỉnh điểm, khi những chiến sĩ quân giải phóng đã tìm ra cách đánh thắng chiến thuật "tân kỳ" của Mỹ.

Sau thất bại trong những cuộc càn quét cuối năm 1962, khi quân địch phát hiện lực lượng chủ lực của Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam trú quân tại Ấp Bắc, xã Tân Phú, huyện Cai Lậy, tỉnh Mỹ Tho (nay là xã Tân Phú, thị xã Cai Lậy, tỉnh Tiền GIang), Với ý đồ tiêu diệt gọn đơn vị này để lấy đà cho các hoạt động bình định năm 1963, Mỹ và quân đội Sài Gòn đã cấp tốc điều động một lực lượng khổng lồ, trang bị vũ khí hiện đại bậc nhất thời bấy giờ cho cuộc hành quân mang mật danh "Đức Thắng 01-1963" nhằm tiêu diệt lực lượng của ta.

Trận chiến tại Ấp Bắc không chỉ là một chuỗi các sự kiện quân sự, mà là một trải nghiệm tâm lý và cảm xúc cực độ. Khung cảnh buổi sáng ngày 02 tháng 01 năm 1963 tại vùng đất này bắt đầu không phải bằng tiếng chim hót, mà bằng tiếng gầm rít xé toạc bầu trời của máy bay trinh sát L19.

Sáng 2-1-1963, quân địch bắt đầu cơ động tiến công vào Ấp Bắc, một tiểu đoàn bảo an theo đường Tân Hội chia thành hai cánh, một cánh đánh vào cầu Trường Gà, một cánh đánh vào Cầu Sao. Cả hai cánh quân của địch đều bị du kích chặn đánh và dẫn dụ vào địa hình đã được chuẩn bị sẵn. Nắm chắc thời cơ, chỉ huy các đơn vị lệnh nổ súng ngăn chặn, kết hợp tổ chức lực lượng cơ động đánh vào bên sườn đội hình tiến công của địch. Bị đánh bất ngờ, hai cánh quân này nhanh chóng bị tiêu diệt. Cùng chung số phận với hai mũi tiến công trên bộ, mũi đường thủy theo kênh Nguyễn Tấn Thành, gồm 13 tàu chiến chở quân địch đánh vu hồi vào sau đội hình phòng ngự của ta, cũng bị chặn đánh quyết liệt và thiệt hại nặng.

Sau đợt tiến công bằng đường bộ và đường thủy vào Ấp Bắc không thành công, chỉ huy cuộc hành quân của địch quyết định sử dụng chiến thuật “trực thăng vận”. Rút kinh nghiệm những lần trước, chúng dùng một bộ phận nhảy xuống trước để thăm dò phản ứng, phát hiện lực lượng của ta. Phán đoán được ý đồ của địch, các đơn vị của ta nhanh chóng triển khai kế hoạch nghi binh, kiên quyết giữ bí mật, tuyệt đối không nổ súng. Sau khi không thấy ta phản ứng, chúng liên tục cho máy bay chở quân đổ xuống các vị trí đã được tính toán. Nắm chắc thời cơ và phán đoán các tình huống, chờ khi trực thăng của địch vừa hạ xuống bãi đáp, hỏa lực các loại của bộ đội, du kích đồng loạt phát hỏa, gây cho chúng nhiều tổn thất.

Bị thất bại và không đạt được mục đích, quân địch thay đổi hướng tiến công, chúng đánh vào ấp Tân Thới. Mặc dù được hỏa lực của pháo binh và trực thăng vũ trang yểm trợ, nhưng do bị ám ảnh bởi những thiệt hại trước đó, tinh thần quân địch càng hoang mang cực độ, tiến quân chậm và thận trọng. Trên quãng đường hơn 1km nhưng phải mất hơn một giờ đồng hồ, chúng mới đến được ấp Tân Thới. Đợi cho quân địch lọt vào trận địa mai phục sẵn, bộ đội và du kích bất ngờ nổ súng đánh đòn áp đảo, sau đó tổ chức nhiều mũi xuất kích chia cắt đội hình tiến công, đánh lui các đợt xung phong của chúng.

Sau khi dùng bộ binh, thiết giáp tiến công từ nhiều hướng, nhiều mũi đều thất bại, địch sử dụng quân dù đổ bộ, kết hợp với bộ binh, thiết giáp tiến công vào trận địa của ta. Với sự chỉ huy kiên quyết và lòng quả cảm chiến đấu của bộ đội, các đơn vị đã kìm chặt các mũi tiến công đường bộ, thu hút hỏa lực của xe thiết giáp và pháo cối, tập trung đánh quân dù, đánh ngay khi chúng đang đổ bộ và vừa đổ bộ. Với lòng yêu nước và quyết tâm chống càn của lực lượng quân và dân ta, hai phần ba số quân dù đổ xuống khu vực ấp Tân Thới bị thương vong nặng, lực lượng thiết giáp và bộ binh xung phong vào Ấp Bắc cũng bị tổn thất lớn, quân địch buộc phải kết thúc cuộc hành quân càn quét sau một ngày thảm bại trên địa bàn Ấp Bắc.

Kết quả, sau một ngày kiên cường chống càn, ta đã giành được thắng lợi vang dội. Quân ta đã loại khỏi vòng chiến đấu 450 tên địch (trong đó có 11 cố vấn và nhân viên kỹ thuật Mỹ), bắn rơi 5 máy bay trực thăng, bắn hỏng nhiều chiếc khác; phá hủy 3 xe bọc thép M-113, đánh chìm 1 tàu chiến, làm thất bại hoàn toàn cuộc hành quân càn quét đầy tham vọng của quân đội Sài Gòn và đế quốc Mỹ.

Thực tiễn đã khẳng định, chiến thắng Ấp Bắc là sự vận dụng tài tình nghệ thuật quân sự của người chỉ huy, của phân đội đã được huấn luyện qua một thời gian ngắn, chất lượng của quân giải phóng miền Nam có sự thay đổi rõ rệt. Nhờ có sự chuẩn bị kĩ lưỡng về tư tưởng và bố trí sẵn trận địa, kết hợp với tinh thần chiến đấu dũng cảm, gan dạ, mưu trí, không hề nao núng trước sức mạnh uy hiếp của quân địch, quân giải phóng miền Nam cùng với người dân Ấp Bắc đã lần lượt đánh bại tất cả các đợt tiến công của địch. Kết quả trận đánh là sự kết hợp chặt chẽ giữa tác chiến cụ thể của bộ đội, của người chỉ huy, hiệp đồng của các đơn vị và xử trí các tình huống trong quá trình chiến đấu.

Ý nghĩa:

Chiến thắng của quân ta trong trận Ấp Bắc đã đánh dấu bước ngoặt quan trọng cho cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.Thể hiện sự trưởng thành vượt bậc của quân giải phóng miền Nam, tạo tiền đề cho sự nghiệp đánh bại chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mĩ.

Chiến thắng Ấp Bắc là một trong những chiến công vẻ vang, oanh liệt, thể hiện nghệ thuật, sức mạnh của hình thái chiến tranh nhân dân trong lịch sử kháng chiến chống xâm lược của quân và dân ta. Những bài học kinh nghiệm rút ra trong trận Ấp Bắc cần tiếp tục được nghiên cứu, vận dụng và phát huy sáng tạo trong xây dựng Quân đội “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại”

Di tích lịch sử:

Khu di tích Ấp Bắc tọa lạc tại xã Tân Phú, thị xã Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang, đây là nơi lưu giữ nét đẹp văn hóa lịch sử về chiến thắng Ấp Bắc lừng danh, trận chiến đã "đốn ngã" hơn 2000 quân địch Mỹ - ngụy. Đây là di tích cấp quốc gia (1993) tiêu biểu, nổi tiếng với tượng đài 3 chiến sĩ gang thép, nhà trưng bày hiện vật, máy bay, xe tăng địch bị bắn cháy...