Chiến thắng sông Bạch Đằng năm 938 (1)

Trong suốt hàng nghìn năm xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, người Việt đã trải qua nhiều biến động, chiến đấu chống lại những đạo quân thù địch hung bạo. Trong dòng chảy tự hào ấy của lịch sử, Chiến thắng sông Bạch Đằng năm 938 do Đức vương Ngô Quyền lãnh đạo là đỉnh cao rực rỡ nhất. Lấy mốc năm 938, ngay sau cuộc chiến diễn ra ở cửa sông Bạch Đằng (nay thuộc thành phố Hải Phòng và tỉnh Quảng Ninh), chiến thắng không chỉ là một thắng lợi quân sự lớn lao, mà còn thật sự đánh dấu một cột mốc lịch sử: chấm dứt hoàn toàn hơn mười thế kỷ thống trị tàn bạo của phương Bắc và mở ra một thời kỳ tự chủ kéo dài hơn một nghìn năm cho Việt Nam bước tiếp.

Lịch sử trước sự kiện đó đã vô cùng phức tạp và hơn nữa đặt quốc gia vào một thử thách sinh tồn hết sức khắc nghiệt. Đến năm 931, Dương Đình Nghệ đã đuổi được quân Nam Hán, giành được quyền tự chủ khỏi sự kiểm soát của người Trung Quốc nhưng đến năm 937 bị ám sát bởi tướng phản bội Kiều Công Tiễn, kẻ mưu toan tiếm đoạt ngai vàng. Bị nhân dân căm ghét sâu sắc, Kiều Công Tiễn một cách hèn nhát đã cầu cứu Nam Hán để được giúp đỡ. Lợi dụng thời cơ ấy, vua Nam Hán cử con trai mình là Lưu Hoằng Tháo làm thái tử Giao (Giao Vương) và sai phái một lực lượng hải quân mạnh tiến lên xâm lược nước ta. Sau đó, một người con rể, cũng là một vị tướng tài giỏi của Dương Đình Nghệ, được cử đóng quân tại Ái Châu (Thanh Hóa), nhấn mạnh rằng: “Tóc sợi còn là một thước đo việc kề cận”, tập hợp quân sĩ và tiến thẳng lên phía bắc để tiêu diệt tên gian tặc Kiều Công Tiễn; ông yên ủi, dẹp ổn lực lượng dưới mặt đất trong hòa bình, đồng thời chuẩn bị đội hình tác chiến để đương đầu với quân xâm lược.

Phân tích sức mạnh và điểm yếu của kẻ địch, Ngô Quyền đã thể hiện thiên tài quân sự ngay từ giai đoạn chuẩn bị ban đầu. Nhận thấy nhà Nam Hán huy động những con thuyền mạnh mẽ và rất rành rẽ đường biển, nên ông nhanh chóng không đối đầu trực tiếp ngoài khơi, mà thay vào đó chọn sông Bạch Đằng làm điểm then chốt để phát động một trận chiến lớn.

Ngô Quyền tập hợp hàng chục nghìn quân sĩ và người dân, tiến vào rừng, chặt hàng nghìn cây gỗ lớn, mài nhọn chúng thành cọc đứng, bọc sắt rồi đóng xuống lòng sông, gần cửa biển, qua những khu vực đặc biệt nguy hiểm. Ngô Quyền sau đó liên kết và huy động lực lượng, điều khiển một bãi chiến trường cọc ngầm tuân theo quy luật tự nhiên của con nước, nhổ bật thứ vũ khí lợi hại nhất đang mai phục để đánh bại kẻ địch.

Trận chiến Bạch Đằng diễn ra như một màn giao đấu chặt chẽ, được tính toán kỹ lưỡng đến từng khoảnh khắc của mọi dòng thời gian, và đi vào biên niên sử của huyền thoại. Trong những ngày cuối năm 938, Lưu Hoằng Tháo dẫn một hạm đội lớn tấn công cửa sông Bạch Đằng vào lúc thủy triều lên cao. Như đã dự liệu, Ngô Quyền cho các tướng của mình dùng những chiếc thuyền nhỏ đi lại trên sông, cố tình giao chiến để đối phương bị bất ngờ, rồi sau đó giả vờ bỏ chạy. Tướng giặc kiêu ngạo cho quân mình mắc bẫy mà không hề chút nghi ngờ, và vì thế đã dẫn chúng đi sâu vào đúng khu vực phục kích. Ngô Quyền chỉ huy một cuộc phản công quy mô toàn quân ngay khi thủy triều bắt đầu dâng mạnh. Từ nhiều cửa lạch khác nhau, thuyền của ta lao vút ra, đập thẳng đầu quân địch và phong tỏa đường về của chúng.

Quân Nam Hán tan vỡ thành một mớ hỗn loạn, tản về phía bờ biển, đúng ngay nơi thủy triều rút xuống. khi hàng nghìn cọc sắt trồi lên. Những chiến thuyền lớn của địch lao vào bãi cọc, bị cọc đâm xuyên, rồi vỡ tan thành từng mảnh dưới hàng nghìn nhát đánh, lật úp cả theo từng đội. Nắm lấy cơ hội nhờ đà lao tới ồ ạt của mình, quân ta xông thẳng vào tuyến đầu một cách quyết liệt và tiêu diệt phần lớn sức mạnh quân sự của địch. Lúc ấy, Lưu Hoằng Tháo đã chết ngay trên chiến trường, và toàn bộ quân Nam Hán cũng bị giết sạch.

Chiến thắng đã ở đó, và chúng ta giành được thắng lợi tuyệt đối. Phía Bắc đã hoàn toàn nghiền nát toàn bộ lực lượng hải quân xâm lược của nhà Nam Hán, âm mưu nuốt trọn phương Nam cũng tan rã hoàn toàn. Nghe tin con trai mình tử trận, đồng thời trước việc quân lính của chúng chịu tổn thất nặng nề dọc biên giới ta, vua Nam Hán không còn lựa chọn nào khác ngoài việc rút lui và từ bỏ hẳn ý định xâm lược nước ta.

Chiến thắng 938 lừng danh nhất trên sông Bạch Đằng được coi là một trong những mốc son quan trọng nhất trong lịch sử, đã được sử gia Ngô Sĩ Liên nhìn nhận là sự kiện làm vững chắc quốc gia. Chiến thắng ấy đã chấm dứt hơn một nghìn năm cảnh lầm than dưới ách thống trị của phương Bắc, đồng thời khẳng định một lần nữa tính chính đáng thiêng liêng của quyền tự quyết và khả năng của người Việt Nam trong việc cai quản vận mệnh của chính mình.