Chúa Nguyễn Hoàng

Nguyễn Hoàng là con trai thứ của Thái sư Nguyễn Kim (người có công khôi phục nhà Lê). Sau khi cha mất, anh trai bị Trịnh Kiểm (anh rể) hãm hại vì sợ tranh giành quyền lực, Nguyễn Hoàng nhận thấy tính mạng mình cũng như "cá nằm trên thớt". Lo sợ bị sát hại, ông đã cáo ốm và bí mật sai người đến hỏi kế Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm. Nhận được lời sấm truyền: "Hoành Sơn nhất đái, vạn đại dung thân", Nguyễn Hoàng bừng tỉnh. Ông nhờ chị gái xin Trịnh Kiểm cho mình vào trấn thủ xứ Thuận Hóa (phía nam đèo Ngang) – một vùng đất lúc bấy giờ được coi là "ô châu ác địa", lam sơn chướng khí, người đi thì dễ bề khó có ngày về.

Trịnh Kiểm đinh ninh cho Nguyễn Hoàng vào đó sẽ mượn tay giặc Chiêm Thành và rừng thiêng nước độc giết chết ông, nên vội vàng đồng ý. Năm 1558, Nguyễn Hoàng cùng gia quyến và hàng ngàn người dân Thanh - Nghệ yêu mến ông đã bồng bế nhau vượt qua đèo Ngang sừng sững, tiến vào Thuận Hóa. Khác với sự tàn bạo của các sứ quân phương Bắc, khi vào đến nơi, Nguyễn Hoàng thu phục lòng người bằng đức độ. Ông xưng hô khiêm nhường, giảm thuế khóa, khuyến khích dân chúng khai hoang lập ấp, mở mang buôn bán với tàu thuyền nước ngoài ở cảng Hội An.

Nhân dân phương Nam cảm mến đức độ, tôn gọi ông là Chúa Tiên. Dưới bàn tay kiến thiết của ông, vùng đất Thuận - Quảng hoang vu ngày nào nhanh chóng trở thành một trung tâm kinh tế, quân sự sầm uất, vững mạnh, có đủ sức mạnh để chống lại các cuộc tấn công của chúa Trịnh sau này. Không dừng lại ở đó, Nguyễn Hoàng còn từng bước tiến quân về phía Nam, mở mang bờ cõi đến tận đèo Cù Mông, đặt nền móng đầu tiên cho công cuộc Nam tiến vĩ đại, hình thành nên bản đồ nước Việt Nam hình chữ S toàn vẹn như ngày hôm nay.