CHƯƠNG VIII

Cuối năm 1978 cả sư đoàn tôi được lệnh tổng tấn công. Tại đây sư đoàn dừng lại, rồi dùng 2 đại đội xe bọc thép mở đường, đánh về phía nam chiếm thủ phủ tỉnh Prey Veng. Bắt đầu từ Đầm Me, đêm 27.12.1978 tất cả đồng loạt nổ súng đánh dọc theo đường 7 thành một cánh quân lớn, hùng mạnh xung trận. Lúc đó, cả trung đoàn 52 chúng tôi gồm các tiểu đoàn lên hết xe Hồng Hà, Gat cùng với nhiều loại xe khác nữa cứ thế tiến thẳng, hễ gặp địch là đánh thành một mũi nhọn thọc sâu, tiến nhanh, tiến sát bờ sông Mê Kông ngày 2-1-1979.

Dòng sông Mê Kông rộng lớn đã làm chậm mọi bước tiến của chúng tôi. Bờ bên kia là tỉnh Kampong Cham, địch lập phòng tuyến ở đó chống trả quyết liệt. Nhìn cái cảnh bên này sông có hàng trăm xe ô tô bọn địch để lại trước khi tháo chạy cùng xác lính Pônpốt nằm rải rác dọc đường tôi lại tưởng tượng về sự hỗn loạn của Ngụy quân Sài gòn hồi tháng 4-1975. Lúc chúng tôi từ Bắc vào Xa Mát, dọc tuyến đường 1 cũng còn rất nhiều các loại xe tăng ô tô ngổn ngang dọc đường như thế này.

Trong thời gian này, chúng tôi nghe tin báo chí Việt Nam đưa tin rằng sau khi đánh tan sức kháng cự của quân Khmer Đỏ, các lực lượng Việt Nam thuộc Quân khu 5 nhanh chóng hành tiến theo đường 7, sư đoàn 309 quét sạch tỉnh Ratanakiri, phía Bắc tỉnh Mondolkiri và tiến vào phía Bắc tỉnh Stung Treng. Sư đoàn 307 tiến theo đường 19, dùng cầu phao vượt sông Srepok và sông Mekong. Tới ngày 1 tháng 1 năm 1979, lực lượng Quân khu 5 tiến dọc sông Mekong chiếm được Stung Treng.

Cùng thời gian, Sư đoàn 5 thuộc Quân khu 5 tiến từ hướng đông, cùng Sư đoàn 303 tiến theo hướng tây bắc từ Snuol cùng đánh vào Kratié do Sư đoàn 260 và 2 trung đoàn địa phương của đặc khu 505 phòng thủ. Các sư đoàn này gặp phải sức kháng cự quyết liệt từ phía quân Khmer Đỏ. Trong cuộc tiến quân, hai Tiểu đoàn 1 và 2 Trung đoàn 316 Sư đoàn 303 bị tập kích bất ngờ nên bị tiêu diệt. Trung đoàn này, cũng như Trung đoàn 33, sau một tháng hành quân, quân số hao hụt mất một nửa. Các đơn vị quân Khmer Đỏ tấn công Sư đoàn 303 gây nhiều tổn thất và suýt chiếm được sở chỉ huy sư đoàn. Tuy nhiên, sau khi không chặn được quân Việt Nam, quân Khmer Đỏ phải rút lui, và tới ngày 29 tháng 12, thành phố Kratié rơi vào tay quân đội Việt Nam.

Đến đêm ngày 3 rạng ngày 4 tháng 1 năm 1979 ta bắt đầu nổ súng đánh sang bờ sông bên kia thị xã Kampong Cham. Tôi gặp bọn thằng An, thằng Tâm. Chúng nó bảo suốt đêm mùng ba phải bắc cầu phao cùng với công binh sư đoàn. Đúng giờ, các loại pháo dàn hỏa tiễn đồng loạt nổ súng. Cả một bầu trời đỏ rực cùng những tiếng reo réo rít lên của đạn H12 Cachiusa

40 nòng, tiếng cùng cùng của pháo 37 ly chúc nòng bắn thẳng sang bờ bên kia, tạo thuận lợi cho bộ đội vượt sông lấy lại Kampong Cham an toàn vào sáng ngày 4.

Cùng lúc, Sư đoàn 302 tiến về phía Tây đã chiếm được Kampong Cham. Sau đó, hai Sư đoàn 302 và 303 cùng quay lại đánh chiếm thị xã Chhlong do Sư đoàn 603 Khmer Đỏ chống giữ. Ngày 4 tháng 1, họ chiếm được Chhlong. Kể từ lúc đó, toàn bộ lãnh thổ Campuchia ở phía đông sông Mekong coi như bị mất.

Có lẽ do bị bất ngờ và hỏa lực của ta quá mạnh nên sự kháng cự của địch hầu như bị dập tắt ngay từ những lúc ban đầu. Ta đã chiếm toàn bộ thành phố ma. Đó là do ý nghĩ ban đầu của tôi khi tiến vào thị xã. Chỉ có mấy phố chính là có dân hoặc lính Pôn pốt ở thì phải. Còn các phố khác đều hoang tàn rêu phong không phải do đạn pháo mà do bị bỏ hoang từ lâu vì tôi thấy cây cỏ và các loại dây leo bò vào nhà um tùm hết cả. Các dây leo bò tận vào từng ngôi nhà cổ kính khiến tôi liên tưởng tới loài hoa ăn thịt người có trong phim.

Tôi cứ tưởng bọn địch thực hiện “vườn không nhà trống” nhưng hóa ra không phải. Cả thị xã từ lâu đã không có người ở. Tất cả dân đã bị lùa vào bãi tập trung hết cả rồi. Dừng chân ở đây được mấy tiếng đồng hồ, chúng tôi lại tiếp tục tiến quân thẳng hướng Phnom Pênh không gặp khó khăn gì vì dọc đường sức kháng cự của địch không đáng kể. Hình như chúng chủ động rút lui thì phải.

Hai ngày sau đó chúng tôi đã có mặt ở Thủ đô Phnom Penh - một thành phố xinh đẹp nhưng sao nó có vẻ buồn bã thế nào ấy. Những tòa nhà cổ xây theo kiến trúc Pháp trên trục đại lộ Xihanuc Vil không khác Hà Nội mấy. Chỉ có khác chăng xen kẽ các biệt thự đó là các biệt thự theo kiểu nhà sàn thật thơ mộng, cổ kính.

Phnômpenh lúc này cũng hoang vắng như vì ngoài bộ đội ta, không có một bóng dáng người dân. Với vốn hiểu biết của người lính bộ binh trẻ mới hơn 20 tuổi, tôi không thể hiểu nổi tại sao một dân tộc, một đất nước hẳn hoi mà tất cả các thành phố lớn lại không có một bóng dáng người dân nào ở. Thậm chí điều này đã xảy ra suốt từ tỉnh Kampong Cham đến Phnom Penh.

Những thắc mắc ấy rồi cũng nhanh chóng đi qua. Tôi, thằng Vòng, thằng Sáng tha hồ sục sạo các ngõ nghách, các con phố. Tuy thế, chúng tôi vẫn có một cảm giác rờn rợn chạy suốt dọc sống lưng. Một phần sợ bị phục kích bắn tỉa, nhưng chủ yếu là cảm giác sợ như là sợ ma mà không thằng nào dám nói ra cảm giác ấy.

Sục sạo chán, chúng tôi quay trở lại đại lộ Xinhanuc Vil. Cả mấy thằng khoác súng vào một khách sạn có vẻ như vẫn còn hoạt động trước đó vài ngày. Đập vào mắt chúng tôi là kho hàng toàn là đồ mỹ phẩm, cơ man các loại bình xịt tóc, kem, son, phấn. Những thứ ấy đều là thứ xa lạ với chúng

tôi. Tôi ở Hà Nội còn chưa biết thì mấy thằng Vòng, Sáng biết là cái gì. Thằng Sáng cầm một bình xịt tóc lên, xịt một làn bụi trắng thấy thơm thơm, liền mạnh dạn xịt mạnh vào tay thấy mát lạnh. Nó hoảng quá, tay thì rụt lại, tay thì vung ném cái bình, hét toáng lên. Thấy thằng Vòng hét lên sợ hãi thì như những cái máy, thằng nào thằng nấy đồng loạt ném những gì mình đang cầm trên tay ra thật xa. Mặt thằng nào cũng nghệt ra như thộn.

Mấy giây sau khi định thần lại, tôi cầm mấy hộp Cream in hình tháp Effiel giống y như cái hộp đã được thấy hồi còn ở nhà lên xem. Tôi mừng quá, ra vẻ hiểu biết:

- A, không có gì đâu chúng mày ạ. Những thứ này là đồ mỹ phẩm của đàn bà, lại là của Pháp hẳn hoi đấy.

Thằng Vòng chẳng nói, chẳng rằng nhét luôn mấy hộp vào ba lô.

Đang mải mê vơ những hộp mỹ phẩm vào túi thì chúng tôi giật mình bởi những tiếng chai lọ vỡ cùng những tiếng ồn ào rất lạ, vội xách súng chạy ra. Bên ngoài lính ta thằng nào mặt cũng phừng phừng đỏ, chai rượu ngoại lắt lẻo trên tay.

Ồ! Cả một kho rượu xếp cao tận lên trần nhà kho khách sạn cao tới 5- 6m. Các loại rượu mạnh Rê-mi, Giôn, Hen- ni- xi, Na - pô - nê - ông... bọn nó không lấy từ trên cao mà cứ rút từng thùng rượu ở chỗ vừa tầm tay với, cho nên những chai rượu từ trên bị dồn xuống đổ ập, vỡ tan tành, trong đó có cả những loại rượu ngâm thú rừng nữa.

Chúng nó kệ, chai rượu cứ đổ, cứ vỡ, nhiều rượu thế này phải uống đã. Chúng nó dốc vào cổ tu ừng ực, rồi thằng nọ bảo thằng kia mỗi đứa nhét mấy chai cất đi. Những thằng biết uống rượu còn tranh thủ nhét đầy ba- lô. Thậm chí bước ra ngoài, tôi còn thấy cả một đoạn phố đầy rẫy những chai rượu, chai còn, chai hết cứ gọi là tứ tung hết cả. Từ bé tới giờ tôi chưa một lần uống rượu nhưng thấy đứa nào cũng uống, liền khui một chai ngửa cổ uống một lần hết 1/3 chai, làm như thể rượu là một thứ đồ uống giải khát vậy. Mười lăm phút sau, người tôi phừng phừng như bốc lửa, tôi hoảng hốt gọi mấy đứa, giọng méo xẹo:

- Vòng ơi! Sáng ơi! Tao bị làm sao ấy.

Nhưng tôi càng gọi, thì chúng càng cười ngặt nghẽo. Tôi nhìn chúng nó cười mà tức điên lên chỉ muốn lại gần đấm cho nó một quả. Nhưng càng muốn đi thì đôi chân của tôi càng khó bảo và rồi tôi thấy tôi nằm vật xuống đất, bên tai vẫn còn nghe loáng thoáng chúng nó í ới gọi nhau.

Chẳng biết đứa nào đưa tôi về doanh trại nữa, chỉ biết chúng nó kể lại tôi đã say rượu nằm ngủ li bì mất cả chiều tới đêm và sang tận sáng hôm sau. Tỉnh dậy, tôi lại còn bị đại đội gọi lên quạt cho một trận tơi bời.

* * *

Chúng tôi chỉ được phép dừng chân ở Phnompenh một ngày, một đêm rồi chúng tôi phải hành quân tiếp tục truy kích tàn quân Pôn pốt. Các sư

đoàn chia theo nhiều cánh truy kích, Sư đoàn 320 của chúng tôi thì đánh dọc đường 3 xuôi về tỉnh Tà Keo xuống cảng Công pong than giáp với Châu Đốc

- An Giang của Việt Nam, sư đoàn 10 và sư đoàn 31 thì đánh hướng Bát Thom Boong giáp biên giới Thái Lan.

Bọn Pôn pốt bị đánh đòn phủ đầu chạy tan tác nay từng cánh quân của chúng đã liên lạc được với nhau, chúng tổ chức phản công lại ta theo kiểu đánh du kích. Chỉ cần ta mất cảnh giác một chút thôi là bị chúng tập kích ngay.

Tết năm nay, chúng tôi lại phải ăn tết sớm, một cái Tết ở nước ngoài chưa từng có trong đời. Tiêu chuẩn Tết năm nay vẫn như năm trước, hai bao thuốc lá Lao động cùng mấy chiếc bánh tét cũng có thể gọi là xôm trong thời điểm này. Bởi vì để có Tết cho bộ đội, người ta đã phải vận chuyển quà Tết từ bên Việt Nam sang qua một đoạn đường khó khăn, vất vả lắm. Cũng may thằng Vòng còn để dành được vài chai rượu hôm trước lấy ở Khách sạn nên Tết này hóa ra lại tươm tất. Chúng tôi có hẳn một ngày nghỉ ăn tết sớm nên tha hồ tán gẫu trong lúc nhâm nhi chén rượu. Tôi buột miệng:

- Này Vòng ơi, hôm nọ tao thấy mày lấy mấy hộp Cream với cả nước hoa ở chỗ khách sạn, mày lấy về làm gì thế?

- À, để bao giờ tao về tao tặng vợ tao - Thằng Vòng thủng thẳng đáp.

- Ơ! Tao tưởng mày chưa lấy vợ. Có thấy mày nói chuyện vợ con bao giờ đâu nhỉ - Tôi ngạc nhiên thực sự. Cái thằng, thế mà kín đáo quá. Chắc hôm nay có tí rượu nên mới dốc bầu tâm sự đây.

- Tao về phép được mười lăm ngày. Cả yêu, cả hỏi và cưới chỉ có chừng ấy ngày đó thôi - Nó tợp một ngụm rượu rồi nói.

- Chắc là mẹ mày dấm sẵn cho mày rồi chứ gì?

- Đâu có! - Nó thật thà- Chả là thế này, hôm đầu tiên tao về phép ấy, cả làng, cả xóm tới chơi trong đó có cả con vợ tao bây giờ. Hồi tao đi bộ đội nó còn bé tí thế mà lúc tao về nó lớn phổng ra, học tới lớp 7 rồi. Nhà nó ở cạnh nhà tao, hai nhà chỉ cách nhau cái dậu cúc tần. Tới khuya khi mọi người về gần hết mà tao vẫn thấy nó ngồi đấy, tao vừa định hỏi nó thì nó đã lên tiếng trước:

- Ôi anh Vòng! Anh quên em rồi à? Em là Phúc con mẹ Đức đây, anh không nhận ra em sao?

Lúc ấy tao mới à lên một tiếng, nghĩ bụng sao mà lớn nhanh thế, mới có ba năm đi bộ đội mà con gái nó thay đổi nhanh thật. Tao bắt đầu để ý đến nó nhưng cũng chưa phải là yêu đâu đấy - Thằng Vòng lại tợp thêm ngụm rượu, xem chừng khuôn mặt nó đã đỏ lên rồi. Nó say sưa kể:

- Bọn mày biết đấy, ở bộ đội phải dậy sớm quen rồi. Hôm đầu về quê còn nằm cố, chứ hôm sau đúng giờ mà không dậy người nó cứ bứt rứt thế nào ấy, không chịu nổi. Thế là tao bật dậy ra tập thể dục. Tao đang tập thì thấy con cái Phúc vợ tao bây giờ cũng dậy sớm, ra giếng làm vệ sinh chuẩn bị đi học.

Ở quê tao đi học xa lắm, xa hàng chục cây số cơ nên phải dậy sớm mà đi cho kịp. Tao ở bên này lặng lẽ tập thể dục quan sát nó ở bên kia vào nhà tắm thay quần áo. Mà mày biết nhà tắm ở quê như thế nào còn gì? Gọi là nhà tắm cho oai chứ nó thực ra là mấy tấm phên cót ép quay lại ngay cạnh bên giếng để thay quần áo là chính. Lại nói tiếp, tao đứng bên này giậu cúc tần thấy nó lúi húi thay quần tao buột miệng trêu: “Tớ thấy rồi nhá!” làm nó giật bắn mình, luống cuống thế nào mà lại xỏ hai chân vào một ống nên bị vướng ngã lăn quay ra đất. Tao thấy nó ngã thì quên phứt tao đang là đàn ông, vội nhảy qua giậu cúc tần đỡ nó đứng dậy. Tao buồn cười quá mà không dám cười, mày ạ. Còn con cái Phúc xấu hổ mặt đỏ lựng cả lên, tay thì đấm tao thùm thụp, miệng thì lắp bắp:

- Cái anh này... làm người ta…

Từ hôm ấy tao cứ thấy thinh thích nó và nghĩ về nó suốt, ngày nào cũng mong nó đi học về sớm để sang chơi, bắt chuyện.

Rồi tao có vài việc bận nên mãi gần đến hôm hết phép tao mới sang nhà nó. Có lẽ đó là ngày đẹp trời đối với tao, chúng mày ạ. Cả nhà nó đi vắng, chỉ có mỗi mình nó nằm sấp dài trên phản học bài bên ngọn đèn dâù. Hình như bố mẹ nó đi họp công điểm thì phải. Thấy tao sang, nó vẫn còn xấu hổ, không cả dám chào, mắt cứ nhìn chằm chằm vào quyển vở không dám ngước lên. Dưới ánh đèn dầu tối thế mà tao vẫn thấy hai má nó trắng hồng chuyển sang đỏ lựng lên, xinh thế chứ.

- Em học bài hả Phúc? - Tao hỏi Phải hỏi đến hai lần nó mới lí nhí:

- Vâng ạ.

Tao liền nằm kế bên nó xem nó học bài, thi thoảng lại lén ngắm nhìn nó. Mất một lúc lâu như thế chẳng đứa nào nói với nhau câu gì. Mọi ngày tao vốn nghịch ngợm thế mà tối ấy tao như ngậm hột thị. Người tao cứ nóng ran lên, tao quay người lại gác chân lên lưng nó, còn nó sợ chết lặng không dám phản ứng gì. Đúng lúc ấy mẹ nó đi họp công điểm về, thấy cái cảnh tao gác chân lên lưng con gái bà, bà ấy chỉ kêu được hai tiếng “Ôi trời!”. Tiếng kêu của bà ấy tuy không to, nhưng thấy rõ là nghiêm trọng, đến lạc cả giọng làm bà già tao bên nhà nghe thấy thế hốt hoảng chạy sang. Thế là cả hai bà mẹ nhìn thấy nguyên cả hiện trường. Còn tao và con cái Phúc tất nhiên là chả kịp phản ứng gì, lúng túng như là gà mắc tóc, cừ đờ cả người ra vì xấu hổ.

Mẹ tao hét lên:

- Thằng Vòng! Mày làm gì thế hả con?

Lúc này tao mới choàng tỉnh “cơn mê” ngồi dậy và lủi ngay về bên nhà. “Tội nghiệp con cái Phúc, không biết hôm ấy mẹ nó mắng nó những gì” - Thằng Vòng tủm tỉm cười kể tiếp. Bọn mày phải biết, chuyện ở quê như thế là chuyện tày đình lắm. Chuyện này mà làm ầm lên thì tao cũng chết mà con cái Phúc còn lấy ai được nữa? Cũng may là tao và cái Phúc được hai bà mẹ

nhấm nháy từ lâu nên nhân dịp này, hai bà gọi hai ông về bàn chuyện đại sự luôn. Còn có năm ngày phép thì đám hỏi và đám cưới đã mất ba ngày. Tao chỉ có hai ngày trọn vẹn với vợ rồi xa nhau từ bấy đến giờ đã hai năm. Khổ thân nó, lấy tao lại phải bỏ học ở nhà làm ruộng. Thằng Vòng nói đến đây, đôi mắt nó đỏ hoe như muốn khóc.

Tôi vội lái sang chuyện khác:

- Thế từ ngày lấy nhau tới giờ mày không thư từ gì cho nó à?

- Ừ! Mà tao nói cho mày nghe. - Nó ghé tai tôi nói nhỏ - Có biết chữ đéo đâu mà viết? Hồi ở nhà tao có được đi học đâu? Nhà nghèo quá mày ơi.

Kể từ hôm đó, tôi nhận trách nhiệm viết thư về cho vợ hộ thằng Vòng - thằng bạn chiến hữu thân thiết của tôi.

* * *

Thời gian ăn Tết sớm qua đi thật chóng vánh. Được nghỉ đúng hai ngày rồi cả đơn vị lại phải di chuyển đánh theo dọc đường 3 tiến về tỉnh Tà Keo giáp với Châu Đốc - An Giang. Hôm trung đoàn tôi đánh nhau ở cái chỗ mà các anh em thường hay gọi là Thung lũng đầu lâu, xương chéo tôi bất ngờ gặp lại các anh Tân và Lê Diễn trong vòng vài phút vì ai cũng phải làm nhiệm vụ của mình. Chỉ mấy phút thôi, nhưng tôi thấy sao mà vui thế.

Trước kia anh Tân là chính trị viên của đại đội tôi, cách đây hai tháng được điều sang làm chính trị viên tiểu đoàn 4. Còn anh Lê Diễn người Nam Định, đi lính từ năm 68 là đại đội phó - người mà chúng tôi rất quí, tôi và anh Chiến sứt thường hay ngồi trò chuyện với anh về thơ ca, văn học mỗi khi rảnh rỗi lại chuyển sang làm tiểu đoàn phó huấn luyện quân bổ sung và tập huấn cán bộ trung, đại đội. Mỗi các loại. Chúng tôi nhận định đây rất có thể là kho vũ khí của địch.

Anh Tân chính trị viên tiểu đoàn 4 thấy kho vũ khí lớn, muốn đếm xem được bao nhiêu khẩu pháo thì vấp phải mìn, hy sinh một cách cực kỳ vô lý. Đánh nhau mãi không sao, giờ chiến thắng thu được hàng nghìn khẩu súng của địch thì anh lại không còn sống để mà vui cùng chúng tôi. Chúng tôi thương anh mà ấm ức, xót xa mãi.

Đã vậy, lúc xuống tiểu đoàn khiêng anh lại nhìn thấy xác anh Long Fulro còn đau lòng hơn. Mới sáng sớm nay chúng tôi còn cười nói với nhau mà giờ anh nằm đấy với lồng ngực toang hoác. Anh đã bị nguyên một viên đạn 37 ly vào giữa ngực. Tôi với thằng Sáng vừa liệm cho anh vừa khóc. Nước mắt tôi cứ trào ra không thể nào mà kìm được. Tôi không phải là người mê tín gì, nhưng hình như cái chết của anh đã có điềm báo trước. Sáng nay anh còn đưa cho tôi một chiếc quần đùi anh tự cắt và khâu bằng tay bảo:

- Đây là lần cuối tao cắt kỷ niệm cho mày đấy nhé.

- Sao lại lần cuối? Anh đã may cho em mấy chiếc, nhưng còn phải cắt cho em nhiều nữa chứ?

- Thì mày cứ coi như đây là kỷ niệm cuối đi.

Tôi vẫn nhớ như in nụ cười của anh lúc anh nói câu đó.