CHUYỆN VỀ NGƯỜI CỰU BINH MANG HAI MÀU QUÂN HÀM

Quê gốc của Cựu binh Vũ Văn Ngọc ở Vụ Bản, Nam Định. Thân sinh ông là cụ Vũ Văn Phúc, năm 1946 là Huyện đội trưởng Trấn Yên. Sau hòa bình (1954) chuyển sang ngành Giáo dục. Ông Ngọc theo cha lên Yên Bái, vào lớp 2, ngồi cùng dãy bàn với Ngọc Bái. Hai ông trở thành tâm giao từ thời còn để chỏm ấy. Bác Hồ phát động phong trào Bổ túc Văn hóa, tuổi mười tám, ông Ngọc xung phong về nông thôn “diệt giặc dốt”. Hết đợt, cảm xúc hào hứng, ông và một số thanh niên thị xã làm đơn xin đi bộ đội. Lá đơn ông viết nắn nót ấy được duyệt ngay. Vũ Văn Ngọc trở thành tân chiến sĩ pháo cao xạ giữa tuổi hai mươi, đóng quân và huấn luyện ở Sơn La. Là người lớn lên ở miền núi nhanh nhẹn, hoạt bát, lại con “nhà nòi” binh nghiệp, nên ông được tuyển chọn điều sang Bộ đội biên phòng Tây Bắc. Lần thứ nhất rời quân hàm đỏ, cài lên vai áo quân hàm màu xanh. Địa bàn của chiến sĩ Vũ Văn Ngọc là địa hình ngã ba biên giới. Có thời gian ông nằm vùng hàng tháng trời trên đất bạn Lào, ăn ở cùng dân bản Lào để nắm tình hình an ninh biên giới Việt - Trung - Lào. Biết rõ Vũ Văn Ngọc là con trai của Huyện đội trưởng Trấn Yên Vũ Văn Phúc, lại “chuẩn mực” về tư cách quân nhân, Tỉnh đội xin Quân khu điều về làm nhiệm vụ bảo vệ cơ quan thường trực Ủy ban Hành chính tỉnh Yên Bái. Thời gian làm bảo vệ cơ quan đầu não, xảy ra sự kiện Phong Dụ Thượng mà ông là người được giao làm nhiệm vụ gián tiếp.

Từ vụ ngày 7 tháng 6 năm 1963, ta bắt được nhóm biệt kích Lý Văn Choi do Sài Gòn thả dù xuống Phong Dụ Thượng (Văn Yên) Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Đức và Phó chủ tịch tỉnh phụ trách an ninh Đào Đình Bảng cho lập kế hoạch tương kế tựu kế, thuyết phục hai trong bốn tên biệt kích. Toán trưởng Lý Văn Choi nhận lời, đưa tin giả về Nam. Sài Gòn gấp rút cho bổ sung quân, cùng vũ khí, máy bộ đàm. Rút cục, ta “cất vó” gọn cả nhóm biệt kích tăng viện này, Vũ Văn Ngọc được kết nạp Đảng sau chiến công phục vụ đó. Ngay sau đấy được giao phụ trách nhiệm vụ cung ứng quân khí. Công việc đang dần ổn định thì máy bay Mỹ đánh phá miền Bắc trong đó có trận tập kích vào Bệnh viện, Trường y tế và nhà máy cơ khí thị xã Yên Bái cuối trưa ngày 9 tháng 7 năm 1965. Tỉnh ủy, Kỹ thuật quân sự (cơ yếu) đã sơ tán về xã Tân Thịnh, ông Ngọc cùng mấy anh em được điều về tăng cường cho Tiểu đoàn tự vệ sân bay Yên Bái. Đầu tháng 5 năm 1966, Máy bay Mỹ tập trung đánh đêm vào sân bay. Đơn vị pháo của ông Ngọc và tiểu đoàn pháo phòng không của bộ đội Trung Quốc giúp ta, đánh trả quyết liệt, đã cùng tự vệ Z183 Bắn rơi một chiếc F105.

Tháng 8 năm sau đó (1966), Vũ Văn Ngọc được cử làm Trưởng ban quản lý đơn vị kĩ thuật đi B (đi Nam), nhưng chỉ đến Thanh Hóa thì ông được lệnh bàn giao cho người khác. Lý do, ông Ngọc là con một, chính sách lúc bấy giờ, nếu là con một của gia đình, tạm thời làm nhiệm vụ nơi hậu phương. Ông Ngọc được điều về Đồn 41 (Ninh Bình) Bảo vệ trọng điểm Ga Ghềnh trước sự đánh phá ngày đêm của máy bay Mỹ. Cũng tại đây, Vũ Văn Ngọc vô tình được Tướng Phạm Kiệt, Tư lệnh Công an vũ trang hỏi chuyện. Trong câu chuyện, ông bày tỏ nguyện vọng muốn trở về quê hương Yên Bái tiếp tục chiến đấu. Không ngờ, nguyện vọng được chấp nhận, ông trở thành giáo viên huấn luyện kĩ thuật của lực lượng Công an vũ trang thuộc Bộ nội vụ đặt tại Yên Bái. Nhưng vì là tỉnh nội địa nên đến năm 1974, Yên Bái không còn tồn tại cả hai tổ chức Bộ đội biên phòng và Công an vũ trang đặt tại địa phương. Ông Vũ Văn Ngọc trở lại biên chế Tỉnh đội Yên Bái làm giáo viên huấn luyện tại trường quân sự (Sau là trường Ấp Bắc). Năm 1985 ông về hưu với cấp bậc Thượng uý “quân hàm đỏ”.

Một chiều cuối năm Quý Mão, tôi đến thăm Cựu chiến binh, Cựu công an vũ trang Vũ Văn Ngọc tại nhà riêng, ngõ hẻm đường Yên Ninh thành phố Yên Bái. Chuyện một đời binh ngũ, vị Thượng uý Tiểu đoàn phó nói vui: - Quân hàm đỏ hay quân hàm xanh đều là lính Cụ Hồ, nên phải làm tốt việc Cụ Hồ giao! Ông giảng giải: Tôi ham chiến đấu và phục vụ chiến đấu, một phần, làm theo lời Bác, phần khác, tôi mê đọc sách chiến tranh yêu nước của Liên Xô, Trung Quốc thời đó, nên ý chí nó ngấm vào máu thịt.

Như sực nhớ chuyện gần 70 năm trước, tôi lân la hỏi ông về vinh dự lớn đầu đời: Tặng hoa Bác Hồ? Ông Vũ Văn Ngọc lặng yên giây lát như hồi tưởng, rồi chậm rãi:

Năm đó, tôi mười ba tuổi, người nhỏ gầy, nhưng nhanh nhẹn và học khá. Tối hôm ấy (24 tháng 9 năm 1958 - HLK), chị Liên, phụ trách Đội đến nhà, dặn, sáng hôm sau, mặc đẹp, tới trường đúng giờ…! Khi tôi đến, đã thấy có bốn bạn: Thanh, Hồng, Ân, Vượng. Lúc này cô giáo Liên mới nói: - Các em được vinh dự lên lễ đài tặng hoa Bác Hồ!. Khi Bác tới, chúng tôi chạy ùa lại dâng hoa, nhưng Bác không nhận của ai mà chỉ ra hiệu cảm ơn, và dặn: Các cháu phải chăm ngoan học giỏi để sau này góp phần xây dựng đất nước. Lời Bác, tôi đinh ninh nhớ và cố gắng làm được như hôm nay.

Chuyện cũ miên man, tôi nhìn lên bức tường ngôi nhà xây cấp bốn úa màu vôi ve, Tấm chứng nhận Huy chương vàng của cô con gái Vũ Thị Việt Hoa treo trang trọng. Bà Trần Thị Cúc - mẹ của Hoa đỡ lời chồng.

- Cháu nó học ở trường THPT Lý Thường Kiệt (Thành phố Yên Bái), năm hết 12 (2012), cháu chỉ ghi một nguyện vọng, là thi vào Trường Đại học sân khấu điện ảnh. Bố mẹ tôn trọng con, chả can ngăn, mà chỉ động viên và lo hỗ trợ học hành.

Ông Ngọc thủng thẳng:

- Hôm cháu “lên phim”, bao nhiêu người gọi điện chúc mừng trong đó có cả ông bạn Ngọc Bái nhà thơ!

Tôi cũng bất ngờ bởi Việt Hoa một tài năng trẻ là con ông bà, mà không tiết lộ mối “duyên” Văn nghệ sĩ. Ấy là, năm 2020 tôi (Hà Lâm Kỳ) Đoạt giải A toàn quốc cuốn tiểu thuyết Cánh cung đỏ. Năm sau, 2021, trên mạng xã hội xếp hạng “Người nổi tiếng” thường niên, ngẫu nhiên thế nào “xi ri” 6 nhân vật chạy trong khung thì tỉnh Yên Bái có 4: Tôi (Nhà văn), Việt Hoa (Diễn viên điện ảnh), Hà Thu Hậu (Vận động viên bóng chuyền) và Quang Trọng (Diễn viên kịch nói Nhà hát Tuổi trẻ). Tôi chú ý đến Việt Hoa, người đóng các nhân vật gợn sóng và ấn tượng trong loạt phim giờ vàng của VTV1, VTV3: Cô gái nhà người ta, Trở về giữa yêu thương. Hương vị tình thân. Nơi giấc mơ tìm về và gần đây là Mình yêu nhau, bình yên thôi… Cùng ở thành phố Yên Bái nhưng chưa gặp mặt. Biết chuyện, tháng 6/2023 cô giáo Quế bất ngờ đưa học trò cũ đến thăm nhà. Trước người của công chúng rất trẻ và rất “Hot girl” tôi chỉ biết nói lời mừng, và… tặng sách !

Giờ, ngồi trước mặt cha mẹ Diễn viên điện ảnh Việt Hoa, tôi nghĩ: Một đời binh nghiệp của Cựu chiến binh Vũ Văn Ngọc, và một đời tần tảo của bà Cúc, không tạo nên cơ ngơi nhà cửa, mà nên một sản phẩm vô giá, đó là đã làm được phần nào lời căn dặn trực tiếp của Bác Hồ, và, đó là góp sức vào sự nghiệp Văn hoá của đất nước thông qua cô con gái nhỏ: Nghệ sỹ, diễn viên điện ảnh Việt Hoa.