Chuyện về Phùng Chí Kiên: Từ người thanh niên làng Mỹ Quan đến nhà lãnh đạo quân sự tài ba của Đảng

Dấn thân theo con đường cách mạng và chặng đường rèn luyện gian khổ

Năm 1925, Nguyễn Vĩ ra làm thuê ở ga Yên Lý, Diễn Châu. Tại đây, ông bắt đầu tiếp xúc với các tư tưởng tiến bộ, biết tin tức về thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười Nga, phong trào cộng sản quốc tế và hoạt động của Hội Việt Nam cách mạng thanh niên ở Quảng Châu. Nhờ sự dìu dắt của cán bộ cách mạng, ông được kết nạp vào Hội Việt Nam cách mạng Thanh niên.

Tháng 10/1926, Nguyễn Vĩ được tổ chức cử đến Quảng Châu dự lớp huấn luyện chính trị đầu tiên do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tổ chức và chính thức đổi tên thành Phùng Chí Kiên. Sau khóa học, ông được Người gửi vào học Trường Quân sự Hoàng Phố. Năm 1927, khi Tưởng Giới Thạch phản bội làm nhà trường bị đóng cửa, Phùng Chí Kiên cùng cán bộ cách mạng Việt Nam đã đứng về phía Đảng Cộng sản Trung Quốc chống lại bọn quân phiệt.

Tháng 12/1927, khi khởi nghĩa Quảng Châu nổ ra, ông chỉ huy một đơn vị của đội quân cộng sản. Ngày 30/12/1928, đồng chí bị quân Tưởng bắt và giam trong nhà tù Quảng Châu. Sau 9 tháng giam cầm, ông được trả tự do, trở lại Trường Quân sự Hoàng Phố, được kết nạp vào Đảng Cộng sản Trung Quốc (tháng 12/1929) và được bổ nhiệm làm Trung đoàn trưởng Trung đoàn 4, quân đoàn 2, Hồng quân Đông Giang.

Tháng 12/1930, Đảng Cộng sản Đông Dương gọi đồng chí về Hồng Kông. Tại đây, ông gặp lại lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, được truyền đạt các chủ trương mới sau Hội nghị hợp nhất và chính thức được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương.

Nhà lãnh đạo kiên trung của Đảng và người đồng chí tin cậy của Bác Hồ

Tháng 1/1931, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc gửi Phùng Chí Kiên sang học tại Đại học Phương Đông của Quốc tế Cộng sản. Năm 1934, ông về Ma Cao (Trung Quốc) tham gia Ban Chỉ huy ở ngoài của Đảng. Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ nhất của Đảng (tháng 3/1935), đồng chí được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng và chỉ định vào Ban Thường vụ của Đảng.

Giữa năm 1937, ông cùng đồng chí Hà Huy Tập về Sài Gòn trực tiếp chỉ đạo phong trào trong nước. Cuối năm 1937, ông trở lại Hồng Kông lãnh đạo Ban Chỉ huy ở ngoài của Đảng thay đồng chí Lê Hồng Phong. Cuối tháng 10/1938, đồng chí bị bắt, sau khi được trả tự do và bị trục xuất khỏi Hồng Kông, ông qua Quảng Đông, Vân Nam rồi tới Côn Minh (giữa năm 1939).

Đầu năm 1940, khi lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đến Côn Minh, Phùng Chí Kiên được làm việc gần Người, nhiều lần đưa Bác đi thăm và khảo sát các cơ sở cách mạng dọc tuyến đường sắt Côn Minh - Hà Khẩu. Cuối năm 1940, ông cùng các đồng chí Hoàng Văn Thụ, Đặng Văn Cáp đến Cao Bằng khảo sát thực địa rồi ra nước ngoài báo cáo với Bác.

Trên cơ sở báo cáo về phong trào và địa thế Pác Bó, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã đưa ra nhận định chiến lược:

"Căn cứ địa Cao Bằng sẽ mở ra triển vọng lớn cho cách mạng ta. Cao Bằng có phong trào tốt từ trước, lại kề sát biên giới, lấy đó làm cơ sở liên lạc với Quốc tế rất thuận lợi. Nhưng từ Cao Bằng còn phải phát triển về Thái Nguyên và thông xuống nữa mới có thể tiếp xúc với toàn quốc được. Có nối phong trào được với Thái Nguyên và toàn quốc thì khi phát động đấu tranh vũ trang lúc thuận lợi có thể tiến công, lúc khó khăn có thể giữ".

Từ đây, Bác quyết định chọn Pác Bó - Cao Bằng để xây dựng căn cứ địa cách mạng đầu tiên.

Trở về Tổ quốc, phụ trách công tác quân sự và sự hy sinh anh dũng

Trước khi về nước, đồng chí Phùng Chí Kiên cùng các đồng chí Vũ Anh, Cao Hồng Lãnh nằm trong Ban lãnh đạo Lớp huấn luyện Chính trị cho 40 thanh niên Cao Bằng tại làng Nặm Quang (Tịnh Tây, Trung Quốc).

Ngày 28/1/1941 (mùng 2 Tết Tân Tỵ), đồng chí Phùng Chí Kiên cùng lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và các đồng chí Lê Quảng Ba, Đào Thế An, Hoàng Văn Lộc, Đặng Văn Cáp vượt qua Mốc 108 trở về Pác Bó (Cao Bằng). Tại đây, ông được giao soạn thảo các bài viết về "Con đường giải phóng dân tộc" (đấu tranh vũ trang, chiến tranh du kích...) và tổ chức huấn luyện quân sự, đào tạo cán bộ Việt Minh cho các tỉnh.

Tại Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ VIII (tháng 5/1941), đồng chí được bầu lại vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng, phân công phụ trách công tác quân sự Đảng, trực tiếp chỉ đạo khu căn cứ Bắc Sơn - Võ Nhai và Đội Cứu quốc quân.

Cuối tháng 6/1941, thực dân Pháp mở cuộc càn quét lớn vào căn cứ Bắc Sơn - Võ Nhai. Đồng chí Phùng Chí Kiên đã trực tiếp chỉ đạo Đội Cứu quốc quân Bắc Sơn đánh trả, phá nhiều trận càn. Do chênh lệch lực lượng, Ban lãnh đạo quyết định để lại một tiểu đội chặn địch, hai tiểu đội rút lên Cao Bằng bảo toàn lực lượng.

Ngày 19/8/1941: Cánh quân do đồng chí Phùng Chí Kiên và Lương Văn Tri (Ủy viên Thường vụ Xứ ủy Bắc Kỳ) chỉ huy qua Pò Kép (châu Na Rì, Bắc Kạn) bị phục kích nhưng thoát được.

Ngày 21/8/1941: Đơn vị tiếp tục bị phục kích tại xã Bằng Đức trên đường đi Cao Bằng. Mặc dù bị thương nặng, đồng chí Phùng Chí Kiên vẫn giữ chặt khẩu súng, bắn chặn quân địch cho đồng đội thoát khỏi vòng vây. Bắn hết viên đạn cuối cùng, ông sa vào tay giặc.

Ngày 22/8/1941: Bọn địch dã man chặt đầu đồng chí đem cắm ở đầu cầu Ngân Sơn hòng uy hiếp tinh thần nhân dân và cán bộ cách mạng.

Tấm gương sáng mẫu mực tri ân cùng thời đại

Tháng 11/2003, Đảng và Chính phủ ra quyết định công nhận đồng chí Phùng Chí Kiên là nguyên Ủy viên Thường vụ Trung ương Đảng (khóa I), cán bộ lãnh đạo quân đội, liệt sĩ hy sinh anh dũng trong chiến đấu.

Cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí Phùng Chí Kiên là tấm gương sáng mẫu mực của người chiến sĩ cộng sản. Những cống hiến to lớn cùng sự hy sinh lẫm liệt của ông mãi là dấu mốc vàng chói lọi trong lịch sử dân tộc, là nguồn cổ vũ tinh thần vô giá cho các thế hệ Việt Nam hôm nay và mai sau trên hành trình xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.